Antistoffen

Immuun voor het coronavirus als je het gehad hebt? Nee, zo simpel is dat helaas niet

Een onderzoeker aan het werk in het laboratorium van het Amsterdam UMC. Het team van onderzoeker Arjan Griffioen ontwikkelt een vaccin tegen het coronavirus. Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Een nieuwe studie wijst erop dat antistoffen tegen corona snel weer uit het bloed verdwijnen nadat je het virus hebt gehad. En het is niet het eerste onderzoek dat in die richting duidt. Hoe zit het met corona en afweer?

Wie dit voorjaar corona had en nu denkt zonder kuchje een tweede golf door te kunnen komen, heeft het misschien mis. In ieder geval is het niet zo simpel, blijkt uit een steeds groter wordende stapel studies waaruit is af te leiden dat de hoeveelheid antistoffen in het bloed – soldaatjes die het virus in het lichaam bestrijden –relatief snel afneemt. 

De laatste in de reeks is een onderzoek onder 65 coronapatiënten uit twee Londense ziekenhuizen, dat dit weekend verscheen. De meerderheid kreeg een sterke antistoffenreactie, met een piek drie tot vier weken na het eerste gesnotter. Maar: na twee maanden had nog maar 16 procent veel antistoffen in het bloed.

Heel schokkend vindt medisch microbioloog Marjolein Kikkert dat niet. “We weten dat de immuniteit bij andere coronavirussen niet levenslang is, zoals bij klassieke kinderziektes als de mazelen wel het geval is. Inmiddels wijzen steeds meer metingen erop dat de antilichamen ook bij dit coronavirus relatief snel verminderen”, zegt Kikkert. 

Antilichamen zijn niet alleen maar reddende engelen

In het Leidse UMC, waar Kikkert werkt, zagen onderzoekers ook al dat het aantal antilichamen heel hoog was bij de mensen die met corona binnenkwamen en zo’n één à twee weken klachten hadden. Maar zo’n vijf weken later, als ze weer naar huis mochten, was het aantal antilichamen al behoorlijk gedaald. 

De vraag is: hoe erg is dat? Antilichamen zijn niet alleen maar reddende engelen. Bepaalde soorten antilichamen kunnen schadelijk zijn voor het menselijk lichaam, doordat ze ontstekingsreacties ontlokken, legt Kikkert uit. “Dat is een van de mogelijke redenen dat longschade ontstaat, wat we bij veel ernstig zieke coronapatiënten zien.”  

Veel antistoffen hebben is dus niet per se beter zegt Kikkert, dus de Britse studie alleen maar als slecht nieuws zien, is onterecht. “Misschien is een kleine hoeveelheid antistoffen wel genoeg om het virus, als het opnieuw komt, uit te schakelen.” 

Een lichaam maakt geheugencellen aan

Plus: het lichaam heeft gelukkig meer strategieën in huis om virussen te bevechten. Zo maakt een lichaam ‘geheugencellen’ aan, zegt Kikkert. Dat zijn fabriekjes die antilichamen kunnen aanmaken als dat nodig is; ze slaan de code om het virus te kraken namelijk op, mocht de onwelkome gast nog een keer binnenkomen. Deze cellen blijven vaak wel meerdere jaren in een hoekje van je lichaam bestaan.

Dat ze niet zo gauw verdwijnen als de antilichamen, geeft hoop. Maar anderzijds: “Als je maar weinig van deze geheugencellen hebt, maakt je lichaam bij een nieuwe coronabesmetting dan snel genoeg antilichamen die het virus kunnen opruimen? Dat weten we gewoon nog niet”, zegt Kikkert.

De Britse studie bevat volgens haar vooral een aanwijzing dat de ‘antilichamenrespons’ niet zaligmakend is voor het verjagen van het virus. Naast het feit dat de antistoffen dus relatief snel uit het bloed verdwijnen, waren bij best een aantal patiënten uit de studie zelfs amper antistoffen terug te vinden. “Dat is heel belangrijke informatie voor de ontwikkeling van een vaccin.” 

De T-cel-respons

Hoe heeft het lichaam van degenen met amper antistoffen het virus dan bestreden? Antilichamen proberen het virus op te ruimen vóórdat het een cel binnendringt, maar het menselijk lichaam heeft ook nog een andere opruimdienst: de T-cel-respons geheten. T-cellen herkennen geïnfecteerde cellen en vallen die aan, zodat deze cellen geen nieuwe virusdeeltjes kunnen produceren.

De hoeveelheid T-cellen is alleen moeilijker te meten dan de hoeveelheid antistoffen in het bloed, legt Kikkert uit, terwijl het waarschijnlijk wel een belangrijk wapen is in de strijd van het lichaam tegen corona. Daarom is dat dé uitdaging voor wetenschappers: met een vaccin beide machinerieën in het lichaam activeren, aldus Kikkert. “De combinatie zou weleens heel effectief kunnen zijn.”

Lees ook: 

De wapenwedloop tussen het virus en de afweer

Het immuunsysteem van de mens kent vele verdedigingslinies, maar telkens weten virussen erdoorheen te breken. Het nieuwe coronavirus sloopt de alarminstallatie. Onze kennis van dit kat-en-muisspel is beperkt, bekent medisch microbiologe Marjolein Kikkert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden