ReportageBewonersprotest

Jeruzalem ontkwam aan de sloophamer, maar Jericho gaat tegen de vlakte

Nenna Polman is uit het lood geslagen vanwege de voorgenomen sloop van Jericho, het wijkje waar ze woont. Beeld Werry Crone
Nenna Polman is uit het lood geslagen vanwege de voorgenomen sloop van Jericho, het wijkje waar ze woont.Beeld Werry Crone

Het naoorlogse buurtje Jericho in Amersfoort staat op de nominatie voor sloop. De inwoners komen in verzet maar de woningcorporatie lijkt niet te vermurwen.

Twee jaar geleden, rond de kerst, hoorde de 72-jarige Nenna Polman nog dat ze mocht blijven zitten waar ze zit. Ze vierde het met een nieuw behangetje. Deze week bleek dat haar woning in het Amersfoortse volksbuurtje tóch tegen de vlakte gaat. “Ik ben compleet uit het lood geslagen”, zegt ze. “Ik woon hier 45 jaar, ik ken iedereen. Ik hóór hier.”

Polman woont in Jericho, een naoorlogse buurt, enkele straten groot. In de jaren vijftig is het wijkje razendsnel uit de grond gestampt toen Nederland kampte met grote woningtekorten. De wijk is rustig, met veel groen, en bevindt zich vlakbij de binnenstad van Amersfoort. Het ontwerp ervan creëert een kalm straatbeeld, met identieke bakstenen, identieke voordeuren en identieke ramen, tuinen en containerbakken. Er zijn witkanten gordijntjes voor de ramen, sanseveria’s op de vensterbanken en witte klapstoelen in de voortuinen.

Oud, koud en gehorig

De Amersfoortse woningcorporatie de Alliantie kondigde vorige week ‘na zorgvuldige afweging’ aan dat de 124 woningen in Jericho gesloopt worden. Het was een schok voor veel bewoners, die eerder nog hoopten op renovatie en verduurzaming. Maar dat loont de moeite niet, volgens de corporatie. De huisjes zijn oud, gehorig, moeilijk warm te stoken en ze hebben tocht- en vochtproblemen. Ook is de indeling niet meer van deze tijd, zegt ze corporatie: sommige keukens zouden zo klein zijn dat er zelfs geen koelkast in past. “Welke investering we ook doen, het levert niet de toekomstbestendige kwaliteit op waar we voor staan: comfortabel, betaalbaar en duurzaam”, aldus de Alliantie.

De corporatie benadrukt dat ze werkt met maatschappelijk geld, dat maar één keer geïnvesteerd kan worden. “We hebben de verantwoordelijkheid hier zorgvuldig mee om te gaan.” En dus mikt de corporatie op nieuwe, betaalbare huurwoningen.

Ruim vijftig bewoners demonstreerden deze week tegen de plannen bij het gemeentehuis in Amersfoort. In hun wijk plakten ze posters: ‘Handen af van onze buurt.’ ‘Slopen? Bezopen!’ En: ‘Jericho slopen? Over me lijk!’ “Natuurlijk moeten de huisjes verbeterd worden. Maar mensen hier zijn met weinig tevreden”, zegt Henk van Oostrum (61), terwijl hij zijn fleurige bloementuin besproeit. “Je kunt wel dure appartementen neerzetten, maar waarom zou je niet duurzaam renoveren? Dat is óók van deze tijd.”

Henk van Oostrum: 'Waarom zou je niet duurzaam renoveren?' Beeld Werry Crone
Henk van Oostrum: 'Waarom zou je niet duurzaam renoveren?'Beeld Werry Crone

Dat de voorgenomen sloop voor commotie zorgt, is geen verrassing, zeggen stedenbouwkundigen. Het naoorlogse ‘betonbuurtje’ Jeruzalem, op een steenworp afstand van Jericho, wist enkele jaren geleden ternauwernood aan de sloophamer te ontkomen. Ook daar ontstonden luide bewonersprotesten, waarna de 223 woningen uiteindelijk behouden bleven en werden gerenoveerd. Inmiddels heeft Jeruzalem zelfs de status ‘beschermd stadsgezicht’: een aanduiding voor gebieden met grote cultuurhistorische waarde.

De sterke sociale verbondenheid hoort bij het karakter van naoorlogse buurten, zegt stedenbouwkundige Wouter Veldhuis. “Vaak gaat het om kleine eengezinswoningen met tuintjes en lage huren op een goede locatie. Mensen vertrekken niet zo snel, waardoor hechte gemeenschappen kunnen ontstaan.” Wie met de wijkjes rommelt, gaat dus snijden in een sociale structuur die soms al zestig jaar bestaat.

Veldhuis ziet in deze situaties een duidelijk verschil tussen de ‘geplande stad’ en de ‘geleefde stad’. Bestuurders, stedenbouwkundigen en woningcorporaties veranderen de stad met plannen, legt hij uit: ze bestempelen woningen als ‘verloederd’ of zien kansen om meer en hoger te bouwen. “De ‘geleefde stad’ draait echter om routines, rituelen, thuisgevoel en hechting. Die ‘zachte waarden’ passen niet in spreadsheets, maar zijn wel van groot belang voor de samenleving.”

Kopje soep

Een bewonersgroep van Jeruzalem, nog maar net bekomen van de sloopdreiging van enkele jaren geleden, springt nu in de bres voor zusterwijk Jericho. De een omdat-ie in Jericho is opgegroeid, de ander voor vrienden, familie en buren in de naburige wijk. Zo ook Ronald van den Ham (44) uit Jeruzalem, de zoon van Nenna Polman uit Jericho. “Zoals iedereen elkaar kent, of even een kopje soep brengt, dat vind je bijna nergens meer.” Zelf helpt hij zijn gehandicapte buurman met klusjes in huis en de tuin. Hoe het verder moet met zijn moeder weet Van den Ham niet. “Ze heeft geen idee waar ze heen moet.”

Ronald van den Ham: ‘Mijn moeder heeft geen idee waar ze heen moet.’ Beeld Werry Crone
Ronald van den Ham: ‘Mijn moeder heeft geen idee waar ze heen moet.’Beeld Werry Crone

De woningcorporatie zegt de zorg van bewoners te begrijpen. “We maken ons hard om mensen die dat willen te laten terugkeren naar Jericho als de nieuwbouw er uiteindelijk staat”, meldt de corporatie. Ook gaat de organisatie opnieuw met bewoners in gesprek en zijn buurtbewoners uitgenodigd bij de gemeente.

Jericho-bewoner Van Oostrum heeft echter meer vertrouwen in zijn eigen acties. “Ik ga hier nooit weg”, zegt hij, terwijl zijn vingers zich steviger om de tuinsproeier klemmen. Zijn gezicht betrekt. “Desnoods ga ik zelf voor die bulldozer liggen.”

Jeruzalemwijken in allerlei steden

Buurten zoals Jericho en Jeruzalem schoten in de jaren vijftig als paddenstoelen uit de grond. Een veelgebruikt systeem, dat ook in de wijk Jeruzalem in Amersfoort is toegepast, was dat van de Britse ingenieur Sir Edwin Airey. Voor Airey-woningen gebruikten bouwers een prefab-bouwpakket van betonnen platen en staal. Soms werd puin van oorlogsbombardementen gebruikt bij de bouw. “Het is alsof ze gebouwd zijn van gestapelde duploblokjes”, wijst bewoner Madelon Laudy vanuit haar woning in de Amersfoortse wijk. “Prachtig, maar niet altijd praktisch. In sommige huizen staat middenin de woonkamer bijvoorbeeld een metalen paal om de constructie overeind te houden.”

Ook in steden als Amsterdam, Tilburg, Nijmegen, Meppel en Den Helder zijn de ‘Jeruzalembuurten’ te vinden. In sommige plaatsen werd Jeruzalem (of: ‘Jerusalem’) de officiële buurtnaam, doordat mensen een overeenkomst zagen met de lichte, vierkante huizen in de stad Jeruzalem in Israël. De Amsterdamse wijk Jeruzalem staat sinds 2010 op de rijksmonumentenlijst.

Lees ook:

Nijmeegse wijk Jerusalem aardgasvrij, zonder extra kosten voor de bewoners

In de Nijmeegse buurt Jerusalem gaan 220 sociale huurwoningen met een extra subsidie van het aardgas af. De bewoners hebben niet de kosten, wel de baten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden