Cansu de Muijnck promoveert nu als arts-onderzoeker oogheelkunde bij het UMC in Utrecht.

Kennismigratie

In Turkije cum laude geslaagd, in Nederland aan het werk in de zorg

Cansu de Muijnck promoveert nu als arts-onderzoeker oogheelkunde bij het UMC in Utrecht.Beeld Maartje Geels

Het aantal hoogopgeleide Turken dat naar Nederland komt, is sinds 2018 fors toegenomen. De Nederlandse zorg profiteert daarvan: Turkse artsen en werknemers in de zorg willen hier graag werken.

Nuri Kurnaz

Wie het Turks machtig is, had het al een tijdje door. Steeds vaker is een stedelijk en elitair Turks accent te horen in gegentrificeerde buurten in Nederland. In tegenstelling tot de vroege arbeidsmigratie uit Turkije in de jaren zeventig, zit bij de huidige golf migranten een aanzienlijk aantal hoogopgeleiden. Succesvolle studenten verruilen Turkije voor Europese landen, waaronder Nederland. In Turkije spreekt men inmiddels van een braindrain. Waarom komen zoveel Turken deze kant op? En wie zijn het?

De afgelopen jaren namen kennismigratie en reguliere migratie uit Turkije toe. Turkije zat in 2021 zelfs bij de top-zes migrantenlanden: vorig jaar kwamen 10.650 immigranten vanuit Turkije naar Nederland. De hoogopgeleide kennismigranten, zoals artsen, komen niet terecht in de asielzoekersopvang, maar wonen in gegoede buurten.

Hoogopgeleide asielzoekers

Het aantal Turken dat asiel aanvraagt in Nederland is sinds 2018 sterk toegenomen. In het tweede kwartaal van 2022 voeren Turken, na Syriërs, zelfs de lijst asielaanvragen aan. Vergeleken met andere landen in de top van de lijst, zoals Syrië, Somalië en Afghanistan, is Turkije relatief stabiel. De Turkse economie staat er slecht voor. Dat, samen met een sterk gepolitiseerd rechtssysteem, is volgens het IND een verklaring voor de stijging asielaanvragen uit Turkije. “De asielzoekers uit Turkije zijn veelal hoogopgeleid, en hebben bijvoorbeeld een achtergrond als ambtenaar, leraar of zelfs rechter”, zegt een woordvoerder van de IND.

Cansu de Muijnck, opgegroeid in Turkije, studeerde in 2017 in Istanbul cum laude af aan Cerrahpasa, Turkije’s meest prestigieuze geneeskundefaculteit. In 2018 verruilde ze Turkije voor Nederland, waar haar echtgenoot vandaan komt. Door de mislukte couppoging in 2016 en daaropvolgende economische achteruitgang en politieke instabiliteit zag het koppel geen toekomstperspectief meer in Turkije. In Nederland werkte De Muijnck, die zich als echtgenote van haar Nederlandse man zonder problemen kon vestigen, al korte periodes bij verschillende ziekenhuizen en bij een huisartsenpraktijk in Zuid-Holland.

De Muijnck promoveert nu als arts-onderzoeker oogheelkunde bij het UMC in Utrecht. Sinds ze hier is, gingen velen haar achterna, zegt De Muijnck. “Toen ik hier in 2018 kwam kende ik één andere in Turkije gediplomeerde arts. Nu, drie jaar later beheer ik een WhatsApp-groep met bijna honderd Turkse mensen uit de zorgsector, die de afgelopen drie jaar naar Nederland kwamen en allemaal proberen om hun Turkse diploma erkend te krijgen.”

Turks gediplomeerde zorgverleners verdubbeld in vier jaar

Naast promovendus is De Muijnck voorzitter van de Vereniging Buitenlands Gediplomeerde Artsen (VBGA). “In Nederland lopen buitenlandse artsen tegen veel belemmeringen aan”, zegt ze. Een aantal keer per jaar is er een toetsmoment voor buitenlands gediplomeerde artsen: de beroepsinhoudelijke toets. Slagen voor deze toets is een van de eisen voor zorgprofessionals, die hun diploma buiten de Europese Unie behaalden. Bij de laatste ronde van de toets waren zes van de zestien deelnemers Turkse artsen uit De Muijnck’s netwerk, vertelt ze.

De trend die De Muijnck ziet, wordt bevestigd door gegevens van het Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg (CIBG), een uitvoeringsorgaan van het ministerie van VWS. Sinds 2018 is het aantal registraties van in Turkije gediplomeerde zorgverleners verdubbeld. In 2017 waren er in totaal 37 registraties van in Turkije gediplomeerden. Daar kwamen de afgelopen vier jaar nog 35 registraties bij van in Turkije gediplomeerde artsen (11), tandartsen (13) maar ook fysiotherapeuten, GZ-psychologen en verpleegkundigen.

Geen baan door de economische crisis

De 28-jarige psycholoog Beyza Alimci herkent de braindrain. Ook zij studeerde cum laude af. Alimci behaalde haar bachelordiploma psychologie aan de Bilkent Universiteit in Ankara. “Dat is in Turkije een prestigieuze universiteit, maar mijn studiegenoten van toen hebben na vier jaar nog steeds geen baan gevonden door de economische crisis”, vertelt ze.

Beyza Alimci op haar werkkamer. Beeld Maartje Geels
Beyza Alimci op haar werkkamer.Beeld Maartje Geels

Alimci kwam net als De Muijnck in 2018 naar Nederland. Om gedoe met diploma-erkenning te voorkomen, besloot zij om na haar bachelor in Ankara een Nederlandse masterstudie psychologie te volgen aan de Universiteit Utrecht. Inmiddels woont en werkt ze in Amsterdam als basispsycholoog. Vooral de hippe Amsterdamse Pijp en Amstelveen vallen in de smaak bij jonge alumni van Bilkent, weet Alimci. Geregeld krijgt zij via LinkedIn en per mail berichtjes van oude bekenden: “Hoe kom ik naar Nederland?”

Alimci zegt dat jonge professionals in Turkije Europese landen vergelijken voor ze een besluit nemen. “In Nederland spreken mensen over het algemeen veel beter Engels dan in Duitsland of Frankrijk. Maar in de zorg is het weer zo dat de Nederlandse taaleis strenger is dan elders.”

De Muijnck: “Een studiegenoot en een goede vriendin van mij werkt in Engeland. Detacheringsbureaus in Turkije verdienen nu bakken met geld door de immigratie van zorgpersoneel naar Europa te regelen. Artsen kijken daarom naar Duitsland, of naar Engeland, waar ze met Engels uit de voeten kunnen. De kennismigratie is breder dan alleen naar Nederland. Turkse studenten leren tegenwoordig Duits naast hun studie geneeskunde.”

Vakbekwaamheid opnieuw aantonen

Online stikt het van de Turkstalige blogs en YouTube-video’s met uitleg over hoe een arts het beste naar Nederland kan verhuizen. Taalvereisten en vakbekwaamheidserkenning worden genoemd om rekening mee te houden. Dilan Demiroglu, die sinds vorig jaar als tandarts onder supervisie werkt in Den Haag, weet daar alles van.

Demiroglu moest haar vakbekwaamheid opnieuw aantonen in Nederland, omdat haar tandartsdiploma van de universiteit van Ankara niet automatisch wordt erkend. Terwijl ze in Turkije al werkte als tandarts, mocht ze na haar migratie in 2021 naar Nederland eerst maandenlang alleen maar tandsteen verwijderen. Nog altijd wordt ze onderbetaald en doet ze weinig van haar niveau, vindt Demiroglu. Tegelijkertijd is ze blij met haar werkgever, met wie ze alle visumzaken kon regelen. Een visum krijg je als een werkgever je uitnodigt.

“In Turkije heb je te veel faculteiten en afgestudeerden, maar geen werk. Bovendien werk je vaak zes dagen en is er weinig respect voor ons specialisme”, zegt Demiroglu. Patiënten, maar ook werkgevers in Turkije zijn veeleisend, soms op het agressieve af, is haar ervaring. Er is weinig respect voor wie gestudeerd heeft.

Dilan Demiroglu: 'In Turkije is er weinig respect voor ons specialisme'. Beeld Maartje Geels
Dilan Demiroglu: 'In Turkije is er weinig respect voor ons specialisme'.Beeld Maartje Geels

“In Nederland is de werkweek normaal en heeft men respect voor de tandarts. Meer nog dan het economische aspect, is het respect in de zorg voor mij leidend geweest in de keuze. De moeilijkheden hier heb ik ervoor over, want het zal nooit lastiger worden dan in Turkije. Zelfs één van mijn oude docenten op de universiteit van Ankara stuurde mij een bericht om te vragen hoe hij het beste naar Nederland kon komen.”

Taalcursussen Nederlands in Turkije

In Turkije bestaat de angst dat gespecialiseerde artsen en verplegers massaal het land verlaten. In het eerste halfjaar van 2022 vroegen al 1171 artsen een soort Verklaring Omtrent het Gedrag aan, het laatste benodigde document om naar het buitenland te mogen vertrekken als arts. In 2012 vroegen nog slechts 59 artsen dit document aan.

Onder anderen Ilber Ortayli, een van Turkije‘s meest gewaardeerde historici en populaire mediafiguren, luidde de noodklok. “Binnenkort zitten we zonder artsen en verplegers. Taalcursussen Nederlands, Duits en Zweeds zitten vol met zorgpersoneel en artsen. Wat moeten ze ook anders? Je kunt in deze dure tijden geen specialist laten werken voor zeven- of achtduizend lira (omgerekend zo’n 450 euro, red.)”, schrijft Ortayli op zijn sociale mediakanalen met miljoenen volgers.

De pers nam de kritiek over. “Uit onvrede over toenemende agressie tegenover zorgpersoneel en de stijgende inflatie, verlaat het zorgpersoneel het land”, schreef de belangrijkste oppositiekrant Cumhuriyet. In 2021 ging het om een recordaantal (1405) artsen die het land verlaten. Dit jaar is dit record al verbroken en verwacht de Turkse artsenfederatie in totaal 3000 aanvragen.

Maar president Erdogan maakt zich niet druk. Hij zei dit voorjaar over vertrekkend medisch personeel: “Als ze gaan, dan gaan ze maar. Maak je geen zorgen, hun plekken worden wel opgevuld.”

Tekort van 130.000 zorgbanen in 2030

Niet alleen in Turkije dreigt een tekort aan zorgpersoneel. Tegen 2030 wordt een groot tekort aan zorgpersoneel verwacht van tenminste 130.000 medewerkers in Nederland. De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) concludeerde dat de overheid en zorgorganisaties asielmigranten een betere kans moeten geven om de (toekomstige) tekorten in de zorg op te lossen. Deze verkenning is tijdens de pandemie opgesteld op verzoek van de staatssecretaris van justitie en veiligheid.

Desondanks slagen (asiel)migranten met diploma’s uit de zorg maar mondjesmaat in het vinden van werk in de zorg. De belemmeringen voor buitenlands gediplomeerde artsen, zoals de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG), zijn er om de kwaliteit van de zorg te beschermen. Het BIG-register geeft duidelijkheid over wat een zorgverlener kan en mag. Zonder registratie in de BIG mag een zorgverlener niet zomaar aan de slag. Zo beschermt de wet patiënten tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen in de zorg.

Met de VBGA kreeg De Muijnck al een officieel centraal aanspreekpunt voor elkaar, waar buitenlandse artsen terecht kunnen met vragen. “Waar vroeger geen gesprek was over deze groep, hebben we nu korte lijnen met verschillende ministeries”, zegt De Muijnck. “Je zet vaak stappen terug in je carrière als je van Turkije naar Nederland komt, maar de meesten hebben dat er duidelijk voor over.”

Lees ook:

De zorg schreeuwt om personeel, maar het potentieel van statushouders wordt niet benut

Nederland heeft een schreeuwend tekort in de zorg en vergeet het potentieel van asielmigranten, stelt de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken. De overheid moet het roer omgooien.

Turkse vluchtelingen over hun asiel in Nederland: ‘Democratie en vrijheid hebben we niet in Turkije’

Het aantal Turkse asielaanvragen in Nederland is in jaren tijd niet zo hoog geweest. Nederland honoreert de asielaanvragen van Turken veelal. Twee asielzoekers vertellen over hun onvrijheid daar, en hun desillusie hier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden