ReportageHoogwater

In de zomer is het te droog, en nu te nat: hoe lossen we dat op?

Water in de Spiegelwaal, de nevengeul van de Waal, bij Nijmegen. Vanwege het hoge water is de extra geul open gezet om overstromingen te voorkomen. Beeld ANP
Water in de Spiegelwaal, de nevengeul van de Waal, bij Nijmegen. Vanwege het hoge water is de extra geul open gezet om overstromingen te voorkomen.Beeld ANP

Kolkende rivieren die buiten hun oevers treden en de uiterwaarden onder water zetten. En dat terwijl er in de zomer juist een tekort is. ‘Eeuwenlang is onze infrastructuur gericht op de afvoer van water. Nu het klimaat rap verandert, worden we daar op een harde manier mee geconfronteerd.’

“Kijk wat een enorme hoeveelheid water, zonder dat het tot problemen leidt”, zegt Hein Pieper, dijkgraaf bij het Waterschap Rijn en IJssel trots. Tegelijkertijd ziet hij al dat water dat wegstroomt richting Noordzee ook een beetje met lede ogen aan: hoe fijn zou het zijn als dit water opgeslagen kon worden, om in tijden van droogte het dalende grondwaterpeil en watertekorten het hoofd te bieden.

De waterstand in de Rijn was dinsdag door de aanvoer van regen en smeltwater opgelopen tot ongeveer 13,50 meter boven Normaal Amsterdams Peil (NAP), en stijgt naar verwachting de komende dagen verder naar zo’n 14,50 meter boven NAP. Op dat moment stroomt er zo’n 7400 kubieke meter water per seconde door de Rijn bij Lobith. Ook de IJssel en de Waal hebben een hoogwatergolf.

Haringvlietsluizen op een kier om rivierwater te spuien

Rijkswaterstaat heeft woensdagochtend de Haringvlietsluizen op een kier gezet om het hoogwater van de grote rivieren te spuien. Door de kier kan een groot deel van de watermassa die de rivieren vanuit Duitsland aanvoeren wegstromen in zee.

De Haringvlietsluizen, onderdeel van de Deltawerken, zijn vergelijkbaar met een kraan, aldus Rijkswaterstaat woensdag. Door de kraan open te draaien kan het waterpeil op de rivieren worden geregeld. Ook elders in het land op de Rijn, Lek en Maas zijn stuwen maximaal geopend om het rivierwater de ruimte te geven.

Rijkswaterstaat voorziet dat de Rijn bij Lobith zaterdag de hoogste stand bereikt van ongeveer 14,50 meter boven NAP. Die hoge waterstand, die gemiddeld eens in de drie jaar voorkomt, houdt enkele dagen aan. Mogelijk stijgt het water volgende week opnieuw, als het in Duitsland en Zwitserland hard gaat regenen.

Overtollig water benutten

Ruim zeven miljoen liter water per seconde, terwijl in de zomer elke druppel hard nodig is. Het werkgebied van het Waterschap Rijn en IJssel hoort tot de droogste gebieden van het land. Pieper probeert tijdens het hoogwater veel in het gebied te zijn. Hij neemt vrijwel dagelijks een kijkje bij de IJssel, maar ook verder weg van de rivier. Overal wordt geprobeerd om het overtollige water zo goed mogelijk te benutten. Honderden stuwtjes en blokkades houden het water vast in de sloten.

Pieper gaat langs bij een boer in het gehucht Vragender in de Achterhoek, die zijn land onder liet lopen. “De boeren accepteren dat hun akkers en weilanden nu drassig en nat zijn, omdat zij ook de gevolgen van de droogte ervaren.” Beekjes en kleine rivieren, zoals de Berkel, meanderen meer dan vroeger, zodat het water langer en langzamer stroomt en zo meer tijd heeft om in de bodem te infiltreren.

‘Alsof je de stop uit het bad hebt getrokken’

Inmiddels is het grondwaterpeil in de regio weer op orde, iets waar Pieper in de zomer alleen maar van kon dromen. Maar als de emmer eenmaal vol is, alle wateren en watertjes verzadigd, dan houdt het op. “Dat is jammer, want als er een droog voorjaar en een hete zomer volgen, dan loopt het water weg alsof je de stop uit het bad hebt getrokken”, zegt Pieper.

En een enorme regenton, zoals het IJsselmeer, is er in de Achterhoek niet. En trouwens, het IJsselmeer zit ook vol, vertelt een woordvoerder van Rijkswaterstaat. Zowel Rijkswaterstaat als de waterschappen zoeken al langer naar de mogelijkheden voor meer opslag. “Eeuwenlang is onze infrastructuur gericht op de afvoer van water. Nu het klimaat rap verandert, worden we daar op een harde manier mee geconfronteerd”, zegt Pieper. “Het vergroten van de buffercapaciteit is iets wat we internationaal aan moeten pakken, met Duitsland en andere landen stroomopwaarts. De gesprekken en studies zijn er wel, maar het tempo mag wat mij betreft worden opgevoerd.”

Hoogwater geen reden tot zorg

Het hoogwater is momenteel geen reden tot zorg. De dijken worden dagelijks geïnspecteerd en kunnen het hoogwater aan. In principe kan er tot wel de dubbele hoeveelheid water worden afgevoerd (tot zo’n 16.000 kubieke meter water per seconde). Gemiddeld komt de huidige waterstand elke drie jaar voor. In de gebieden rondom de rivieren is de afgelopen jaren veel meer ruimte gemaakt voor het water en de ondergelopen uiterwaarden zorgen voor een levendige natuur. De dieren die bij de rivier leven zoeken hun heil op de laatste hoge en droge delen. De waterschappen roepen mensen op om niet bij het hoogwater te gaan kijken. Op een dijk is het al snel (te) druk en mensen mogen bij hoogwater de uiterwaarden niet in.

Lees ook:

Hein Pieper is dijkgraaf van het droogste stukje Nederland: ‘Dit draai je niet zomaar terug’

De Achterhoek zuchtte vorig jaar zomer onder de aanhoudende droogte. Trouw wandelde een week met experts langs het Pieterpad door het droogste stukje Nederland, van Vorden naar Millingen aan de Rijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden