InterviewGroningen

‘Je moet geen schuldige aanwijzen, maar het probleem oplossen’

Geert-Jan ten Brink Beeld
Geert-Jan ten Brink

Maandag wordt de Parlementaire enquête aardgaswinning Groningen hervat. Een van de sprekers die komende maand aan de beurt komen, is voorzitter Geert-Jan ten Brink van het Interventieteam Vastgelopen Situaties. Als oud-burgemeester en dijkgraaf weet hij wat er speelt in het aardbevingsgebied.

Willem van Reijendam

Geert-Jan ten Brink (Vries, 1961) heeft als burgemeester van Slochteren de gevolgen van de gaswinning voor zijn inwoners ten volle meebeleefd. De afstand werd groter toen hij in 2017 dijkgraaf werd van waterschap Hunze en Aa’s, maar als voorzitter van het Interventieteam Vastgelopen Situaties komt hij inmiddels alweer een jaar bij de mensen thuis.

Het team bestaat uit vertegenwoordigers van het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) en de Nationaal Coördinator Groningen (NCG), grofweg verantwoordelijk voor respectievelijk schadeherstel en versterking van de beschadigde huizen. Het interventieteam moet die ‘vastgelopen situaties’ vlot trekken, in nauwe samenwerking met de betrokken gemeenten.

Het gaat dan wel om een kleine groep gedupeerden: enkele tientallen mensen die in grote financiële, psychische, zakelijke of sociale problemen zijn terechtgekomen, en die helemaal vast dreigen te lopen in bezwaar- en beroepsprocedures. Daarnaast zijn er nog een stuk of tachtig die nog wel procedures hebben lopen, maar mogelijk ook zullen vastlopen. Van de 27 ‘vastgelopen gevallen’ heeft het team er inmiddels 11 opgelost, of althans een oplossing in gang gezet.

Verhoren over de cruciale periode

Na een zomerstop gaat de parlementaire enquête deze week direct de diepte in, door in te zoomen op periode rond 2012. Dat was het jaar van de Grote Beving bij Huizinge. Waarom is er destijds niet geluisterd naar de toezichthouder die dringend adviseerde de gaswinning te minderen? Welke krachten speelden daarbij een rol?

Dinsdag komt de toenmalig toezichthouder van het SodM, Jan de Jong, naar de enquêtezaal, woensdag de voormalige topman van de Nam Bart van de Leemput en donderdag ex-minister van economische zaken Maxime Verhagen. Vorige week kreeg de enquêtecommissie een teleurstelling te verwerken: Joost van Roost, de man die destijds ExxonMobil in Nederland leidde, weigert een verhoor. Dat mag hij, omdat Van Roost Belgisch staatsburger is.

Boosheid, teleurstelling, wantrouwen

Dit topje van de ijsberg geeft wel een goede indicatie van de sfeer onder de Groningers, zegt Ten Brink: “Ik zie veel boosheid, teleurstelling en wantrouwen. Daar komen de zorgen nog bij dat de gaskraan weer opengedraaid wordt. Daar wordt veel te gemakkelijk over gedaan in Nederland, dat kan écht niet meer.”

De boosheid is vooral gericht tegen de ‘instituties’, die in de ogen van veel Groningers wel problemen veroorzaken, maar ze niet oplossen: in de eerste plaats de Staat en de NAM, maar ook de organisaties achter in Groningen overbekende afkortingen als CVW, TCMG, IMG en NCG. Ten Brink ziet zichzelf als onafhankelijk van die instituties en naar eigen zeggen weet hij de mensen aan de keukentafel daar ook wel van te overtuigen.

Ook aan die keukentafel is hij niet bezig met de schuldvraag, of de eventuele systeemfout achter al die verschillende gevallen waarmee hij wordt geconfronteerd: “We hebben het over het concrete probleem: wat moet er gebeuren? We zijn gefocust op het individu. Het heeft niet zoveel zin om je druk te maken over de instituties. Je moet geen schuldige willen aanwijzen, maar het probleem oplossen.”

Smeerolie

De vastgelopen dossiers laten wel zien dat IMG en NCG daartoe kennelijk zelf niet in staat waren. Soms door onvoldoende mandaat, vaak door onvolledige informatie. Precies op die punten kan het interventieteam een oplossing dichterbij brengen. Ten Brink: “Wij zijn een beetje de smeerolie tussen die instanties. Bovendien hebben we doorzettingsmacht. Wij kunnen dingen voor elkaar krijgen die IMG en NCG niet mogen.”

Als voorbeeld geeft hij een hypotheek die het Rijk na zijn bemiddeling heeft verstrekt aan een bewoner die in moeilijkheden is geraakt. Een staatsrechtelijk unicum, dat nodig was omdat een bank het liet afweten. En dat komt vaker voor, tot frustratie van Ten Brink: “De banken zeggen: ‘We staan in ons recht, het onderpand is in waarde verminderd en we moeten versneld afbouwen.’ Ik heb ze niet in beweging gekregen. Het enige dat wij kunnen doen is het signaleren in het jaarverslag.” Inmiddels heeft staatssecretaris Vijlbrief toegezegd in te grijpen.

Andere heikele kwesties die hij hoopt vlot te trekken zijn gebroken funderingen in het aardbevingsgebied. Omdat die vaak buiten het herstel en de versterking van de huizen vallen, komen scheuren boven de grond net zo hard weer terug. Het interventieteam is nu met een proef begonnen. Bij een tiental adressen wordt gekeken of het IMG kan zorgen voor een duurzaam herstel, wetende dat dat een dure aangelegenheid wordt.

Stinkende best

Waar veel Groningers een diep wantrouwen koesteren jegens IMG en NCG, ziet Ten Brink deze uitvoeringsorganisaties juist als de oplossing van de problemen, hoe lang dat ook moge duren: “Ze doen hun stinkende best en verdienen alle steun. Ze moeten gewoon doorgaan met wat ze doen. De expertise die ze hebben wordt alleen maar groter. Hun werk ter discussie stellen leidt alleen maar tot ellende.”

Lees ook:

Het Groningse gas is het allerlaatste redmiddel. Wanneer hebben we het nodig?

Er wordt weer gelonkt naar het gas in Groningen. Blijf ervan af, zegt de toezichthouder. ‘Je kunt mensen wel compenseren voor hun gestegen energierekening, maar je kunt ze niet compenseren voor hun onveiligheid.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden