Coronavirus

Is een vaccinatieplicht een goed idee? Vijf voors en tegens op een rij

'Nein zur Impfpflicht' staat op een spandoek tijdens een demonstratie in Oostenrijk. In het land geldt een vaccinatieplicht.  Beeld EPA
'Nein zur Impfpflicht' staat op een spandoek tijdens een demonstratie in Oostenrijk. In het land geldt een vaccinatieplicht.Beeld EPA

Nu Duitsland in navolging van andere Europese landen kiest voor een vaccinatieplicht, begint ook in Nederland de discussie te leven. Is een vaccinatieplicht proportioneel of disproportioneel? We zetten vijf voors en tegens op een rij.

Marco Visser

Waarom een vaccinatieplicht een goed idee is.

1. Je beschermt anderen en voorkomt ziekte en sterfte

Oftewel: de vrijheid van het individu eindigt waar de vrijheid en gezondheid van anderen in gevaar komen. Kiezen voor vaccinatie is een daad van solidariteit, van medemenselijkheid. Je zorgt ervoor dat anderen niet ziek worden. Met vaccinatie bescherm je vooral de kwetsbaren, de mensen met chronische ziekten bij wie een vaccin niet goed werkt. Epidemiologen gebruiken weleens de metafoor van een beschermende ring rond kwetsbaren. Hoe meer mensen zich niet laten vaccineren, des te groter de gaten in die ring. Er is wel iets af te dingen op deze metafoor en het argument ‘vaccineren doe je voor anderen’. Een vaccin beschermt vooral jezelf. Het is nog altijd mogelijk het virus te verspreiden, zij het minder makkelijk.

2. Voorkomt een zorginfarct

Het vaccin stopt de verspreiding niet en een gevaccineerde kan nog altijd een infectie oplopen, maar dat leidt zelden tot ziekenhuisopname. Dat redt uiteindelijk levens. Want veel covid-patiënten in ziekenhuizen betekent dat andere operaties niet doorgaan. Dat leidt uiteindelijk tot gezondheidsschade en ook tot sterfgevallen die voorkomen hadden kunnen worden.

3. Zorgt voor einde aan maatregelen

Stel dat iedereen is gevaccineerd, inclusief booster, dan neemt dat extra druk weg van de zorg. Het kabinet stuurt op de zorgcapaciteit, dus minder opnames betekent geen maatregelen. Of dat zo is, is zeer de vraag. De overdracht van het virus blijft, ook na vaccinatie, en mensen blijven ziek worden. Jezelf uit de pandemie prikken lukt niet, zeggen deskundigen geregeld. Maar de maatregelen kunnen lichter zijn. Een hogere vaccinatiegraad helpt mee, maar belangrijker is dat de maatregelen op tijd worden genomen.

4. De staat heeft de plicht om mensen te beschermen

In de Grondwet staat dat de overheid de plicht heeft maatregelen te treffen ter bevordering van de volksgezondheid. Iedereen vaccineren bevordert de volksgezondheid zeker. Maar of dat via een plicht moet? De formulering van artikel 22 van de Grondwet laat in elk geval die ruimte open.

5. Er is geen andere manier om de vaccinatiegraad verder te verhogen

De groep mensen die nu nog niet is gevaccineerd, is niet bevattelijk voor argumenten. Dus moet het maar met de botte bijl, is de redenatie achter dit argument. Maar nog altijd bereiken GGD’en en huisartsen mensen die zich uiteindelijk toch laten vaccineren. Vooral in de arme wijken valt winst te behalen. De groep hardcore weigeraars is sowieso niet te bereiken. Zelfs als zij op de ic geïntubeerd moeten worden, zijn zij bang dat ze stiekem een prik krijgen. Een plicht zal geen indruk maken.

Waarom een vaccinatieplicht een slecht idee is.

1. Schendt de integriteit van het lichaam.

In artikel 11 van de Grondwet staat dat “iedereen, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht heeft op onaantastbaarheid van zijn lichaam”. Baas over eigen lichaam dus. Tegenstanders van een vaccinatieplicht die zich op dit argument beroepen, stellen dat dit grondrecht niet geofferd mag worden voor het collectieve belang. Wettelijk kan dat overigens wel. Vandaar de tussenzin: behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen.

2. Individuele keuzevrijheid en vrijheid van geweten

Vaccinatie kan ingaan tegen iemands geloofsopvatting. Of het nu gaat om een religie, complottheorie of andere levensovertuiging, dat kan reden zijn niet voor een vaccin te kiezen. Ook dit is een grondrecht, maar geen absoluut recht. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft eerder dit jaar in een rechtszaak bepaald dat het belang van de volksgezondheid zwaarder weegt dan bezwaren van enkelingen.

3. We blijven prikken. Dat kan nooit goed zijn.

In dit argument komt de angst voor vaccins en bijwerkingen samen met de afkeer van de farmaceutische industrie, die goed verdient aan telkens nieuwe boosters. De farmaceuten maken ons afhankelijk van vaccins, en hebben geen financiële prikkel om covid echt de wereld uit te helpen, is de gedachte.

4. Een vaccinatieplicht verhardt de discussie en vergroot tegenstellingen

De groep niet-gevaccineerden bestaat deels uit twijfelaars en geharde tegenstanders. De eerste groep is te overtuigen, de tweede niet. Een vaccinatieplicht plaatst deze groep volledig buiten de samenleving. Dat kan ertoe leiden dat mensen zich ook na de pandemie afkeren van de maatschappij en de instituten die daarbij horen. Een maatschappij die overigens in meerderheid tegen een vaccinatieplicht is, zo laten diverse peilingen zien. Kanttekening daarbij is dat de meest recente peiling hierover van augustus dit jaar is.

5. Het is niet effectief.

Het belangrijkste tegenargument: de vaccinatieplicht helpt niet. In Nederland is 85 procent van de bevolking ouder dan 18 jaar ingeënt. Toch zitten we tegen code zwart aan. Een vaccinatiegraad van 100 procent is onmogelijk omdat sommigen een vaccin niet verdragen. Daarbij is er een groep die geen antistoffen aanmaakt na vaccinatie. Zij tellen mee in de statistieken, maar zijn net zo onbeschermd als ongevaccineerden. Daar komen de geharde anti-vaxxers nog eens bij, dus veel verder omhoog dan, pakweg, 90 procent zal niet lukken. Maakt dat het grote verschil? Niet elke modelleur is daarvan overtuigd.

Lees ook:

Doorbreek het taboe op een vaccinatieplicht en weeg het af tegen andere maatregelen

Is een vaccinatieplicht verstandig?Dat ligt eraan hoe je individuele keuzevrijheid afweegt tegen andere rechten en belangen. Laat het debat dan daarover gaan, vindt grondrechtenspecialist Jasper Krommendijk.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden