Zaak-Gino

Ja, Donny M. was een bekende van justitie. Maar de kans op recidive inschatten is moeilijk

Bij de plek waar de 9-jarige Gino werd gevonden, zijn bloemen en knuffels neergelegd.  Beeld ANP
Bij de plek waar de 9-jarige Gino werd gevonden, zijn bloemen en knuffels neergelegd.Beeld ANP

Jaren na een eerdere veroordeling wordt Donny M. nu opnieuw verdacht van de moord op de 9-jarige Gino. Een goede risicoanalyse van de kans dat een veroordeelde opnieuw de fout ingaat, is van groot belang maar zeer moeilijk.

Hannah van der Wurff

De man die verdacht wordt van het ontvoeren en vermoorden van de 9-jarige Gino uit Maastricht, Donny M. (22), is een bekende van justitie. Toen hij zeventien was, is hij veroordeeld voor mishandeling van twee jongens in Sittard, van wie hij er een ook misbruikte. M. werd daarvoor veroordeeld tot bijna vijf maanden jeugddetentie. Ook onderging hij een verplichte psychische behandeling. Volgens het vonnis werd het risico op herhaling toen ingeschat als ‘matig’.

Hoe werkt zo’n risicoschatting? En hoe beïnvloedt die het toezicht dat een minderjarige delictpleger krijgt?

Eenmalig delict of structureel probleem

Het inschatten van het risico op recidive (opnieuw de fout ingaan) voor minderjarigen is ontzettend complex, zegt Jan Hendriks, hoogleraar forensische psychiatrie en psychologie aan de VU in Amsterdam. Vooral bij zedendelicten is heel moeilijk vast te stellen of een jongere eenmalig een strafbaar feit heeft gepleegd of dat er sprake is van een structureel gedragsprobleem. Daarbij speelt mee dat jongeren nog sterk in ontwikkeling zijn, en meer dan volwassenen afhankelijk zijn van toevallige omstandigheden, hun vrienden, of dat zij hun seksuele interesses of sociale grenzen nog niet goed herkennen en begrijpen.

Wat wél met zekerheid vast te stellen is, is dat jongeren die een zedendelict hebben gepleegd een veel grotere kans hebben om later een gewelds- of vermogensdelict te plegen. Volgens hoogleraar Hendriks is die kans tot wel twintig keer zo groot.

Veel partijen schrijven mee

Een zo volledig mogelijke risicoanalyse en passend toezicht is daarom van groot maatschappelijk belang. Daarom schrijven veel partijen mee aan het uiteindelijke advies dat aan de kinderrechter voorgelegd wordt, zegt Monique Veldhuis, beleidsadviseur jeugdreclassering bij Jeugdzorg Nederland. Vanaf het moment dat een minderjarige wordt aangehouden, wordt er aan die inschatting gewerkt.

De risicoanalyse begint bij de politie. Daarna voegt de Raad voor de Kinderbescherming zijn inzichten toe. Bij zwaardere delicten (een gewapende overval, bijvoorbeeld) wordt de jeugdreclassering ook betrokken bij de risicoanalyse. Veldhuis: “Soms is het veel informatie. Maar we hebben het hier ook over een zware afweging die je zorgvuldig met elkaar wil maken.”

Hoe verder met Donny M.?

De rechter-commissaris van de rechtbank in Maastricht heeft dinsdag het voorarrest van Donny M. met twee weken verlengd. M. wordt verdacht van de ontvoering en de moord op Gino, het 9-jarige jongetje dat dood gevonden werd op aanwijzing van M. De rechter-commissaris heeft bevolen dat in het Pieter Baan Centrum onderzoek moet worden gedaan naar zijn psychische gesteldheid.

De analyse van de kans dat een verdachte opnieuw de fout ingaat heeft grote consequenties. Vooral omdat de kinderrechter die meeneemt in het besluit welke vorm van toezicht en voorwaarden een minderjarige krijgt. Een minderjarige met een lager risico krijgt minder zware voorwaarden opgelegd dan een jongere met een hoge score. In de zwaardere gevallen kunnen jongeren bijvoorbeeld een enkelband krijgen of kan de jeugdreclassering afspraken maken met de wijkagent.

Daar ligt meteen een ander probleem, zegt Veldhuis. Jongeren die kort voordat ze achttien worden een strafbaar feit plegen, worden berecht volgens het jeugdstrafrecht. Daarin zijn de straffen minder lang dan in het reguliere strafrecht. De rechter kan ook maar voor een maximum van twee jaar toezicht opleggen.

Begeleiding en behandeling

Mocht de jongere opnieuw een strafbaar feit plegen als hij ouder is dan achttien? Dan valt hij onder de volwassenreclassering. Omdat het systeem ervan uitgaat dat kinderen nog niet helemaal ontwikkeld zijn als ze de fout ingaan, draait het in het toezicht op minderjarige delinquenten vooral om begeleiding en goede (psychische) behandelingen. Die moeten de kans kleiner maken dat een delinquent nog een keer dezelfde fout maakt.

Maar dat toezicht komt ooit ten einde en kan slechts worden verlengd wanneer de minderjarige opnieuw de fout ingaat. En wanneer het toezicht afloopt terwijl de jongere ondertussen volwassen is geworden, kan de jongere alleen (vrijwillig) doorverwezen worden naar de gemeente. Daardoor raakt een groep met een hoog risico uit zicht. Veldhuis noemt het een hels dilemma. “Je houdt je hart soms vast.”

Lees ook:

Verdriet, verslagenheid en stille tocht voor Gino

De verdwijning van Gino in Kerkrade kreeg in het pinksterweekend de gevreesde ontknoping: na de arrestatie van een verdachte werd in Geleen het levenloze van de negenjarige jongen gevonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden