Drugscriminaliteit

Is Amsterdam toe aan een nieuwe moraal?

Beeld Suzan Hijink

Zijn drugs inderdaad ‘het nieuwe normaal’ in Amsterdam en wat moet er gebeuren? Antwoord op drie vragen na een brisant rapport over verontrustende drugscriminaliteit in de hoofdstad.

Wat voegt dit onderzoek toe?

Hoogleraar bestuurskunde Pieter Tops en onderzoeksjournalist Jan Tromp hebben veel dingen die al bekend zijn op een rij gezet en daarbij tientallen betrokkenen gesproken, die ze anoniem opvoeren als bijvoorbeeld de ‘doorgewinterde rechercheur’. Daaruit blijkt vooral de frustratie dat problemen bekend zijn, maar niet worden opgelost of zelfs weer minder aandacht hebben gekregen. Drugs zijn ‘het nieuwe normaal’, menen veel geïnterviewden volgens de auteurs. 

Door de bundeling van wat er al bekend is en de interviews, wordt een fors probleem geschetst. Dat zit niet in de eerste plaats in de gezondheid van burgers en toeristen, wel in de ondermijning van de stad als geheel en de sociale structuur. Zoals de aantrekkelijkheid van baantjes in drugsbendes voor kwetsbare tieners. Het rapport spreekt over ‘tal van ontwrichte gezinnen’ zonder de omvang te schetsen. Het blijft onduidelijk voor hoeveel scholieren de stelling geldt dat ze liever drugs rondbrengen dan vakken te vullen.

De onderzoekers doen ook elders schattingen. Hun idee dat een festival als het Amsterdam Dance Event een omzet van vijf miljoen euro aan drugs oplevert, is vooral een ‘vingeroefening’. Toch is hun inschatting dat er ‘honderden miljoenen, zo niet miljarden’ omgaan in de hoofdstedelijke drugshandel in lijn met ander onderzoek waaruit blijkt dat fraude en drugshandel in Nederland gezamenlijk ruim 14 miljard euro omzet op jaarbasis genereren.

Wat heeft Amsterdam al gedaan?

Het ‘schoonvegen’ van de Wallen is maar gedeeltelijk gelukt, concludeerde de Amsterdamse Rekenkamer vorig jaar. Het lukte om een deel van de panden in de rosse buurt uit verdachte handen te krijgen. Of de mensenhandel in de prostitutie is teruggedrongen, is onbekend. De ambities waren groot: een economische opwaardering van de binnenstad en het weren van de ondermijnende criminaliteit. Dat kan alleen in meerdere decennia, aldus de Rekenkamer.

Bekend is de zogeheten ‘top-600’, de lijst van jonge veelplegers die door de gemeente en politie extra goed worden gevolgd, net als hun broertjes en zusjes. Het werkt, maar het is niet onfeilbaar: een deel van de nieuwe lichting drugscriminelen bleef juist als tiener onder deze Amsterdamse radar. De gemeente is al begonnen de lijst aan te passen om ook deze groep in beeld te krijgen.

Nog ouder (van 2003) is de zogeheten Bibob-wetgeving, het bestuurlijk instrument waarmee de burgemeester in de hoofdstad kon tegengaan dat mensen met verdachte connecties zich vestigden in de stad. Maar de hedendaagse crimineel werkt vaak op grote schaal, en kan met allerlei juridische constructies onverdacht een vergunning krijgen.

Wat moet er nog meer gebeuren?

Vooral de aanpak van het geld achter de criminele industrie is belangrijk, zeggen rapporteurs Tops en Tromp. Ze wijzen bijvoorbeeld op het vastgoed.  Toen de Wallenaanpak verflauwde, is ook de aandacht hiervoor verslapt. Het is een grote bron van witwasserij en ontwricht de lokale economie. ‘Volhouden’ is het advies van de twee onderzoekers, die vaststellen dat de hoofdstad daar juist niet goed in is. De twee auteurs vinden dat de harde kern van drugscriminelen steviger moet worden aangepakt, maar raden bij de kring daaromheen meer voorzichtigheid aan, om escalatie zoals in de Franse banlieues te voorkomen. Justitie, gemeente en andere instellingen leggen de nieuwe privacywetgeving nogal eens streng uit en werken daardoor onvoldoende samen.

Tops en Tromp hinten bovendien op een verandering in de moraal. Ze hekelen vooral het idee dat drugsgebruik nu eenmaal hoort bij een tolerante stad als Amsterdam. Volgens hen bedreigt dit gegroeide probleem juist die fijne ‘losse’ stad. Ook het idee dat Amsterdam, anders dan andere steden, geen wietpas hoeft om toeristen te bedienen, staat wat hen betreft op losse schroeven. 

De toerist lijkt zich ondertussen overigens van weinig kwaad bewust. Die schaart Amsterdam in de top-4 van veiligste steden om te bezoeken (na Tokio, Singapore en Osaka), zo bleek gisteren uit een index van het blad The Economist. Buitenlanders denken dat de Nederlandse hoofdstad met name voor hun gezondheid uiterst veilig is.

Lees ook:

Ontluisterend rapport

Het grote drugsgeld en zijn bazen zijn diep doorgedrongen in de hoofdstad, bleek eerder deze week.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden