Ruimstraatklok

In Groningen kondigt de ‘bierklok’ vanaf de Martinitoren met onregelmatig gebimbam de avondklok aan

 De Martinitoren in Groningen. Beeld Kees van de Veen
De Martinitoren in Groningen.Beeld Kees van de Veen

De komende weken zullen op verschillende plekken in Nederland kerkklokken klinkklaar de stilte van de straten inluiden. Groningen haalde de Ruimstraatklok weer uit het vet, de speciale klok die eeuwen geleden al exact dit doel diende.

Zaterdagavond, half negen. De Grote Markt in Groningen is weliswaar een schim van wat ze vóór corona was, zo zonder studenten en Stadjers, zwalkend van kroeg naar kroeg. Maar tegelijkertijd: uitgestorven is ze ook weer niet. Geen opwinding van vlugvlug naar huis fietsen, twee meisjes zitten te kletsen op het muurtje voor de bank, een argeloze jongeman slentert doodgemoedereerd voorbij met een tas boodschappen.

Als de klok slaat, blijven een paar voorbijgangers verbaasd stilstaan om met hun telefoon het ongebruikelijke gelui vast te leggen. ‘‘Bimbam’’, zegt de klok. En dan ‘‘bim... bam’’. ‘‘BIM! bam’’.

Aan het woord is de Ruimstraatklok. Deze klok is de dertiende van de Olle Grieze, zoals de Martinitoren in de volksmond wordt genoemd. De andere twaalf klokken hangen in de klokkenstoel, maar deze hangt daar net buiten: achter de galmgaten aan de zuidkant van de toren.

Hierdoor klinkt hij anders dan de andere. ‘‘De klok hangt een klein beetje scheef en de klepel leidt een eigen leven,’’ legt Jan Roeland van het Klokkenluidersgilde uit. ‘‘Daardoor klinkt hij nét niet helemaal in ritme. Andere klokken zeggen ‘‘bimbambimbam’’, maar bij deze zijn de intervallen tussen de bimbams groter, soms kleiner, en soms is de ‘‘bam’’ van de bimbam maar heel zachtjes. Als de klepel stuitert hoor je hem twee keer kort achter elkaar.’’

Ook de toon is anders. ‘‘De Martinus, een van de vier grote klokken van de toren, is een eind buiten het stadscentrum te horen. Maar de Ruimstraatklok niet. De stemming is bovendien net even anders. Deze klok klinkt niet in combinatie met de andere.’’

De bierklok

Groningen kreeg zijn eerste Ruimstraatklok in 1425. ‘‘Aan het eind van elke dag luidde die het begin van de avond in. Hij werd ook wel de bierklok genoemd: als deze klok klonk, wisten de kasteleins dat ze moesten stoppen met schenken, en de klanten dat ze naar huis moesten gaan. Daarnaast werd de klok geluid bij rampen, zoals branden en invasies.’’

Het gebruik van de Ruimstraatklok is al decennialang uit zwang. De klok werd een paar jaar geleden wel geluid bij een klimaatactie en tijdens een demonstratie tegen de gaswinning. ‘‘Aan het begin van de coronacrisis hebben we de klok weer uit het vet gehaald. Op de zondagen waarop geen diensten zijn, hebben we deze geluid. Tweeledig symbolisch: als noodklok, zo van: blijf thuis, maar ook om te laten zien: we laten ons er niet onder krijgen.’’

Na tien minuten is de Ruimstraatklok er klaar mee, de boodschap moet duidelijk zijn: u heeft nog twintig minuten om thuis te komen. Maar als de gewone klokken negen keer slaan, is het plein nog lang niet leeg. Een taxi parkeert in de standplaats. Twee studenten rammelen met hun fietsen over de kasseien van de Grote Markt. In de verte klinkt een sirene.

De Ruimstraatklok zal na deze zaterdag elke avond klinken, tot het einde van de aangekondigde avondklokperiode, van 20.30 tot 20.40. ‘‘Drie minuten voor negen zou geen zin hebben: dan is iedereen te laat. En bovendien: de luidmeester moet zelf natuurlijk ook nog weer op het fietsje om vóór negen uur thuis te zijn.’’

Lees ook:

Is het wel terecht dat we zo kritisch zijn over de avondklok?

Filosoof Ingrid Robeyns maakt zich zorgen over onze vrijheden, filosoof Bas Haring ziet daar geen reden toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden