Foodwatch

‘Industrie beschermt consument niet voldoende tegen misleidende reclame voor ongezond eten’

Het logo 'responsibly made for kids' op ijsjes is Foodwatch een doorn in het oog. Beeld
Het logo 'responsibly made for kids' op ijsjes is Foodwatch een doorn in het oog.

De voedingsbranche verleidt kinderen en volwassen nog steeds tot het kopen van ongezonde voeding. In de Reclame Code Commissie, die dat moet voorkomen, is de industrie te machtig, stelt Foodwatch op basis van onderzoek.

Marten van de Wier

Hoe ‘verantwoord gemaakt voor kinderen’ kan een ijsje zijn waarvan suiker, op water na, het belangrijkste ingrediënt is? Voor Foodwatch is het duidelijk: verantwoord is dat niet. Het logo ‘responsibly made for children’ hoort dan ook niet thuis op ijsjes van Unilever, zoals de Twister, vindt de belangenorganisatie voor goede voeding. Volgens Foodwatch wordt hier een misleidende gezondheidsclaim gemaakt.

Toch kan het logo door de beugel, oordeelde de Reclame Code Commissie (RCC), die namens de branche toeziet op de criteria waaraan reclame moet voldoen. Unilever zegt de ijsjes te toetsen aan een eigen standaard, en dat mag van de RCC.

Een ander voorbeeld: Foodwatch ziet nog regelmatig reclame met kinderidolen zoals tekenfilmfiguurtjes op ongezonde voeding, terwijl dat sinds drie jaar niet meer mag voor kinderen onder de 12 jaar. Maar fabrikanten doen volgens Foodwatch een beroep op uitzonderingsregels, of claimen dat hun reclame gericht is op 12-plussers.

‘Volwassenen en kinderen worden op onverantwoorde manier verleid’

Donderdag verscheen een rapport van onderzoeksbureau Panteia, dat in opdracht van Foodwatch het functioneren van de RCC onderzocht. Volgens Panteia wordt veel ongewenste reclame voorkomen, maar worden consumenten niet altijd goed beschermd tegen ‘(misleidende) reclame voor ongezonde voeding’. “Dit leidt in de praktijk tot situaties waarin zowel volwassenen als kinderen mogelijk op een onverantwoorde manier worden verleid om producten te kopen die schadelijk zijn voor hun eigen gezondheid”, stelt Panteia.

Panteia keek naar klachten en uitspraken over voedingsmiddelenreclame in de afgelopen zes jaar, en boog zich over de manier waarop de RCC is georganiseerd.

Volgens de onderzoekers blijkt dat de commissie te weinig grip heeft op reclame via sociale media. Ook houden fabrikanten zich niet altijd aan de uitspraken. Daar staan meestal geen sancties tegenover. De Autoriteit Consument en Markt kan op basis van uitspraken van de RCC boetes opleggen, maar dat is volgens het rapport sinds 2016 in de voedingsmiddelenindustrie niet gebeurd.

Consument heeft weinig invloed in Reclame Code Commissie

Bovendien hebben consumentenorganisaties weinig invloed op de inhoud van de code. Het is alleen de branche zelf die binnen de RCC voorstellen mag doen voor strengere regels. Consumentenorganisaties zitten wel aan tafel, maar mogen zelf geen voorstellen doen, en hun stem weegt bij beslissingen minder zwaar dan die van reclamemakers, media en adverteerders. Uit onvrede over nieuwe regels stapte de Consumentenbond vorig jaar uit dat overleg.

Alleen de ANWB, de Vereniging Eigen Huis en het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) praten nog mee. Daardoor zit er nu geen partij aan tafel die zich bezighoudt met voeding en gezondheid. Dat alles maakt ‘een (grote) aanscherping van de regels onwaarschijnlijk’, stelt Panteia.

Dat consumenten geen wijzigingen mogen voorstellen, is volgens de RCC eigen aan het systeem van zelfregulering. De commissie stelt dat Nederlandse consumenten in vergelijking met andere landen nog relatief veel invloed hebben.

Kabinet wil verdere aanscherping regels voor kinderreclame

Staatssecretaris Maarten van Ooijen van volksgezondheid wil dat de branche de eigen regels strenger maakt. Op dit moment is reclame voor voeding gericht op kinderen tot en met 6 jaar volgens de reclamecode niet toegestaan. Voor bepaalde ongezonde voeding geldt dat tot en met 12 jaar.

Van Ooijen wil dat dat wordt uitgebreid naar kinderen tot 18 jaar. Ook wil hij een aanscherping van de criteria, zodat meer voeding geldt als ongezond. Dat meldt Van Ooijen aan Pointer, het onderzoeksplatform van KRO-NCRV. Van Ooijen is nu met de voedingsmiddelenbranche in gesprek.

De staatssecretaris onderzoekt of hij reclame voor ongezond eten wettelijk aan banden kan leggen. Een verbod op kindermarketing is onderdeel van die ‘juridische verkenning’. “Als de industrie niet genoeg meebeweegt, kan wetgeving aan de orde zijn”, stelt Van Ooijen.

Directeur Nicole van Gemert van Foodwatch is gematigd positief over de staatssecretaris, omdat hij eerder wegliep uit overleg met de alcoholbranche. Gesprekken over preventie van onverantwoord drankgebruik leverden volgens hem te weinig op. Maar wat Van Gemert betreft zou Van Ooijen de gesprekken moeten staken en meteen met een verbod op kindermarketing moeten komen. “In elk geval op alle voeding die niet past binnen de schijf van vijf.”

Lees ook:

Het kabinet wilde Nederland van de vette hap, drankzucht en roken afkrijgen. Dat lukt nog niet echt

Nederland gezond krijgen: dat was het doel van het Nationale Preventieakkoord in 2018. Dat gaat nog bepaald niet vlot genoeg, blijkt uit RIVM-onderzoek.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden