Vaccineren

Is tijdelijk stoppen met AstraZeneca niet een te zware maatregel?

null Beeld AFP
Beeld AFP

Het lijkt erop dat de Europese Unie eendrachtig het vaccin van AstraZeneca tijdelijk in de ban doet. Steeds meer landen volgen het voorbeeld van Denemarken. Maar is stopzetten van de vaccinatie echt nodig? Zeven vragen.

1. Wat is er precies mis met het vaccin van AstraZeneca?

Bij enkele Noren en Denen die waren gevaccineerd met het vaccin van AstraZeneca waren bloedstollingen (trombose) te zien. Ook hadden enkele gevaccineerden een gebrek aan bloedplaatjes (trombopenie). Bloedstollingen zijn een van de symptomen van Covid-19, maar ze zijn ook een vrij algemeen verschijnsel. Ongeveer 100.000 Nederlanders per jaar krijgen de gevaarlijke variant in de slagaderen. Dat is niet de variant die artsen terugzien bij de gevaccineerden. Dat is de trombose in gewone aders. Deze komt ongeveer 30.000 tot 45.000 keer per jaar voor. De risico’s van deze vorm zijn beperkt.

In het AstraZeneca-onderzoekstraject kwam trombose minder vaak voor bij gevaccineerde proefpersonen, dan bij proefpersonen die niet waren ingeënt. Ook na het inenten van ruim vijf miljoen burgers in Europa zijn er volgens de Europese medicijnwaakhond Ema geen aanwijzingen dat de vaccinaties trombose veroorzaken. Daarom zag het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) vorige week geen reden om te stoppen met vaccineren.

Dat veranderde dit weekend na zes meldingen van trombopenie gecombineerd met trombose. “De combinatie is zeldzaam”, zegt de voorzitter van het CBG, Ton de Boer. “Dus is het advies nu om toch twee weken op de pauzeknop te drukken, tot de Ema de eventuele causaliteit heeft uitgezocht.”

2. Wegen de voordelen van stoppen met vaccineren op tegen de nadelen?

Niet volgens Frits Rosendaal, hoofd van de afdeling Klinische Epidemiologie van het LUMC en trombose-expert. “Dertien miljoen mensen in Europa zijn met AstraZeneca gevaccineerd, zonder noemenswaardige bijwerkingen. Het vaccin is veilig en biedt enorme gezondheidsvoordelen, omdat mensen minder snel corona krijgen en niet in het ziekenhuis belanden.” Het stoppen met prikken doet meer schade aan de volksgezondheid dan dat het onderzoeken van deze mogelijke bijwerkingen voorkomt, denkt Rosendaal. “Waarom kunnen de mogelijke bijwerkingen niet onderzocht worden, terwijl we tegelijkertijd doorgaan met prikken? Zo acuut lijkt het risico toch niet?” Dit besluit is meer politiek dan medisch van aard, vermoedt de hoogleraar. Trombose-expert van het Radboudumc Saskia Middeldorp laat zich op Twitter nog krachtiger uit. ‘Paniekvoetbal’ en ‘echt verschrikkelijk’, schrijft zij.

3. Waarom stoppen als het medisch niet noodzakelijk is?

Deels omdat andere Europese landen, zoals Denemarken en Oostenrijk, zijn gestopt met vaccineren. Dat speelt een rol bij het nieuwe advies, geeft Ton de Boer van het CBG toe. Verschillend beleid in verschillende landen leidt volgens hem tot onduidelijkheid. Tegelijkertijd is er geen land met zoveel ervaring met AstraZeneca als het Verenigd Koninkrijk. Tien miljoen mensen zijn er gevaccineerd, zonder bijwerkingen van trombose.

Deze week komen alle 27 EU-lidstaten in het Europese geneesmiddelenbewakingscomité PRAC bij elkaar om te praten over de mogelijke bijwerkingen. Toch besloot het CBG zondag al om te adviseren tijdelijk te stoppen. Eén reden voor die veilige weg is voorkomen dat mensen het vaccin gaan wantrouwen, zegt De Boer.

4. Is niet juist het resultaat van het uitstel dat mensen het vaccin gaan wantrouwen?

De tegenstanders van vaccins zien in de onduidelijkheden rond het vaccin van AstraZeneca het bewijs dat de middelen onveilig zijn. Het onderzoek naar AstraZeneca straalt daarmee ook negatief af op de andere vaccins tegen Covid-19. Maar anderen benadrukken juist dat het uitstel laat zien hoe secuur wordt omgegaan met de veiligheid. Als er zo massaal wordt getest als nu, kunnen er altijd onverwachte effecten optreden. Vandaar dat het Europees medicijnagentschap Ema na goedkeuring in de gaten houdt wat de bijwerkingen zijn als de vaccins met honderdduizenden tegelijk in armen worden geprikt. Dat veiligheidssysteem werkt dus.

5. Zijn alle Nederlanders straks in juli gevaccineerd, of lopen we nu vertraging op?

Komende twee weken zouden huisartsen en GGD’en ongeveer 300.000 keer vaccineren. Over de langere termijn heeft de stop geen effect, zegt het RIVM. Dan moeten de vaccinaties na twee weken wel verdergaan. De inentingen die nu worden uitgesteld, zijn later weer in te halen omdat er overcapaciteit is. De GGD’en, huisartsen en ziekenhuizen zijn in staat om op termijn 2,5 miljoen prikken per dag te zetten. Dat is meer dan er aan voorraad is.

Er moeten wel opnieuw afspraken worden ingepland, wat voor enige vertraging kan zorgen. Maar het is niet zo dat Nederlanders die nu bericht van uitstel krijgen straks achteraan in de rij moeten aansluiten.

6. Hoeveel Nederlanders zijn al gevaccineerd met AstraZeneca?

Volgens het coronadashboard 350.000. Fors minder dan de 1,4 miljoen Pfizer-vaccins, maar meer dan de 103.000 Nederlanders die Moderna ontvingen. De combinatie van trombose en minder bloedplaatjes kwam in Denemarken en Noorwegen voor in de leeftijdsgroep onder de 50 jaar. Van die groep zijn er tussen de 80.000 en 90.000 Nederlanders ingeënt met AstraZeneca.

7. Krijg ik een ander vaccin als ik dat van AstraZeneca weiger?

Nee. Het is niet mogelijk te winkelen met vaccins. “We hebben geen cafetariamodel”, zegt woordvoerder Marcel van Beusekom van het ministerie van volksgezondheid. “De Gezondheidsraad adviseert welke doelgroep welk vaccin krijgt. En er is schaarste, dus er is niets te kiezen.”

Lees ook:

Nederland stopt uit voorzorg twee weken met vaccin van AstraZeneca, 289.000 afspraken afgezegd

Nederland stopt voorlopig met het toedienen van het vaccin van AstraZeneca. Dat laat het ministerie van Volksgezondheid zondagavond weten. Het besluit wordt genomen uit voorzorg, nadat bij mensen in andere landen die waren geprikt met het vaccin bloedproppen waren ontstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden