Bouwvergunningen

In een aantal provincies vallen al bouwprojecten stil, stikstofregels zorgen voor problemen

Een woonwijk in aanbouw in het Brabantse Asten.  Beeld ANP / Rob Engelaar
Een woonwijk in aanbouw in het Brabantse Asten.Beeld ANP / Rob Engelaar

Bouwprojecten vallen hier en daar stil. Een aantal provincies is terughoudend met het afgeven van vergunningen door uitspraken van rechters over stikstof die schadelijk is voor de natuur.

Jelle Brandsma

De provincies Overijssel en Flevoland verlenen geen vergunningen meer voor bouwprojecten en bedrijfsuitbreidingen. Zij zien regelmatig dat de rechter de vergunning vernietigt of terugstuurt naar de provincie met de opmerking dat er pas toestemming komt voor het bouwproject als duidelijk is dat het niet leidt tot extra stikstof in de natuur. Andere provincies, zoals Limburg, zeggen dat het verlenen van vergunningen ‘heel lastig’ is geworden. “Alle sectoren zitten nagenoeg op slot”, zegt een woordvoerder.

De provincie Noord-Holland vroeg woensdag in een brief aan minister Christianne van der Wal (natuur en stikstof) dringend om maatregelen. “De mogelijkheden voor vergunningverlening staan onder grote druk door rechterlijke uitspraken. Het voelt als staan op een ijsschots, die steeds kleiner en daardoor instabiel wordt.”

Elders nog geen problemen

Op het provinciehuis in Den Bosch zien de gedeputeerden nog geen problemen. “Brabant volgt niet het besluit van de provincie Overijssel”, stelt de provincie. De provincie maakt gebruik van de mogelijkheden die nog steeds bestaan om ‘op die manier te voorkomen dat maatschappelijke en economische ontwikkelingen volledig stil komen te liggen’.

De stikstofcrisis ontstond toen de Raad van State in mei 2019 een streep haalde door het Programma Aanpak Stikstof (Pas). De rechter concludeerde dat de manier waarop vergunningen werden verleend niet in lijn was met de Europese Habitatrichtlijn die landen verplicht om kwetsbare natuur te beschermen. Een vergunning mag alleen worden verleend als gegarandeerd kan worden dat de natuur niet verslechtert en dat was bij de Pas-regeling niet het geval.

Na mei 2019 kwam de bouw al vrijwel tot stilstand. Maar het kabinet en de provincies bedachten een aantal manieren om de vergunningen voor bouwprojecten en bedrijfsuitbreidingen toch door te laten gaan. De belangrijkste daarvan is het ‘extern salderen’: een bedrijf kan onder voorwaarden gebruik maken van de stikstofrechten van een ander bedrijf dat is gestopt of dat minder stikstofrechten gebruikt dan er in de vergunning staan. Als gevolg hiervan is een handel in stikstofrechten op gang gekomen.

Rechtbanken kritisch op manieren om toch vergunningen af te geven

De tweede is het zogeheten ‘intern salderen’: een bedrijf kan maatregelen treffen waardoor de stikstofuitstoot daalt en de ruimte die daarmee vrijkomt kan worden gebruikt voor uitbreiding. De derde is ‘latente ruimte’: een bedrijf kan gebruik maken van ruimte om stikstof uit te stoten die in de vergunning zit, maar nog niet is benut.

Diverse rechtbanken bekritiseerden de afgelopen maanden deze manieren om toch vergunningen af te geven omdat vaak niet vaststaat dat er geen extra stikstof in de natuur terecht komt. Natuurorganisaties, waaronder Mobilisation for the environment (Mob), procederen tegen het verlenen van vergunningen. Onder meer bij een uitspraak in Brabant voor het aanleggen van infrastructuur bij Waalwijk zei de rechter dat het zeer de vraag is of de natuur geen extra schade oploopt. De provincie maakte gebruik van extern salderen. Er was voor dit project een boerderij in het dorpje Drunen opgekocht om stikstofruimte vrij te maken.

De uitspraak in Brabant is voor Overijssel aanleiding geen vergunningen meer te verlenen via het extern salderen. Gedeputeerde Gert Harm ten Bolscher zei vorige week tegen RTV Oost dat de kans bestaat dat, ‘de eerste de beste rechter gaat zeggen dat wij die vergunning niet hadden mogen geven’. “Volgens de Raad van State kunnen we de vrijgekomen stikstofruimte beter uit het systeem halen want dan weet je zeker dat er minder stikstof in de natuur terecht komt.” De provincie hoopt gegevens te verzamelen ‘om te laten zien hoe we de natuur beschermen’, om daarmee in de toekomst de rechter toch te overtuigen.

Juridisch wankele constructies

Het besluit van Flevoland om ook te stoppen met het verlenen van vergunningen is een gevolg van het besluit van Overijssel. Een woordvoerder: “Wij zijn even terughoudend, omdat vergunningen die Flevoland verleent gevolgen kunnen hebben voor de natuur in buurprovincie Overijssel.”

De provincies werden overigens vorig jaar zomer door de eigen ambtenaren al gewaarschuwd dat de vergunningverlening spaak loopt. In een evaluatierapport dat zij gezamenlijk lieten maken staat dat het afgeven van vergunningen door gebruik te maken van stikstofruimte van opgekochte bedrijven, het extern salderen, juridisch wankel is. “Dat dit bij de rechter standhoudt is onwaarschijnlijk.” Het rapport kwam pas twee weken geleden naar buiten.

Lees ook:

Waarom spelen provincies een kat-en-muisspel met rechters over stikstof?

Provincies passen omstreden constructies toe bij het verlenen van vergunningen aan bedrijven. Vaak krijgen ze van de rechter een tik op de vingers.

Waar staat Nederland, twee jaar na de stikstof-uitspraak? ‘Voor de natuur is er weinig veranderd’

Al twee jaar debatteert Nederland over stikstof. Tijdens de formatie moeten fundamentele oplossingen op tafel komen. Waarom is de crisis nog niet opgelost - en hoe moet het verder?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden