AnalyseCoronamaatregelen

Is het Testen voor Toegang voor niets geweest?

Festival Stereo Sunday in Venlo ging vorig weekend wel door met toegangstesten.  Beeld ANP
Festival Stereo Sunday in Venlo ging vorig weekend wel door met toegangstesten.Beeld ANP

Het kabinet zette 500 tot 750 miljoen euro opzij voor toegangstesten. Nu gaat een groot deel van dat plan in de ijskast. Was het allemaal voor niets?

In een bijzin kondigde premier Mark Rutte het vrijdag aan. Het systeem van Testen voor Toegang wordt tot 14 augustus niet meer gebruikt voor de horeca. Meerdaagse evenementen vinden tot die tijd sowieso geen doorgang. Feesten zónder anderhalve meter is even niet meer mogelijk.

Het kabinet stond tijdens de persconferentie niet al te lang stil bij het toegangstesten. Maar met zijn woorden zette Rutte een systeem in de ijskast waarvoor vijfhonderd tot zevenhonderd miljoen euro is uitgetrokken. Dat was eerst zelfs 1,1 miljard euro, maar daar wist het kabinet in mei door scherp in te kopen een hap af te halen.

Nu het toegangstesten grotendeels op pauze wordt gezet, doemt de vraag op of het dure Testen voor Toegang voor niets is geweest.

Deze vorm van een ‘sneltestsamenleving’ oogstte in april al veel kritiek toen naar buiten kwam wat de kostprijs ervan is. Dat commentaar pareerde demissionair minister Hugo de Jonge door te zeggen dat er ‘een brede roep was om de inzet van sneltesten om de samenleving van het slot te krijgen’. Ook in de Tweede Kamer.

Testen voor Toegang niet populair

Testen voor Toegang bleek vervolgens helemaal niet populair. In april en mei konden allerlei proefevenementen gebruik maken van toegangstesten, zoals dierentuinen, pretparken, musea en sportscholen. Maar juist in de periode waarin het toegangstestsysteem een verschil had kunnen maken was de testinfrastructuur nog niet op orde. Begin april waren er 28 testlocaties geopend, in plaats van de door minister De Jonge beloofde 100.

Toen in juni de testinfrastructuur beter op orde was, hadden veel potentiële klanten het systeem al de rug toegekeerd. Bioscopen, musea, dierentuinen en pretparken zagen het niet zitten dat hun (vaste) bezoekers zich telkens moesten laten testen voor een activiteit. Ook het Holland Casino trok zich terug. Op 26 juni maakte het kabinet een einde aan de lockdown, waardoor op veel van die locaties überhaupt geen toegangstest meer nodig was.

Behalve bij feesten. Testen voor Toegang veranderde daardoor hoofdzakelijk in testen om te feesten. Want met een negatieve test mocht bij tentfeesten, in discotheken, op festivals en in kroegen een uitzondering worden gemaakt op de anderhalve meter. Daar bleek een gigantische markt voor te zijn.

In totaal meldden meer dan zeshonderd evenementen zich bij de Stichting Open Nederland, die via 11 commerciële testbureaus verspreid over het land het Testen voor Toegang organiseerde, van grote meerdaagse festivals tot het danscafé in de stad. De eerste twee weekenden worden testlocaties overspoeld met honderdduizenden Nederlanders, vooral jongeren die willen feesten.

Toegangstesten niet waterdicht

Maar ondanks de goede bedoelingen bleek het toegangstesten niet waterdicht. In de horeca vlamde het coronavirus op en veel besmettingshaarden zijn in verband te brengen met feesten die juist met toegangstests werden georganiseerd.

Daar zijn vele mogelijke oorzaken voor aan te wijzen. Van gesjoemel met digitale entreecodes tot verminderde controle aan de poort, slechte afname van tests – waar de Gezondheidsinspectie op wees – en het feit dat een sneltest sowieso niet waterdicht is. Op 300.000 tests piepen er duizend mensen met een negatieve test doorheen, en wanen zich veilig, terwijl ze juist wel corona hebben, volgens een schatting op basis van rekensommen van het RIVM. Bijna 600.000 mensen lieten zich de afgelopen weken testen. Tel daarbij op dat ook een volledige vaccinatie per direct toegang gaf tot zo’n feest, terwijl een vaccin enkele weken nodig heeft voordat dit werkt.

Volgens minister De Jonge is het toegangstesten toch in potentie een mooi systeem dat goed is uitgedacht op basis van grootschalige experimenten in februari, maart en april, de zogeheten Fieldlabs.

Jongeren mochten massaal losgaan

Maar de Fieldlab-evenementen zijn geen kopie van de tot vorige week geldende praktijk in het weekend. Bij Fieldlabs gingen gemotiveerde deelnemers in kleine groepjes naar evenementen waar ze de meeste andere bezoekers niet kenden. Nu mochten jongeren massaal losgaan, inclusief indrinken en afterparty’s, kroegentochten en veel gezang, gedans en gesjans. Gevaccineerd en ongevaccineerd, getest en ongetest liep in razend drukke uitgaanscentra door elkaar heen.

Daar komt bij dat Nederland nu kampt met de deltavariant van het coronavirus, die 88 procent besmettelijker is dan de variant uit Wuhan, en ook veel besmettelijker dan de Britse alfavariant, die dominant was toen de Fieldlabs werden uitgevoerd. Minister Hugo de Jonge toonde vrijdagavond weinig zelfreflectie, maar op dit punt gaf hij een journalist gelijk.

Dit weekend kelderde meteen de vraag naar toegangstesten. Alleen bij activiteiten waar mensen blijven zitten mag een ondernemer zijn capaciteit nog ophogen met een toegangstest. Ondertussen staat de geldkraan nog open: ook zonder afname van testen krijgen de commerciële aanbieders een vaste vergoeding van de overheid.

Of het testen voor toegang in zijn oude vorm terugkeert is maar zeer de vraag. De besmettelijkheid van de deltavariant lijkt door iedereen te zijn onderschat en dat maakt vooruitblikken ingewikkeld. Daar komt bij dat na 14 augustus de meeste jongeren volledig zijn gevaccineerd en dan überhaupt geen test meer nodig hebben. Wat er overblijft is een duur testsysteem voor de naar schatting drie miljoen volwassen Nederlanders die zich niet laten vaccineren.

Lees ook:

Hoe gaan vakantielanden reageren op de Nederlandse besmettingen?

Dat de Nederlandse besmettingscijfers als een raket omhoog schieten kán gevolgen hebben voor de zomervakantie. Kan – maar het hoeft niet. Zullen Spanje, Italië en Griekenland geneigd zijn strengere reisrestricties in te stellen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden