Carola Schouten (minister van landbouw, ChristenUnie, links) en onderzoekster Hester Maij.

Interview Carola Schouten en Hester Maij

Je moet boeren niet te veel vertellen wat ze moeten doen, vindt minister Schouten

Carola Schouten (minister van landbouw, ChristenUnie, links) en onderzoekster Hester Maij. Beeld Werry Crone

De landbouw moet ingrijpend op de schop, zegt de werkgroep van Hester Maij. Maar minister Schouten (landbouw) bepleit geduld: ‘Het zou wel heel hoogmoedig zijn als ik in één jaar tijd die hele u-bocht zou willen maken’.

Carola Schouten heeft voor aanvang van het interview een cadeaubon meegenomen voor de jarige Hester Maij. “Je moet ontspannen”, drukt de minister van landbouw de voorzitter van een werkgroep naar de financiële positie van boeren op het hart. Die raad zou Maij ook omgekeerd kunnen geven: de minister houdt er de laatste weken een moordend schema op na. Vorige week had ze nachtelijke overleggen over een oplossing voor de stikstofcrisis, sprak ze in Duitsland over klimaat, in Helsinki over landbouw én ze bezocht de demonstratie van boze boeren op het Malieveld.

Tijdens het gesprek constateert Schouten dat al die discussies de laatste tijd samenkomen. Schouten wil de landbouw omvormen naar een ‘kringlooplandbouw’. Het rapport van Maij moet als onderbouwing dienen. Maij schrijft dat het huidige landbouwsysteem tegen zijn grenzen loopt, wat ook blijkt uit de stikstofproblematiek en de boerenprotesten. En dan komt Schouten in veel dossiers ook nog eens Maij tegen. Naast haar werkgroep, zat de voormalig gedeputeerde van Overijssel aan tafel bij de onderhandelingen over het klimaatakkoord, en ze heeft zitting in de commissie-Remkes, die oplossingen moet vinden voor het stikstofprobleem.

Adviezen

In het rapport staan adviezen waarmee Schouten direct kan beginnen. Zo adviseert Maij dat er een systeem moet komen waarin boeren meteen kunnen zien wat zij produceren en presteren op het gebied van duurzaamheid. Schouten: “Daar moeten we werk van maken. Ik vind het ook mooi dat het rapport aansluit op het ondernemerschap van de boer. Die moet je niet vertellen wat hij moet doen. Boeren zijn vakmensen die heel goed eigen afwegingen kunnen maken. Maar soms hebben ze ons daarbij nodig.”

Meest vergaande advies is een heffing op alle vormen van uitstoot. Die is volgens Maij onontbeerlijk als je een kringlooplandbouw wilt, waarin geen afvalstromen onbenut blijven. Maij: “Boeren hebben een prikkel nodig om de goede kant op te gaan, zoals een heffing. Het lukt niet vandaag of morgen om die in te voeren. Maar het is wel nodig richting 2050, als de kringlooplandbouw rond moet zijn.”

Zo’n heffing zal er niet snel komen, weet ook Schouten, het was al een heel karwei voor er een CO2-heffing voor uitsluitend de industrie in het klimaatakkoord stond. “Volgens mij kun je nu al stappen zetten naar een positieve beloning voor boeren die wel verduurzamen. Je kunt ze tegemoetkomen als ze stikstof of CO2 vasthouden in de bodem. Gras is daar heel nuttig voor.”

Carola Schouten en Hester Maij. Beeld Werry Crone

Stikstof

Morgen praat Maij weer met de commissie-Remkes over het terugbrengen van de stikstofuitstoot op de lange termijn. “Dit rapport zal daarbij vast ook op tafel komen”, voorspelt ze lachend. Volgens Schouten is het veel moeilijker om de stikstof- dan de CO2-uitstoot te beteugelen. Je weet hoeveel CO2 een auto of een koe uitstoot. Stikstof slaat ergens neer in de omgeving. “Dat gaan de Rijksheren (provinciale vertegenwoordigers zoals dijkgraven, en directeuren van GGD’s of Rijkswaterstaat, red.) de komende maanden vaststellen. Zij weten waar de wegen precies lopen en of sommige agrariërs willen stoppen. Ik heb daar zes maanden voor uitgetrokken. Al hoop ik dat het sneller kan.”

Of het nu om stikstof gaat, uitstoot van broeikasgassen of om luchtvervuiling, de landbouw loopt tegen haar grenzen aan, constateert Maij. Het moet radicaal anders. “We hebben gezien dat de Nederlandse landbouw heel goed een transitie kan doormaken. Ooit wisten we niet hoe we konden concurreren met het buitenland, nu zijn we met onze enorme efficiëntie een wereldspeler geworden.”

Ze denkt dat Nederland opnieuw zo’n transitie kan doormaken. Maar dan zullen andere Europese landen mee moeten doen. Anders trekt de intensieve veehouderij de grens over, om de Nederlandse kringlooplandbouw met goedkope prijzen te beconcurreren. “Ik hoor in de sector dat landen als Duitsland, Denemarken, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk ook de kant van een circulaire economie op willen. Dat moet ook. Tweederde van wat op ons bordje ligt komt uit het buitenland.”

Spanning in Europa

Schouten sprak vorige week in Helsinki nog met vertegenwoordigers van de buurlanden hierover. “Ik zie de spanning tussen Europese landen ook wel. Een deel ziet heel erg de noodzaak, anderen geloven het wel.” Maij noemt in haar rapport nergens expliciet een inkrimping van de veestapel. Die discussie ligt politiek uiterst gevoelig, sinds D66 pleitte voor een halvering van de veestapel om het stikstofprobleem op te lossen. In deze krant zeiden onderzoekers zaterdag dat een halvering noodzakelijk is als Nederland een kringlooplandbouw wil.

Schouten zegt dat zij niet over cijfers wil praten. “Ik snap dat het politiek en journalistiek aantrekkelijk is om te spreken over hoeveel vee er vanaf moet. Maar volgens mij is de boodschap van dit rapport juist: hoe ga je samen die bocht maken?” Voedde Schouten niet juist de discussie door op het Malieveld de boeren te beloven dat de veestapel niet gehalveerd zou worden? Ze herhaalt dat ze vindt dat het niet moet gaan over hoeveel dieren meer of minder. “Stel dat het ons lukt om met hetzelfde aantal dieren een kringlooplandbouw te realiseren. Is het dan nog steeds een doel?”

Schouten: “Er is al genoeg werk voor nodig om een kringlooplandbouw voor elkaar te krijgen. Dit systeem is in zestig jaar zo gegroeid. Sommige mensen vragen waarom het nog niet is gerealiseerd. Het zou wel heel hoogmoedig zijn als ik in één jaar tijd die hele u-bocht zou willen maken.”

Lees ook:

Commissie: CO2-heffing én stikstofheffing nodig voor kringlooplandbouw

Pas na veel gesteggel en debat kwam het in het klimaatakkoord: een CO2-heffing voor de industrie. Nu pleit een commissie die de haalbaarheid van de ‘kringlooplandbouw’ onderzocht voor een algemene heffing, op CO2, methaan, maar ook stikstof. Pas als álle schadelijke uitstoot in alle sectoren wordt belast, is een landbouw zonder reststoffen haalbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden