De tweede vaccinatie

Is de Britse vaccinatiestrategie van snel één prik de oplossing voor Nederland?

In Hyde, in Engeland, krijgen Britten een covid-prik bij een drive-in-vaccintatiecentrum.  Beeld AFP
In Hyde, in Engeland, krijgen Britten een covid-prik bij een drive-in-vaccintatiecentrum.Beeld AFP

Intensivist Diederik Gommers wil net als Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg, dat ziekenhuismedewerkers maandag al worden gevaccineerd. Kan Nederland een voorbeeld nemen aan de Britse vaccinatiestrategie?

Hoe kun je al die medewerkers in verpleeghuizen, gehandicapten- en ggz-instellingen, kwetsbare ouderen, huisartsen en hun assistenten en verpleegkundigen en artsen in ziekenhuizen inenten als er voldoende vaccins zijn voor slechts 250.000 Nederlanders? De druk op minister Hugo de Jonge van volksgezondheid om die puzzel op te lossen wordt met de dag groter nu duidelijk is dat Nederland een zware winter wacht.

Als De Jonge naar de andere kant van de Noordzee kijkt, ziet hij een mogelijkheid die de druk kan verlichten. De Britten kondigden woensdag namelijk aan dat zij afstappen van de strategie om mensen zo snel mogelijk de volledige vaccinatie van twee doses te geven. Door één prik te geven, kunnen de Britten in korte tijd twee keer zoveel mensen inenten.

Intensivist Diederik Gommers. Beeld Arie Kievit
Intensivist Diederik Gommers.Beeld Arie Kievit

Die strategie heeft ook de aandacht getrokken van de Gezondheidsraad, die de regering adviseert. “Wij werken eraan”, zegt een woordvoerder. “We verzamelen de internationale data. Of dat leidt tot een adviesaanvraag van het ministerie van VWS weten we nog niet. Daar is het te vroeg voor.”

Booster

Bijna alle vaccins tegen corona die op de markt zijn of nog moeten verschijnen, bestaan uit twee doses. Die tweede dosis is een soort ‘booster’ om het immuunsysteem een extra prikkel te geven zodat de afweer tegen indringers sterker wordt. In het Verenigd Koninkrijk was het aanvankelijk net als in Nederland de bedoeling om na drie weken de tweede dosis toe te dienen. Daar is nu drie maanden van gemaakt. In die tijd zijn de nieuwe leveringen binnen en is schaarste een minder urgent probleem dan nu, is de gedachte.

Nederland krijgt in januari ongeveer 550.000 vaccins van Pfizer. Daar kunnen nog de vaccins van Moderna bij komen, als dat vaccin op 6 januari wordt goedgekeurd. Mogelijk ontvangt Nederland ergens in januari al 390.000 doses van Moderna. Uitgaande van de Pfizer-vaccins die er zeker zijn, kan Nederland deze maand 250.000 Nederlanders inenten. Tenzij het kabinet de Britse strategie volgt en overgaat tot één dosis. Dan kunnen komende weken 500.000 zorgmedewerkers en ouderen een oproep krijgen.

Wie geef je een prik, patiënt A of B?

Tot vorige week gold de optie van één dosis niet als realistisch. Maar nu het virus met de nieuwe Britse variant agressief om heen zich slaat en vaccins schaars zijn, is internationaal discussie ontstaan over de één-prik-strategie. De Britten doen het, de Belgen overwegen het en in Nederland is het achter de schermen ongetwijfeld ook onderwerp van gesprek.

Michael mina, een Amerikaanse epidemioloog aan de Harvard Public Health/Medical School prees op Twitter de Britse aanpak. Hij haalde het volgende voorbeeld aan. Stel, een huisarts in een gebied met veel coronabesmettingen ziet twee patiënten binnenkomen. Patiënt A heeft vier weken geleden een eerste dosis gehad van een vaccin en is nu 75 procent beschermd. Een tweede prik levert hem 90 procent bescherming op. Patiënt B loopt binnen. Hij heeft nog geen vaccin gehad en zit op 0 procent bescherming. Wat is wijsheid? Patiënt A prikken zodat hij 90 procent is beschermd, of kiezen voor patiënt B zodat beiden op 70 procent zitten?

Kiezen voor patiënt B., is het antwoord van het Verenigd Koninkrijk. Woensdag keurde Londen het vaccin van AstraZeneca en de Oxford University goed, zodat er nu twee vaccins in omloop zijn. AstraZeneca stelt dat een tweede dosis na drie maanden meer bescherming biedt dan een tweede prik kort na de eerste. De onderzoeksresultaten van AstraZeneca laten inderdaad zien dat de groep die ná acht weken een tweede dosis kreeg beter beschermd was dan de groep die bínnen acht weken de tweede prik ontving. Maar de aantallen waarmee de wetenschappers moesten werken, zijn te klein voor harde conclusies.

95 of 50 procent

Ook over de gevolgen van uitstel bij Pfizer is niet alles bekend. De farmaceut heeft eerder aangegeven dat hun vaccin voor 95 procent bescherming biedt als er minimaal drie weken tussen de eerste en tweede vaccinatie zit. Onbekend is wat de effecten zijn na een tussenpoos van drie maanden. “Eén dosis Pfizer biedt ongeveer voor 50 procent bescherming”, zegt Anke Huckriede, hoogleraar immunologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Dit werd echter alleen in de eerste drie weken na vaccinatie bekeken, daarna kregen de deelnemers de tweede prik. Maar wat gebeurt na drie weken? En na zes weken? Blijft het bij de 50 procent of zit je dan op 25 procent? Dat kun je alleen weten als je een nieuwe proef opzet, maar dan ben je snel maanden verder. Zolang niet duidelijk is wat de gevolgen zijn van uitstellen van de tweede dosis moeten de eventuele baten, sneller enige bescherming voor een grotere groep, heel goed worden afgewogen tegen het risico dat er onvoldoende bescherming overblijft.”

Kosten en baten onbekend

Dat die kosten-batenanalyse nog niet helemaal te maken is op basis van data, vindt de Amerikaanse epidemioloog Mina een aanvaardbaar risico, schrijft hij op Twitter. Hij prijst dan ook de moedige en snelle aanpak van het Verenigd Koninkrijk omdat deze beter is voor de volksgezondheid. Er wordt immers sneller een zekere mate van groepsimmuniteit opgebouwd. Al gaat dat wel ten koste van de individuele gezondheid. De kleine groep die namelijk wel aan de beurt was gekomen in de eerste ronde is bij de één-prik-optie minder goed beschermd.

Lees ook:

Geef het vaccin niet op basis van leeftijd, maar op basis van kwetsbaarheid

De ene oudere is de andere niet. Leeftijd is geen goed criterium om te bepalen wie als eerste het coronavaccin moet krijgen, vindt publicist Bert Ummelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden