Werelderfgoed

Illegale graafwerkzaamheden beschadigden het monumentale fort van Beverwijk: ‘Dit is buitencategorie vernieling’

Fort Velsen, waar monumentale wallen verdwenen zijn door illegaal graafwerk.  Beeld Olaf Kraak
Fort Velsen, waar monumentale wallen verdwenen zijn door illegaal graafwerk.Beeld Olaf Kraak

De beschermingswal rondom het monumentale Fort bij Velsen in Beverwijk is grotendeels verdwenen door illegale graafwerkzaamheden. De erfgoedvereniging gelooft niet dat dat per ongeluk is gebeurd. ‘Dit getuigt van een gebrek aan respect voor een monument.’

Floris Akkerman

Een graafmachine staat verstild met zijn hals naar de grond, alsof de graafwerkzaamheden abrupt zijn gestopt. Een deel van de beschermingswal van het Fort bij Velsen in Beverwijk, rijksmonument en Unesco-werelderfgoed, is nog intact met bomen en struiken erop. Maar een tweede deel van de tientallen meters is compleet weg: gelijkgemaakt met de grond. Van de oorspronkelijke wal is van een afstandje niets terug te zien op het terrein. Verdwenen.

Christian Pfeiffer (33), beleidsmedewerker bij erfgoedvereniging Heemschut, kijkt naar de kale bruine, zijn wenkbrauwen gefronst. Heemschut kreeg van zogeheten fortenkenners te horen wat er tussen kerst en Oud en Nieuw gebeurde bij het fort, dat in particuliere handen is en behoort tot de Stelling van Amsterdam, een verdedigingsring van forten rond de hoofdstad. Graafmachines hadden hun tanden gezet in de wal en speciale wagens voerden de aarde af. Pfeiffer laat foto’s zien van de wagens.

Christan Pfeiffer bij Fort Velsen waar monumentale wallen verdwenen zijn.  Beeld Olaf Kraak
Christan Pfeiffer bij Fort Velsen waar monumentale wallen verdwenen zijn.Beeld Olaf Kraak

Dit is geen toeval, zegt Pfeiffer. Hij kan niet geloven dat het per ongeluk is gebeurd. Dit was een georganiseerde actie. “Dat je dit doet in de kerstvakantie is al helemaal niet zomaar”, denkt Pfeiffer. “Dit is buitencategorie vernieling. Dat je dit willens en wetens doet, getuigt aan een gebrek aan respect voor een monument.”

“En de vraag is, waar is de wal gebleven? Dit is archeologische grond. Het hoort bij het monument. Het is gewoon weg”, zegt hij met licht overslaande stem. “De eigenaar had toch kunnen weten dat dit niet onopgemerkt voorbij gaat?”

De paar meter verdwenen wal maakt het betonnen fort zichtbaar vanaf de weg. Het is ‘verkracht’, zoals Pfeiffer het noemt. Niet meer dan een skelet: geen deuren, donkere gaten, schimmel. Bovenop een verroeste geschutskoepel. De zeker twee meter hoge wal had als functie om het fort, dat gereed kwam in 1899, te beschermen tegen beschietingen.

Het fort werd gebruikt als fietsenopslag

Het fort ligt in niemandsland, omringd door bedrijven, het Noordzeekanaal en een drukke weg. “Er is zoveel gezeik met het fort geweest in het verleden”, zegt Pfeiffer. Het heeft al jaren geen bestemming: het werd gebruikt als fietsenopslag en werd gekraakt. Nu is er camerabewaking en hangt er een kettingslot aan het gesloten hek.

Heemschut overweegt aangifte te doen tegen de eigenaar, maar wacht eerst af wat de gemeente Beverwijk doet. Die is nu aan zet. De gemeente zegt dat er geen vergunning is afgegeven voor het graafwerk en heeft op 30 december een bouwstop opgelegd. Volgens een woordvoerder is de gemeente in gesprek met de uitvoerder van de graafwerkzaamheden.

De gemeente kan een dwangsom opleggen om de wal terug te laten brengen. Ook de gemeente weet niet wat met de grond is gebeurd. De vrouwen die volgens het Kadaster de eigenaar zijn van het fort, zijn niet bereikbaar voor commentaar.

Had de gemeente de beschadiging kunnen voorkomen? Gemeenteraadslid Ali Bal van de partij Samen Lokaal spoort de gemeente al langer aan om beter in de gaten te houden wat er met het fort gebeurt, zegt hij. Ook gezien het verleden en de verpaupering. “Als je een rijksmonument bezit, dat op de Unesco-werelderfgoedlijst staat, moet je als gemeente die status zien te behouden.”

Pfeiffer prijst overigens wel het tempo waarin de gemeente een bouwstop heeft opgelegd. Hij blijft zich afvragen waarom de eigenaar de wal heeft weggehaald. Overtuigd: “Maar die wal wordt hersteld. Daar ben ik zeker van.”

Lees ook:

In Velsen rij je door het meest noordelijke Romeinse fort in Europa, maar niemand die dat beseft

Met de vondst van een heus Romeins legioenenkamp, een castra, in Velsen weten archeologen het zeker: het meest noordelijke Romeinse fort op het Europese continent lag in Noord-Holland. Wat is hier gebeurd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden