The Voice

Is aangifte doen altijd het beste voor slachtoffers van seksueel wangedrag?

null Beeld Suzan Hijink
Beeld Suzan Hijink

Slachtoffers van zedendelicten, zoals bij The Voice of Holland, proberen vooral hun leven weer terug te krijgen.

Marco Visser

De samenleving spreekt schande van de wantoestanden bij The Voice of Holland. Slachtoffers wordt gevraagd zich te melden en eventueel aangifte te doen. Is dat altijd het beste? En hoe moeten de media omgaan met dit schandaal?

Slachtoffers van seksueel geweld willen vooral zichzelf terugvinden, weer greep krijgen op hun leven, zegt Iva Bicanic van het Centrum Seksueel Geweld. Aangifte doen kan helpen. “Je hebt dan in elk geval het idee dat je iets doet”, zegt Bicanic. “Maar het is daarbij belangrijk dat je als slachtoffer goed geïnformeerd blijft gedurende het hele traject van het politieonderzoek. Soms duurt het twee jaar voordat het tot een rechtszaak komt.”

Wat wil het slachtoffer?

Daarom is het volgens advocaat Ruth Jager belangrijk dat slachtoffers van tevoren goed nadenken over wat zij willen bereiken. “De politie houdt een informatief gesprek, dan moet het slachtoffer nadenken over vervolgstappen, zoals een eventuele aangifte. Maar als er aangifte is gedaan, dan is het uit handen van het slachtoffer. Mensen denken dat ze een aangifte kunnen intrekken. Maar als het bij de politie ligt, moet die onderzoek doen. En als de officier van justitie zegt: ik ga vervolgen, kan het slachtoffer niet zeggen: ik wil niet meer, omdat dan alles wordt opgerakeld terwijl ik het voor mijzelf heb afgesloten.”

Wanneer is er in juridische zin sprake van verkrachting?

Een verkrachting hoeft niet altijd gepaard te gaan met fysiek geweld of een dreiging daarmee. Wel moet er sprake zijn van dwang. De rechter kan kijken naar allerlei omstandigheden waardoor de dader zo’n grote psychische druk op een slachtoffer heeft gelegd dat zij of hij niet anders kon dan de seks te ondergaan. Een afhankelijkheidsrelatie tussen dader en slachtoffer is daar één van. Maar er moet dan wel meer aan de hand zijn. Denk aan een groot leeftijdsverschil of de persoonlijkheid van het slachtoffer, waardoor die extra kwetsbaar is.

Er is een nieuwe wet in de maak die de lat moet verlagen voor een veroordeling. Het gaat in die nieuwe wet om seks tegen de wil, waardoor dwang niet langer bewezen hoeft te worden. Zo is iemand strafbaar als hij op basis van de context had moeten begrijpen dat de ander geen seks wilde. Dit wetsvoorstel moet nog door de Tweede en Eerste Kamer worden behandeld.

Denk dus goed na, laat je als slachtoffer informeren, zegt Jager. Er zijn namelijk meer stappen die een slachtoffer kan zetten om met seksueel misbruik om te gaan dan de stap naar het strafrecht. “Andere middelen dan het strafrecht zijn bijvoorbeeld het starten van een civiele procedure die strekt tot vergoeding van schade of in uitzonderlijke gevallen zelfs bemiddeling.”

‘Een sepot betekent niet dat het niet is gebeurd’

Het bewijzen van misbruik is moeilijk. Volgens Bicanic wordt de helft van de aangiftes geseponeerd vanwege gebrek aan bewijs. “Superfrustrerend voor de slachtoffers. Sepot betekent niet dat het niet is gebeurd. Maar dat kan wel zo worden geïnterpreteerd. Zeker de verdachte zal dat zo vertalen naar zijn netwerk.”

Het percentage slachtoffers van een zedendelict dat aangifte doet ligt rond de 10 procent. “Aangifte heeft niet de hoogste prioriteit”, zegt Bicanic. “Soms zitten mensen er niet op te wachten om in detail hun verhaal te doen. Of ze zijn er niet op uit om de verdachte achter de tralies te krijgen. Slachtoffers hebben veel aan hun hoofd. Hoe vind ik mijn leven, mezelf terug? Dat speelt zeker bij langdurig misbruik, vooral als dat in de eigen familie is gebeurd. Dan is het een hele klus je weer thuis te voelen in deze wereld en jezelf en anderen te vertrouwen. De samenleving wil graag dat slachtoffers aangifte doen, maar slachtoffers zelf niet altijd.”

Teleurgesteld in de media

Over de media heeft Bicanic zich afgelopen week verbaasd. Of beter: ze is teleurgesteld. “Wat een opwinding. Dat is helemaal niet goed. Het is veel beter om kalm te blijven. Dat zeggen wij ook tegen ouders van kinderen bij wie het uitkomt. Want als ouder geef je de maat van het verwerken aan. Als samenleving moet je ook uitstralen dat er geen paniek is, dus voer geen hetze en verketter de beschuldigde personen niet. Daar is niemand mee geholpen. Zeker de slachtoffers niet.”

“Nog een tip: als media over deze zaak berichten, zet er dan een telefoonnummer bij, net als bij berichten over zelfdoding. Met een tekst als: ‘Het kan zijn dat dit bericht u ontregelt, is dat het geval dan kunt u bellen naar Centrum Seksueel Geweld, telefoonnummer 0800-0188’. Dat doet recht aan de omvang en impact van misbruik waar twee miljoen Nederlanders mee te maken hebben.”

De helft van die twee miljoen is vastgelopen, zegt Bicanic. “Hoe weet je dat het niet goed met je gaat? Dat weet je als je er heel erg vaak aan denkt en enorm je best doet er niet aan te denken, als je een kort lontje hebt, prikkelbaar bent, slecht slaapt, bepaalde situaties en mensen vermijdt, troost zoekt in alcohol. Dat soort dingen. Na misbruik heb je een hoog risico op problemen later. Psychische problemen, maar ook lichamelijke, zoals bekkenbodemproblemen, seksuele problemen, hoofdpijn, spanningspijn. De impact is echt groot, ook voor mensen om de slachtoffers heen.”

Effect bij aangifte tegen bekende mensen

Antony Pemberton werkt als victimoloog en senior onderzoeker aan het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving en ziet een parallel met eerdere misbruikschandalen. In de film- en artiestenwereld bijvoorbeeld. Hij waarschuwt alvast voor een effect dat vaker is te zien bij aangifte tegen beroemdheden.

“Als tegen bekende mensen aangifte wordt gedaan, zie je dat sommigen zeggen: het zal wel aandachttrekkerij zijn, of: ze heeft het zelf gewild. Nu is het lastig te onderzoeken om welk percentage het gaat, maar ‘het is aandachttrekkerij’ wordt veel vaker gezegd dan dat het werkelijk zo is. Voor slachtoffers is het eng om tegen beroemde en machtige figuren stappen te ondernemen. Nu de eerste slachtoffers in de zaak rond TVOH dat hebben gedaan, kunnen er meer volgen. Dat effect hebben we in het verleden vaker gezien.”

Lees ook:

Tientallen jonge vrouwen waren vogelvrij bij The Voice

Ali B. waande zich onaantastbaar en John de Mol wist van bijna niks. De aflevering van Boos die gisteren online kwam, schetst een zwart beeld van The Voice of Holland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden