Onderzoek

Huiselijk geweld gaat vaak gepaard met economisch geweld. ‘Het kan heel subtiel in zijn werk gaan’

Een actie op de Dam tegen femicide.  Beeld Joris van Gennip
Een actie op de Dam tegen femicide.Beeld Joris van Gennip

Economisch geweld is een nog onbekende term, maar veel slachtoffers van huiselijk geweld hebben ermee te maken. ‘Het kan zijn dat vrouwen niet beseffen dat ze slachtoffer zijn.’

Kristel van Teeffelen

Ruim vier op de tien vrouwen die te maken hebben met huiselijk geweld, zegt ook slachtoffer te zijn van economisch geweld. Zij mogen bijvoorbeeld niet werken van hun partner of moeten loon inleveren, zegt Nicole van Gelder van het Radboudumc in Nijmegen. Ze pleit voor meer aandacht voor deze onderbelichte vorm van partnergeweld.

Van Gelder onderzocht met haar team de ervaringen van ruim 200 vrouwen die aanklopten bij SAFE, een online platform waar vrouwelijke slachtoffers van partnergeweld terecht kunnen voor informatie en hulp. 42,9 procent vinkte aan te maken te hebben met economisch geweld, blijkt uit de resultaten die werden gepubliceerd in het Tijdschrift voor Genderstudies. Dat is waarschijnlijk een onderschatting, zegt Van Gelder. “Economisch geweld is een relatief nieuwe en onbekende term. Het kan zijn dat vrouwen niet beseffen dat ze slachtoffer zijn.”

Het is bovendien een lastige term, erkent de Nijmeegse onderzoeker. Zo dekt geweld niet altijd de lading. “Maar ik ken geen andere term waardoor iedereen wel direct weet waar het over gaat.”

‘Controle en manipulatie spelen een grote rol’

Er bestaan veel verschillende vormen van economisch geweld. Van sabotage op studiegebied - iemand doet er alles aan om te voorkomen dat zijn partner een diploma haalt - tot het maken van schulden op naam van het slachtoffer. “Het kan heel subtiel gaan. Ik heb vrouwen gesproken die het heel normaal vinden dat hun man de financiën doet en zij daar niets mee van doen hebben. Of vrouwen die stoppen met werken om voor het gezin te zorgen. Zolang een vrouw dat echt zelf wil, is ze geen slachtoffer. Maar soms beseffen vrouwen pas achteraf dat ze daar geen eigen keuze in hadden. Controle en manipulatie spelen bij economisch geweld een grote rol.”

Bovendien staat economisch geweld niet op zichzelf. Alle vrouwen die bij SAFE aangaven het mee te maken, zeiden ook slachtoffer te zijn van psychisch geweld.

Economisch geweld ondermijnt de weerbaarheid van vrouwen, zegt Renée Römkens, emeritus hoogleraar gendergerelateerd geweld aan de Universiteit van Amsterdam. “Als je uit een problematische relatie wil stappen, dan kost dat geld. Het is een groot probleem als je dan geen toegang hebt tot een bankpas. Daarnaast heeft het emotionele gevolgen. Je wordt klein gehouden als je niet de beschikking hebt over geld of niet mag bepalen waaraan je het uitgeeft. Onderschat het effect daarvan niet.”

‘Financiële afhankelijkheid maakt vrouwen kwetsbaar’

Römkens vindt net als Van Gelder dat er in Nederland meer aandacht nodig is voor het fenomeen. De overheid is ook verplicht om met beleid economisch geweld terug te dringen, benadrukt ze. Dat komt voort uit het Verdrag van Istanbul, waarin eisen staan over de aanpak van geweld tegen vrouwen. “Economisch geweld wordt daarin expliciet genoemd. Internationaal is het verschijnsel al langer in beeld, Nederland is er een stuk aarzelender in.”

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is 64 procent van de vrouwen in Nederland financieel onafhankelijk. Loopt de groep die dat niet is meer risico slachtoffer te worden? Van Gelder noemt het “een beetje een kip en ei-discussie”. “We weten niet of er eerst economisch geweld was en dat iemand daardoor financieel afhankelijk is. Of was iemand al afhankelijk en werkte dat economisch geweld in de hand? Wat we wel weten is dat financiële afhankelijkheid vrouwen kwetsbaar kan maken.”

Van de ruim 200 casussen die ze onderzocht, had ongeveer 60 procent een betaalde baan. “Minimaal parttime, dus deze vrouwen zijn niet allemaal financieel onafhankelijk. Maar het is goed om te beseffen dat economisch geweld ook vrouwen kan overkomen die carrière maken, net als ook andere vormen van partnergeweld in alle lagen van de maatschappij voorkomt.”

Lees ook:

Als je door de coronacrisis binnen moet blijven in een huis vol geweld

Deskundigen waarschuwen dat er door de coronamaatregelen waarschijnlijk meer huiselijk geweld plaatsvindt. Uit het aantal meldingen blijkt dat nog niet. Is er een onzichtbaar drama gaande achter voordeuren?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden