Bedreigde dieren

Indonesië verbiedt Nederlander onderzoek te doen naar orang oetans na kritiek

Een maand oude orang-oetan ligt op een operatiedoek in Subulussalam, op het Indonesische eiland  Sumatra. Zij werd samen met haar gewonde moeder in maart 2019 aangetroffen op een palmolieplantage, beide dieren overleefden het niet.  Beeld AP
Een maand oude orang-oetan ligt op een operatiedoek in Subulussalam, op het Indonesische eiland Sumatra. Zij werd samen met haar gewonde moeder in maart 2019 aangetroffen op een palmolieplantage, beide dieren overleefden het niet.Beeld AP

De Nederlandse orang-oetanonderzoeker Erik Meijaard mag geen onderzoek meer doen in Indonesië. ‘De vrijheid van wetenschap in Indonesië staat onder druk.’

Tobiah Palm

Orang-oetandeskundige Erik Meijaard mag al een paar maanden niet meer in Indonesische natuurparken komen, omdat hij de Indonesische minister van bosbouw en milieu publiekelijk wees op wetenschappelijke artikelen over het dalende aantal orang-oetans in Indonesië. Sindsdien is hij zijn onderzoeksgeld en veel medewerkers kwijtgeraakt. Achttien organisaties hebben protest aangetekend bij de Indonesische regering. Het Indonesische ministerie van Milieu liet vrijdag weten dat Meijaard de wet heeft overtreden.

Begin september zei de Indonesische minister van bosbouw en milieu dat de orang-oetan niet met uitsterven wordt bedreigd. Volgens haar blijven de populaties zelfs groeien. Dat klopt niet, schreef Meijaard, die al dertig jaar in Indonesië onderzoek doet naar de bedreigde mensaap, in een opiniestuk in de Jakarta Post. Samen met vier buitenlandse collega’s somde hij wetenschappelijke studies op die aantonen dat het aantal orang-oetans al decennia daalt.

Sindsdien zijn de onderzoekers niet langer welkom in de natuurparken. Verzoeken tot samenwerking moeten worden afgewezen. En het werkt, zegt Meijaard: “Sommige auteurs trekken zich zelfs terug uit publicaties waar ik aan meegeschreven heb.”

Bij het aanvankelijk verbod werden vage beschuldigingen aan hen geuit: de wetenschappers zouden ‘negatieve bedoelingen’ hebben die de regering in diskrediet brengen. In reactie op het protest van Indonesische en buitenlandse wetenschappers veranderde het ministerie van milieu van standpunt. De minister beweert nu dat de onderzoekers de wet hebben overtreden, maar specificeert niet hoe.

Rode lijst

De verbanning is, op zijn zachtst gezegd, zorgwekkend. “Door ontbossing en jacht neemt het aantal orang-oetans met duizenden per jaar af”, vertelt Meijaard. De resultaten van zijn eerdere onderzoek speelden zelfs een rol bij de plaatsing van de orang-oetan op de IUCN rode lijst van bedreigde diersoorten. “Ook moeten ze een steeds kleiner gebied met elkaar delen.” De onderzoeker schat dat nog 50.000 tot 80.000 orang-oetans in Indonesië leven, ongeveer de helft minder dan vijftien jaar geleden. “Het is daarom belangrijk dat onderzoek blijft doorgaan, en internationale samenwerkingen ook.”

Bioloog Erik Meijaard. Beeld
Bioloog Erik Meijaard.Beeld

Voor Erik Meijaard zelf is het niet zo heel erg dat hij niet meer in de parken mag komen. Hij woont al sinds 2017 in het naburige land Brunei. “Dus ik doe onderzoek van afstand, door middel van satellietbeelden en data die andere deskundigen verzamelen.” Meijaard verhuisde mede doordat onderzoek in Indonesië steeds lastiger werd. “Dat ging sluimerend. Je merkt het aan kleine dingen, zoals dat ik op een gegeven moment heel veel moeite moest doen om een visum te krijgen.”

Waarschuwing aan wetenschappers

Maar deze actie kan grote consequenties hebben voor de Indonesische wetenschap. In dezelfde brief schrijft de minister ook dat ze wil weten welke buitenlandse onderzoekers sinds 2017 hebben gewerkt in de parken. Zij hebben volgens haar supervisie nodig ‘om de objectiviteit van de resultaten te bewaren’.

“Het is een waarschuwing aan alle wetenschappers”, denkt Meijaard. “Dit kan ervoor zorgen dat wetenschappers wegtrekken en buitenlandse universiteiten geen studenten naar Indonesië sturen.”

Dat de onafhankelijkheid van de Indonesische wetenschap onder druk staat wordt bevestigd door een juridische bezwaarbrief die achttien in Indonesië actieve niet-gouvernementele organisaties, waaronder Amnesty International en Greenpeace, naar het ministerie Milieu en Bosbouw hebben gestuurd. Daarin wordt het verbod op de vijf onderzoekers als casus gebruikt.

De ondertekenaars eisen het intrekken van het werkverbod, een publiekelijke verontschuldiging, en een einde aan de inmenging in de wetenschap. Ook vragen ze om een bijeenkomst om consensus te bereiken over de bescherming van bedreigde apenpopulaties.

De regering heeft geantwoord dat ze hier niet aan zal voldoen. De volgende stap van het juridische proces is een brief aan de president, en mogelijk daarna een rechtszaak.

Lees ook:

Willie Smits redde honderden orang-oetans: ‘Jaren later herkenden de dieren mij nog’

Hij redde talloze apen uit de handen van illegale handelaren, en nu is natuurbeschermer Willie Smits begonnen aan het project van zijn leven: de natuur op Sulawesi herstellen en tegelijkertijd inwoners van een goed inkomen voorzien.

De 500ste orang-oetan is weer vrijgelaten in de jungle

Ben is een ernstig kijkend knaapje van twaalf jaar oud, Lima heeft een vrolijke blik en is dertien en Gonzales van twaalf kijkt onderzoekend de wereld in.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden