Reportage Politiekorps Den Haag

Is er sprake van racisme bij de Haagse politie? ‘De politiecultuur is inderdaad best hard’

Politiebureau Hoefkade in de Haagse Schilderswijk. Rechts aan tafel agent Adil el Fakih. Beeld Inge Van Mill

Oude beschuldigingen van discriminatie bij de Haagse politie zijn opnieuw te horen, sinds bekend werd dat een groep agenten zich ‘Marokkanenverdelgers’ zou noemen. Het Haagse korps voelt zich miskend, want in contact met de wijk is juist geïnvesteerd.

Agent Adil el Fakih van politiebureau Hoefkade zucht bijna onhoorbaar en verstevigt zijn greep op het stuur. “Ik zit ook in een pittige ploeg, waarin je je plekje moet veroveren. Toen ik erbij kwam, werden weleens dingen gezegd waarvan ik dacht: dit kan je toch niet zeggen? Als ik gedacht had dat iets echt niet kon, was ik naar de teamchef gestapt.”

Naast de Marokkaans-Nederlandse agent kraakt de walkietalkie op de schouder van collega Laura Brul. De twee agenten rijden routineus langs hang-, afwerk-, en gebruikersplekken van de Schilderswijk. Het is rustig aan het begin van deze middag. “Deze wijk begint wat later”, zegt El Fakih. In afwachting van een melding speuren de twee naar kleine overtredingen, en tipt El Fakih zijn favoriete Marokkaanse restaurants.

Het politiebureau van El Fakih en Brul is de laatste maanden in het nieuws vanwege de omgangsvormen en mogelijke discriminatie onder agenten. In een uitgelekte brief wezen de chefs van bureau Hoefkade op een ‘ongezonde cultuur’ onder agenten. Ze schreven dat ze wensen een team te zijn waarin een open cultuur heerst en diversiteit een kracht is.

Disciplinair onderzoek naar vier agenten

Een groep agenten noemt zich volgens NRC Handelsblad ‘Marokkanenverdelgers’. Ze klagen over ‘soft links gedoe’ en promoties van allochtone agenten, die ze ‘goudzoekers’ noemen. Ook zouden agenten met een dienstauto op skivakantie zijn gegaan. Een agent zou pepper­spray op zijn kogelwerend vest spuiten, zodat hij verdachten met een stevige omhelzing kon ‘nemen’, zonder een geweldsincident te hoeven rapporteren.

Tegen vier agenten is inmiddels een disciplinair onderzoek begonnen, waarvan de politie het resultaat op korte termijn presenteert. De vier zijn overgeplaatst. Ondertussen neemt de politie afstand van de suggestie dat de ‘paar rotte appels’, zoals politiechef Paul van Musscher de onderzochte agenten omschreef, illustratief zijn voor het bureau als geheel.

Agenten als El Fakih en Brul moeten de volgende dag immers weer gewoon de wijk in, om de confrontatie aan te gaan met moeilijke jongeren die de berichten ook lezen. Vragen over de incidenten verwijzen El Fakih en Brul naar de leiding van hun politiedistrict. “De politiecultuur is inderdaad best hard. Er worden harde grappen gemaakt”, geeft El Fakih toe. Verder haalt hij er zijn schouders over op en wacht de bevindingen van het onderzoek af. “In elk bedrijf is wel iets. De Shells, de AH’s: er is altijd wel een bepaald cultuurtje.”

In de Schilderswijk ervaren de agenten weinig agressie of veron­gelijktheid naar aanleiding van het recente nieuws. El Fakih, hoort het wel tijdens zijn werk als wijkagent. “Er zijn wel partijen die zéggen het te herkennen. Die verhalen probeer ik te toetsen. Als je doorvraagt, komt er niet zoveel uit. Dan gaat het om een bekeuring waar ze vanaf willen.”

Nacht na nacht charges

Vier jaar geleden was dat anders. Toen kwam de kritiek op het politieoptreden niet van binnen de ­bureaumuren, maar schreeuwden demonstranten buiten leuzen. Na de dood van Mitch Henriquez bij zijn aanhouding door Haagse politieagenten was het dagenlang onrustig in de Schilderswijk. Demonstranten gooiden met stenen, vernielden bushokjes en telefooncellen en staken een bouwkeet in de brand. Nacht na nacht voerde de mobiele eenheid charges uit.

El Fakih stond toen in de vuur­linie en hield mensen op afstand. “Als de commandant zegt dat we tien meter naar voren moeten, dan doen we dat. Ondertussen blijven de mensen maar op je afkomen. ­Iemand die vraagt waar de wc is, ­iemand die zegt: ik moet met tram 2 naar Loosduinen, iemand die met zijn telefoon op zijn neus aan het filmen is en uitdagend vraagt: wat gebeurt hier?” De agent begrijpt waar de behoefte van agenten aan harde grappen vandaan komt. Zelf maakt hij regelmatig gebruik van de boksbal thuis.

Hoofdinspecteur Mohammed el Arrag gaat in gesprek met bewoners van de Schilderswijk. Hij is aangesteld om een cultuuromslag in het politiedistrict aan te jagen. Beeld Inge Van Mill

De rellen na de dood van Henriquez waren een dieptepunt in de relatie tussen politie en wijkbewoners, maar ook het omslagpunt, vertelt Mohammed el Arrag eerder op de dag op bureau Hoefkade. “Men kwam op dit bureau tot de conclusie: wat hier gebeurt, is niet normaal.” El Arrag is belast met cultuur en verbinding in het politiedistrict waar bureau Hoefkade onder valt. Zijn functie is een gevolg van de nieuwe koers van het bureau.

Twee maanden door de culturele wasstraat

In de jaren na de rellen investeerde de Haagse politie fors in een cultuuromslag onder politieagenten. Jonge agenten die klaar staan om hun eerste boef te vangen, moeten bij El Arrag nu eerst twee maanden door de zogenoemde culturele wasstraat. In dat programma maken ze kennis met de grofweg 120 culturen in het district. “Ze leren niet hoe couscous smaakt, maar krijgen operationele info. Een deskundige van de Turkse cultuur vertelt bijvoorbeeld over alevieten, soennieten en Koerden.”

El Arrag: “Ze krijgen vragen als: als ik een moskee binnenkom om iemand te reanimeren, moet ik dan eerst mijn schoenen uitdoen?” Het antwoord: “Nee, natuurlijk niet”. Ook draaien de agenten mee bij het Leger des Heils, en staan ze een dag voor de klas. “Om te zien hoe een leraar tot die gasten doordringt.”

Niet alleen beginnende agenten krijgen nascholing, benadrukt El Arrag. Zo wijst de teamchef agenten die in gesprek moeten met jongeren op onderwerpen als etnisch profileren en Zwarte Piet. “Ik durf te zeggen: de rellen van vier jaar ­geleden komen niet meer terug.”

De aanpak is veranderd

Buiten op de Hoefkade zeggen twee wijkbewoners te merken dat de politie-aanpak is veranderd. “Er was een tijd dat ik me vier, vijf, zes keer op een dag moest legitimeren. Dat hebben we niet meer. Het is nog steeds niet heel makkelijk om de stap naar de politie te zetten, maar het gebeurt”, zegt Zakaria Harroud van eetcafé Kenitra.

Vandaar dat El Arrag zich tekort gedaan voelt door de recente media-aandacht. “Ik zeg niet dat alles goed loopt. Van een plantenbak met zoveel exotische planten kan je verwachten dat er onkruid in zit. Dat onkruid wordt aangepakt.” Hij stoort zich aan het vergrootglas op de multiculturele Schilderswijk. Dit jaar is in Limburg een team politieagenten wegens plichtsverzuim en cowboygedrag buiten functie ­gesteld. “Dat stond in de krant, maar dat was het dan.”

In de politieauto van El Fakih en Brul kraakt de walkietalkie. Elders in Den Haag gooit iemand vanuit een appartement een steen op een auto, en in Leiden maakt iemand verdachte pistoolgebaren. Zelf komen de agenten niet verder dan een bekeuring voor telefoongebruik onder het rijden. “Zal ik een neef van me vragen herrie te schoppen? Dan hebben we nog iets te doen”, zegt El Fakih. Om eraan toe te voegen: “Kijk, als iemand anders dat tegen mij zou zeggen klinkt zo’n grap heel anders.” Brul: “Dat is de pest met geintjes”.

Waar komt dat kwalijke gedrag van agenten toch vandaan, ondanks het intensieve diversiteitsprogramma? Brul weet het niet, zij kwam pas op het bureau na de overplaatsing van betrokken agenten. El Fakih werkte wel veel met hen samen. Hij kiest zijn woorden zorgvuldig. “Signalen moeten worden opgepakt.” Ongepast gedrag is hem persoonlijk nooit opgevallen, zegt hij. “Ik werk ook bij de ME. Daar is het nog veel harder.”

‘Deze wijk is de hele wereld op een paar vierkante meter’

Vragen over de vier overgeplaatste agenten wil sectorhoofd Michel de Roos van het politiedistrict waar bureau Hoefkade onder valt, niet beantwoorden. Dat doet hij binnenkort, als het disciplinair onderzoek naar de agenten is afgerond. “Natuurlijk gaan dingen mis. Als iets aan het licht komt, grijpen we in”, is alles wat hij kwijt wil.

Teamchef Jeroen van Marle van bureau Hoefkade voegt eraan toe dat de term ‘ongewenste cultuur’, die hij in een uitgelekte brief gebruikte om de sfeer op het politiebureau te kenschetsen, niet op het hele bureau sloeg. “Cultuur kan ook bestaan binnen een klein groepje.”

Of het de bekende rotte appels – zoas politiechef Van Musscher ze omschreef – zijn die het verpesten voor de rest? “Rotte appels, dat zijn niet mijn woorden. Daar distantieer ik me van”, zegt van Marle. Het stoort hem dat incidenten die jaren geleden speelden, nu weer onderwerp zijn van gesprek. “Alles wordt bij elkaar geveegd.”

De Roos benadrukt dat Den Haag, en zeker de Schilderswijk niet de makkelijkste plek is om politieagent te zijn. “We hebben zoveel demonstraties en zoveel culturen op zo’n klein stukje grond. Turken, Koerden: de hele wereld op een paar vierkante meter. Alle incidenten hier maken het zwaar: schietpartijen, steekpartijen, geweldsincidenten.” Hij kan zich voorstellen dat een agent er iets uitfloept, maar: “Wegkomen met een discriminerende of seksistische opmerking, dat kan niet”.

Juist om de complexiteit van de wijk te ondervangen, heeft het politiedistrict een ‘culturele wasstraat’ voor nieuwe agenten om kennis te maken met de wijk. Uniek in Nederland, zeggen de twee leidinggevenden. De nu beruchte Haagse politie-eenheid kreeg er zelfs een prijs voor, die in het kantoor van De Roos staat: ‘Beste politieteam van 2017’. De Roos: “Het kan snel gaan.”

Lees ook

De politie heeft een diversiteitsprobleem, en dat gaat niet zomaar weg

Onrust over racisme en discriminatie binnen het korps blijft de Nationale Politie achtervolgen. Faalt het nog jonge diversiteitsbeleid of is de vastgeroeste politiecultuur het probleem? ‘Dit is niet binnen vijf jaar opgelost’

Onderzoek naar misstanden politie Den Haag

Bij het Haagse politiebureau Hoefkade in de Schilderswijk is mogelijk sprake van misstanden. Na meldingen hierover van politiemedewerkers is hiernaar begin dit jaar een onderzoek gestart.

Burgemeesters regio Den Haag ontkennen ‘verziekte cultuur’ politie

Ook de politie maakt fouten, maar twijfelen aan de integriteit van het hele regionale korps, gaat voor elf burgemeesters in de regio Haaglanden te ver.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden