Nederlands-Indië

Indiëveteranen vinden excuses premier onvoldoende, willen ook erkenning koning

Kranslegging bij Indië-monument, afgelopen augustus.  Beeld Martijn Beekman
Kranslegging bij Indië-monument, afgelopen augustus.Beeld Martijn Beekman

Indiëveteranen voelen zich tekortgedaan door de conclusie van het grote Indië-onderzoek. Excuses van premier Rutte zijn niet genoeg, ze willen erkenning van koning Willem-Alexander.

Jeroen den Blijker

Natuurlijk, hij las en hoorde ook over de grote Indië-studie van twee weken geleden. Nederlandse militairen gingen zich, aldus de onderzoekers, in 1945-1950 te buiten aan structureel, excessief geweld in de voormalige kolonie. Dáár wil hij graag iets over zeggen, zegt Willem Wilbrink (95). De Indië-veteraan loopt naar voren, A4'tjes in de hand.

Het is stil in de zaal vol veteranen en familie, in het Nederlands Veteraneninstituut te Doorn. Zojuist heeft Ben Schoenmaker, directeur van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), de conclusies van de twaalfdelige studie toegelicht. Kort samengevat: de krijgsmacht was als instituut verantwoordelijk voor alle geweld en de politiek deed of zijn neus bloedde. Schoenmaker: “Wij hebben u in ieder geval niet collectief in de beklaagdenbank gezet”.

Nakend

De Indiëveteranen voelen dat anders, blijkt al snel. Excessief geweld? “Wij kwamen in Indië en de mensen liepen nakend rond! Ze hadden honger! En wij hebben ervoor gezorgd dat ze binnen twee weken kleding hadden en ze konden in de centrale keuken eten krijgen”, zegt Wilbrink. “En martelingen?” Wilbrink valt even stil, herpakt zichzelf dan. “Ja, vrouwen uit de kampong kwamen naar ons toe dat er drie dode soldaten lagen. Keel doorgesneden, ogen uitgestoken, geslachtsdeel in de mond. En dan zeggen die vrouwen nu dat wíj martelden?”

Wat hem helemaal steekt is hoe koning Willem-Alexander in 2020 Indonesië excuses aanbood voor het Nederlandse geweld. Twee weken geleden deed premier Mark Rutte hetzelfde. Wilbrink: “Indonesië moet juist excuses aanbieden voor de duizenden Nederlanders die het vermoordde. Er zijn ook 6250 van onze militairen gesneuveld. Nu worden we, 76 jaar na dato, nog even nagetrapt. Maar de regering is schuldig aan wat daar is gebeurd. Zij moet óns excuses aanbieden.”

Applaus

Wilbrink oogt applaus en heeft de toon gezet. “Wij gingen voor vaderland én koningin”, zegt ook veteraan Ben Reehorst (93). Dus zo’n koninklijk excuus zou, na dat van Rutte, wel zo gepast zijn. Waarom hebben we dat nog niet gekregen, wil ook Wim van Raaij (95) weten. Uiteindelijk is niet Jan Soldaat, maar de militaire en politieke leiding verantwoordelijk voor alle geweld, verwijst hij naar de hoofdconclusies.

Schoenmaker antwoordt dat excuses natuurlijk voor de politiek zijn. Waarop Paul Hoefsloot, de presentator van de bijeenkomst en directeur van het Veteraneninstituut, een plan onthult. “Op een eerdere bijeenkomst met veteranen kwam de wens naar boven dat de koning zijn gezicht laat zien bij de jaarlijkse Indië-herdenking in Roermond. Ik kan natuurlijk niets beloven, maar daar werken we aan.” Het lijkt goed te vallen.

Frank van Sprang, inspecteur-generaal van de krijgsmacht, is naar Doorn gekomen voor een afsluitend woord. Duidelijk is met dit onderzoek, zo vat hij samen, waar destijds de verantwoordelijkheid lag: bij de politiek. “Maar als er iets verkeerd gaat, komt het altijd op de schouders terecht van de militairen en veteranen.” Maar, eerlijk is eerlijk, de politiek is in beweging, betoogt hij. Hij verwijst naar schriftelijke waardering, die alle veteranen hebben ontvangen van defensieminister Kajsa Ollongren. Én hij wijst op de excuses van Rutte aan de veteranen. “Maar ook na dit onderzoek zal nog veel discussie zijn. Het punt is alleen: daar moet u als Indië-veteraan niet het slachtoffer van worden.”

Lees ook:

Een pijnlijke boodschap: de belangrijkste conclusies uit het rapport over oorlogsgeweld in Indonesië

Het moest een studie worden naar het Nederlands geweld in Nederlands-Indië. Een hekel thema, gezien de gevoeligheden bij oud-strijders maar ook de Nederlands-Indische gemeenschap. Weten we nu meer? Een pijnlijke boodschap: de belangrijkste conclusies uit het rapport over oorlogsgeweld in Indonesië.

Collectief wegkijken gaf Nederlandse militairen ruimte voor structureel, excessief en extreem geweld in Indonesië

Nederlandse militairen gingen zich in Indonesië aan extreem geweld te buiten. Dat geweld is nauwelijks bestraft, wat past in hoe Nederland zijn rol in de koloniale oorlog zag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden