null Beeld Mart Veldhuis
Beeld Mart Veldhuis

ArrestatiePierre-Claver Karangwa

Is koster Pierre uit Ermelo een misdadiger of een oorlogsheld?

Oud-majoor Pierre-Claver Karangwa is in Nederland opgepakt op verdenking van betrokkenheid bij de genocide in Rwanda. De conciërge en koster woont sinds 1998 in Ermelo en zette zich jarenlang in voor de gemeenschap.

Stefan Keukenkamp

Tot begin vorige week groette conciërge Pierre-Claver Karangwa (65) zijn leerlingen elke morgen op een mbo-school in Harderwijk. Op zondag zette de koster van de katholieke kerk in Ermelo koffie voor de kerkgangers. “Van het ene op het andere moment was hij er niet meer.” Schooldirecteur Miluska Broekhuis is er nog een beetje beduusd van. “Een fijne, rustige man die waardering kreeg van zowel collega’s als studenten. We zijn geschrokken.”

Oud-majoor Karangwa woont al sinds eind jaren ’90 in het Gelderse Ermelo, maar desondanks wisten weinig dorpsgenoten over zijn naderende uitlevering aan Rwanda. De schok was vorige week groot toen hij werd gearresteerd door het Team Internationale Misdrijven van de politie, een paar uur nadat de Raad van State onherroepelijk zijn Nederlanderschap introk.

Verdenking van massaslachtingen

De Rwandese autoriteiten verdenken de voormalige majoor van betrokkenheid bij de genocide in het land, waarbij in 1994 bijna 1 miljoen mensen zijn vermoord, voornamelijk Tutsi’s. Karangwa zou onder meer ‘nauw betrokken’ zijn geweest bij de planning en uitvoering van massaslachtingen in de Rwandese hoofdstad Kigali en gemeente Mugina. Bij die moordpartijen kwamen tienduizenden mensen om het leven.

De regio Mugina, waar tijdens de genocide in 1994 tienduizenden mensen om het leven kwamen. Beeld Anne Blaak
De regio Mugina, waar tijdens de genocide in 1994 tienduizenden mensen om het leven kwamen.Beeld Anne Blaak

In 2002 kreeg Karangwa de Nederlandse nationaliteit. Sinds 2013 procedeert hij tegen de Staat om zijn Nederlanderschap te mogen behouden. De IND zegt dat Karangwa tijdens de asielprocedure zweeg over zijn mogelijke rol in de genocide, maar hij ontkent die rol te hebben gespeeld.

Nadat het ministerie van buitenlandse zaken zelf onderzoek liet uitvoeren in Rwanda, besloot de rechter dat zijn Nederlandse nationaliteit kon worden ingetrokken. Een beroep volgde, waarna de ingewikkelde procedure acht jaar voortsleepte. Na de uitspraak van vorige week is de weg vrij voor uitlevering en berechting in Rwanda.

Lid van oppositiepartij in ballingschap

De oud-majoor was voorafgaand aan de genocide hoofd van de G2, de inlichtingendienst van de Rwandese gendarmerie. Tijdens de massaslachtingen werkte hij als verbindingsofficier tussen de autoriteiten en de VN-missie in het land. Na de genocide vluchtte Karangwa via Kenia naar Nederland, waar hij in 1998 politiek asiel aanvroeg. Sindsdien woont hij met zijn vrouw en kinderen in Ermelo.

Al in 2002 rijzen er verdenkingen tegen hem. Karangwa is in die periode onderzoeker voor het Rwandatribunaal en wordt geschorst vanwege mogelijke betrokkenheid bij de genocide. In 2007 komen bij justitie in Nederland zorgelijke signalen binnen. Mensenrechtenorganisatie African Rights publiceert een rapport over verdenkingen tegen Karangwa. Een Rwandese dorpsrechtbank met lekenrechters veroordeelt hem bij verstek tot levenslang.

Zijn familie beweert dat hij juist vluchtelingen heeft geholpen. ‘Onze vader is een oorlogsheld en geen genocidair zoals het dictatoriale regime in Rwanda wil doen geloven’, schrijft zijn zoon Léandre in een verklaring. Een hooggeplaatste Belgische kolonel legt in 2012 een ontlastende verklaring af over Karangwa. De kolonel is ten tijde van de genocide in Rwanda de hoogste officier namens België tijdens de VN-vredesmissie in het land. ‘Ik heb volledig vertrouwen in hem’, valt te lezen in de verklaring, die in handen is van Trouw.

Twee Franse soldaten in een vluchtelingenkamp met Tutsi's na de genocide in 1994. Beeld AFP
Twee Franse soldaten in een vluchtelingenkamp met Tutsi's na de genocide in 1994.Beeld AFP

Karangwa is ook prominent lid van FDU-Inkingi, een oppositiepartij in ballingschap. FDU spreekt in een reactie van een ‘hardwerkend familiemens’ dat vanwege zijn inzet voor de partij een bedreiging vormt voor het Rwandese dictatoriale regime. Dat heeft hem zijn vrijheid gekost, stelt Karangwa’s familie. Hoewel een eerlijk proces mogelijk is, zijn daar volgens Rwanda-deskundige Filip Reyntjens veel kanttekeningen bij te plaatsen. “Vooral omdat hij lid is van een oppositiepartij. Het wordt een politiek proces.”

‘Een keurige man’

In Ermelo is Karangwa vooral bekend om zijn inzet voor de gemeenschap. Hij werkte in het verleden ook als stadswacht, waarbij hij opviel door zijn kordate optreden tegen fietsendieven. Zowel de kerk als de school waar Karangwa werkte, wisten al jaren van de verdenkingen. “Ik kan het mij niet voorstellen, maar als hij echt misdaden heeft begaan dan moet hij worden berecht”, vindt kerkvoorzitter Marlies Prüst. “Wel vraag ik me af hoe eerlijk dat proces in Rwanda is.” Schooldirecteur Broekhuis: “Voor ons geldt altijd dat het recht moet zegevieren.”

Zijn familie en oppositiepartij FDU roepen Nederland op om de uitzetting te stoppen. “Wij zijn bang dat hij zijn gezondheid en zelfs zijn leven zal verliezen. Wij verwachten geen eerlijk proces in Rwanda”, besluit zijn zoon.

Op verzoek van de advocaat van Karangwa gebruikt Trouw in dit artikel zijn volledige naam.

Eerdere uitzettingen naar Rwanda

De afgelopen jaren zijn drie genocideverdachten vanuit Nederland uitgeleverd naar Rwanda. Naast Karangwa zitten nu nog twee anderen vast die worden uitgeleverd. Het Openbaar Ministerie is van mening dat verdachten indien mogelijk worden berecht in het land waar het misdrijf is gepleegd. Het OM zegt dat voor uitgeleverde verdachten waarborgen zijn voor een eerlijk proces. “Naïef”, vindt deskundige Filip Reyntjens. “Iemand die een politiek profiel heeft, zou ik zeker niet uitleveren, maar zelf vervolgen.”

Lees ook:

Rwanda liet genocideplegers berechten door hun buren

Rwanda kwam na de volkerenmoord in 1994 rechters tekort. Volksrechtbanken behandelden een miljoen zaken tegen daders en medeplichtigen van de genocide. Nog steeds gaan de processen door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden