Mohamed Bouimj, directeur van Stichting Platform Islamitische Organisatie Rijnmond. Door voorlichting te geven in moskeeën probeert hij vaccinatietwijfelaars te overtuigen.

Vaccinatiekloof

In achterstandswijken is de groep vaccintwijfelaars groot: hoe trek je hen over de streep? ‘Met een flyer kom je er niet’

Mohamed Bouimj, directeur van Stichting Platform Islamitische Organisatie Rijnmond. Door voorlichting te geven in moskeeën probeert hij vaccinatietwijfelaars te overtuigen.Beeld Otto Snoek

Ook in Nederland is de vaccinatiekloof tussen arm en rijk groot. Enkele steden beginnen buurtcampagnes om twijfelaars te overtuigen. ‘De website van het RIVM is voor veel Nederlanders abracadabra.’

Volkszanger Martin van Doorn kucht even. “Een nasleep van mijn coronabesmetting”, verontschuldigt hij zich aan de telefoon. Sinds deze week staat de volkszanger met opgestroopte mouw in vele Utrechtse bushokjes om zijn stadsgenoten ervan te overtuigen zich te vaccineren. “Ik was er zelf een beetje angstig voor. Maar ik besefte: ik ben van me eige een paniekzaaier.” Met de campagne wil Utrecht vaccintwijfelaars stimuleren tóch een prik te nemen.

Zo’n campagne is hard nodig, blijkt uit cijfers van de Erasmus Universiteit Rotterdam. De vaccinatiebereidheid in achterstandswijken blijft achter: zo wil 40 procent van de mensen met een minimumsalaris geen prik, tegenover 3 procent bij de rijkste Nederlanders. 20 procent van de lageropgeleiden ziet niets in een vaccin, bij hoger opgeleiden is dit 11 procent. “Een schrikbarend verschil”, zegt onderzoeker en socioloog Erik Snel.

‘Jongeren laten zich leiden door complottheorieën op social media’

Ook in migrantengemeenschappen is de twijfel groot: bijna 40 procent van de mensen met een niet-westerse migratieachtergrond wil geen prik; onder mensen zonder migratieachtergrond is dat 14 procent. “De jongere generatie laat zich leiden door complottheorieën op social media”, ziet Mohamed Bouimj, directeur van Stichting Platform Islamitische Organisaties Rijnmond (SPIOR). “AstraZeneca is daar vaak de boosdoener.”

Veel jongeren uit migrantengemeenschappen informeren hun ouders bovendien over het wel of niet nemen van een vaccin. “Zo sprak ik laatst op straat een meisje van 16 jaar”, zegt Bouimj. “Zij zei: ‘Ik laat mijn ouders niet vaccineren’. De oudere generatie is daarin vaak afhankelijk van hun kinderen.”

Geen vertrouwen in ‘abstracte’ instituten

De belangrijkste oorzaak van die kloof: lager opgeleiden en migranten hebben weinig vertrouwen in officiële instituten, legt Erik Snel uit. “De persconferenties van Rutte en De Jonge, die bekijkt een deel van de Nederlanders allang niet meer. Voor het gros van de mensen is de website van het RIVM abracadabra, denkt hij. “Het zijn abstracte instituten, onbekend en onduidelijk voor veel mensen.”

Dus gaan lager opgeleiden op zoek naar een alternatieve bron voor hun coronakennis, veelal op sociale media of uit gesprekken van buurtgenoten. “Als daarin wordt gesteld dat een vaccin levensgevaarlijke bijwerkingen heeft, of je onvruchtbaar maakt, dan gaat extra informatie op de RIVM-site dat niet oplossen”, zegt Snel.

De vaccinatiekloof is gevaarlijk, ziet epidemioloog Amrish Baidjoe, omdat mensen met lagere inkomens vaker last hebben van onderliggende gezondheidsklachten, zoals overgewicht of diabetes. “Dat maakt de kans dat zij met corona in het ziekenhuis terechtkomen een stuk groter.” Maar een groep vaccin-achterblijvers is voor de hele samenleving gevaarlijk. “Als er in één specifieke wijk te weinig vaccinaties zijn, kan een virus blijven rondgaan”, vreest hij.

Alle vragen kunnen stellen

Het is tijd voor andere coronacommunicatie, stelt Baidjoe, die wél rekening houdt met mensen uit lagere sociale milieus. Het allerbelangrijkste: “Wacht niet af tot mensen zélf de tv aanzetten of naar de juiste website surfen, maar wees proactief. Bij iedere gezondheidscrisis, in binnen- of buitenland, is dat de belangrijkste les. Het is opvallend: tijdens verkiezingscampagnes bezoeken politici wijk na wijk. Waarom gebeurt het niet nu we in een gigantische gezondheidscrisis zitten?”

De huisarts speelt een belangrijke rol in het bereiken van twijfelaars, denkt de epidemioloog. “Die kan prangende vragen van patiënten beantwoorden. Het is geen website met lastige woorden, maar een echt mens dat tegenover je zit. Het is zó belangrijk dat je aan iemand de allerslimste of domste vragen kunt stellen.” Wel erkent de epidemioloog dat huisartsen niet altijd tijd hebben voor een langer consult, juist vanwege extra drukte door corona.

Maar ook een religieus leider kan die rol op zich nemen, denkt Bouimj. “Vaak hebben zij een voorbeeldfunctie in de wijk en kunnen zij buurtgenoten overtuigen. Maak bijvoorbeeld gebruik van een moskee of kerk als vaccinatieruimte.” Nog een strategie, volgens Baidjoe: zorg dat informatie in meerdere talen beschikbaar is. “Persconferenties zijn altijd in het Nederlands”, zegt hij. “Zo sluit je een groep mensen uit van cruciale informatie.”

Nieuwe campagnes

Dat het anders moet, lijken steeds meer steden te beseffen. In Rotterdam bellen huisartsen hun patiënten keer op keer om alsnog langs te komen voor een prik. In Friesland rijden vaccinatiebussen vanaf eind mei door de provincie om nog niet geprikte 65-plussers te bereiken. En in Utrecht roepen bekende stedelingen, onder wie volkszanger Van Doorn en een rapper, hun stadsgenoten op om zich te vaccineren.

Ook delen mbo-studenten, die vanwege de crisis geen stage konden vinden, in Utrechtse wijken informatieflyers uit, in verschillende talen. Organisator Radj Ramcharan: “Opvallend genoeg twijfelden die mbo-studenten zelf ook over het nemen van een vaccin. Pas na een lang gesprek konden we hun scepsis verminderen.” Het leerde hem: een briefje verspreiden met informatie, dat is niet genoeg. “Het gaat om het verhaal dat je erbij vertelt.”

Rapper Kruloh stroopt haar mouw op. Beeld Gemeente Utrecht
Rapper Kruloh stroopt haar mouw op.Beeld Gemeente Utrecht

Rapper Kruloh (30) schreef een rap waarmee ze jongeren hoopt aan te spreken

“Ik heb een rap geschreven waarin ik Utrechtse jongeren oproep zich te vaccineren. Of nu ja, eigenlijk bedacht Harry, onze lichtman, dat een liedje maken een goed idee zou zijn. In drie dagen hebben we de tekst geschreven. Welke zinnen mij het meest raken? ‘We doen het voor de zorg, zorg dat je represent’, vind ik mooi. En: ‘Het coronavaccin, het klinkt misschien heel eng, maar toen ik jong was, ben ik ook vaak ingeënt’. Dat is de essentie, denk ik.

Veel jongeren in Utrecht twijfelen over het nemen van een prik. Ze zeggen: ‘Ik wil het niet, zo’n vaccin, het zal allemaal wel’. Dat is herkenbaar: ik wilde het zelf allemaal ook afwachten, vond het ook maar spannend. Maar ik weet nu: je doet het om elkaar te helpen.

Mijn rap werkt beter dan een persconferentie, want iedereen houdt van muziek. Het is duidelijke taal: ook mensen die weinig weten van het vaccin begrijpen een lied. Het is stoer en modern, en niet zo eng als de informatie tijdens een persconferentie. Eigenlijk doe ik precies hetzelfde als wat Rutte doet, maar dan in een nieuw jasje.”

Lees ook:

Hoe verklein je de gezondheidskloof tussen arm en rijk? ‘Wees niet bang voor ongelijke behandeling’

De coronacrisis vergroot de gezondheidskloof tussen arm en rijk, bleek afgelopen week. Hoe verklein je die kloof? Volgens Patricia Heijdenrijk, directeur van expertisecentrum Pharos, zien we gezondheid te vaak los van schulden of stress. ‘Het heeft allemaal met elkaar te maken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden