Recht

Is het dragen van mondkapjes in strijd met het nikabverbod?

Het mondkapje: binnenkort verplicht - of verboden?Beeld ANP

Naast de ov-chipkaart, mogen reizigers vanaf juni ook niet de tram of trein in zonder mondkapje. En dat terwijl het verboden is om gezichtsbedekkende kleding te dragen in het ov. In hoeverre botst dit nieuwe gebod op het ‘nikabverbod’?

De neus is niet te zien, sproeten en snorren zijn verholen en een glimlach is onmerkbaar. Wie een mondkapje op heeft, is lastig te herkennen. Enkel een paar ogen verraadt de identiteit van de drager, kenmerkende gelaatstrekken zitten verstopt achter een stuk stof. Net als bij nikabs eigenlijk, die sinds augustus niet meer gedragen mogen worden op verschillende publieke plekken. Botst het nieuwe gebod op mondkapjes in het openbaar vervoer met het ‘boerkaverbod’?

Het is een interessante vergelijking, vindt Herman Bröring. De hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen erkent dat de beslissing om mondkapjes per 1 juni te verplichten in trein, tram en metro op gespannen voet staat met de ‘wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding’.

Identificatie

“Het nikabverbod, zoals de wet in de volksmond heet, is volgens de overheid ingegaan omdat men elkaar moet kunnen herkennen in zorg- en onderwijsinstellingen, overheidsgebouwen en het openbaar vervoer. Identificatie, daar gaat het om. En net als met een nikab is het met een mondkapje óók moeilijk te zien wie er achter dat masker schuilgaat.”

Toch denkt Bröring dat het gebod juridisch toelaatbaar is. “In de wet is een voorziening opgenomen, een uitzondering. Als de gezichtsbedekkende kleding noodzakelijk is ter bescherming van het lichaam in verband met de gezondheid of de veiligheid, dan mag die wel gedragen worden op die plekken. De mondkapjes vallen daar natuurlijk onder.”

Maar is dat wel zo? De mondkapjesverplichting is een besluit zonder wetenschappelijke basis. RIVM-directeur Jaap van Dissel plaatste deze week nog vraagtekens bij het effect van niet-medische maskers, het type dat reizigers over hun oren moeten schuiven. Mensen dragen de lapjes vaak verkeerd en dat verhoogt juist de kans op besmetting. ‘Noodzakelijk’ lijken de mondkapjes dus niet voor het beschermen van de gezondheid.

Verplicht pindakaas eten

Net als Bröring denkt Jerfi Uzman dat het gebrek aan consensus in dit geval niet uitmaakt. Hij is hoogleraar staatsrecht aan de Universiteit Utrecht. “Als Rutte had aangekondigd dat we verplicht pindakaas moesten eten, lag dat anders. Dat draagt overduidelijk geen jota bij aan de bestrijding van corona. Maar het nut van mondkapjes is schimmiger. Veel landen verplichten het dragen van maskers, het RIVM is kritisch maar sluit het niet uit, sommige wetenschappers denken dat ze helpen.”

“Wanneer weigeraars naar de rechter stappen, zal die zeggen: de noodzaak van het dragen van mondkapjes kan ik niet beoordelen. Er is geen overweldigend bewijs dat ze nut hebben. Hij zal de overheid vermoedelijk ruimte gunnen. Als die denkt dat ze helpen, dan nemen we dat aan. Andersom is het spannender. Want wie na 1 juni een boete krijgt voor het dragen van een boerka en die aanvecht onder het mom van ‘we zijn toch verplicht ons gezicht te bedekken met een lap stof’, heeft absoluut een punt. De opgeworpen vraag toont juist aan dat het boerkaverbod juridisch onhoudbaar is, voorkomt uit symboolpolitiek.”

In strijd met wetgeving

Famile Arslan, die een advocatenkantoor heeft in Den Haag, hield zich jarenlang bezig met het boerkaverbod. “Het is natuurlijk een barre tijd, maar dit vind ik toch wel hilarisch. Járen en járen heeft het geduurd voor de wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding werd aangenomen. Nu is-ie nog geen jaar van kracht en snijdt de overheid zichzelf in de vingers door de verplichting van mondkapjes. Ik denk namelijk wel dat het gebod in strijd is met de wetgeving.”

Zelfgemaakte mondkapjes van theedoeken en keukenpapier, de noodzaak van het dragen daarvan ter bescherming van de gezondheid lijkt de advocaat lastig te bewijzen. “Het zou in ieder geval een interessante rechtszaak opleveren. En waar uitzonderingen zijn gemaakt voor lashelmen en carnavalsmaskers, staat in de wet niets over mondkapjes.”

Een pandemie had de overheid niet voorzien, concludeert de advocaat. “En dat terwijl zo’n mondmasker je absoluut onherkenbaar maakt, al helemaal als je een pet of muts op hebt. Ik draag toevallig een hoofddoek, en als ik zo’n ding omdoe, lijkt het net alsof ik een nikab draag. Dat is toch komisch? Het grappigst is dat Geert Wilders, de absolute aanjager van het verbod op gezichtsbedekkers, nu het luidste riep dat het dragen van mondkapjes verplicht moest worden. Wie weet kan dit nieuwe gebod het verbod keren.”

Mondkapjesweigeraar

Als Michiel van Emmerik, hoofddocent staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, een mondkapjesweigeraar zou moeten verdedigen, zou hij zich focussen op het woordje ‘kleding’. “Het is namelijk twijfelachtig of een mondkapje binnen die categorie valt. Die lapjes bedekken niet het hele gezicht, anders dan bij nikabs zie je naast de ogen ook de wenkbrauwen en het voorhoofd.”

Maar waar ligt dan de grens voor gezichtsbedekkende kleding? Die is lastig te bepalen, erkent Van Emmerik. “Maar laten we eerlijk zijn: hoewel bivakmutsen en integraalhelmen ook zijn verboden in het ov, is die wet natuurlijk vooral ingestoken om moslima’s te treffen. Het gaat niet om gezichtsbedekkende kleding, maar om boerka’s en nikabs.”

“En al zoúden mondkapjes wel botsen met die wet, dan nog is er een juridische basis voor de verplichting.” De hoofddocent denkt namelijk dat het gebod wordt opgenomen in de noodverordeningen die de 25 veiligheidsregio’s moeten uitvoeren. “En daarin kan weliswaar niet worden afgeweken van de grondwet, maar wel van wetten als het gedeeltelijk verbod op gezichtsbedekkende kleding. De afstandseis is daar een voorbeeld van.”

Lees ook:

Hoe draag je een mondkapje het beste? De do’s en don’ts op een rij

Aarzelend omarmt het kabinet mondkapjesgebruik door burgers, want veel zin hebben de kapjes niet. Wat kunt u thuis het beste doen? 

In het drukker wordende openbaar vervoer zijn de meeste reizigers mondkapjesmijders

Gebruik het openbaar vervoer alleen als het echt niet anders kan, luidt het devies van de overheid in deze coronatijd. Toch neemt het aantal forenzen in bus en trein gestaag weer toe. Anders dan in het buitenland, blijven de mondkapjes meestal achterwege.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden