ReportageKoloniaal verleden

Hoort de Gouden Koets op de lijst met historische vergissingen?

Een pop-uptentoonstelling over de Gouden Koets in Utrecht, waar mensen hun mening over het controversiële vervoermiddel kunnen geven. Op de voorgrond Puck Middelkamp en Frank Blessing.  Beeld Werry Crone
Een pop-uptentoonstelling over de Gouden Koets in Utrecht, waar mensen hun mening over het controversiële vervoermiddel kunnen geven. Op de voorgrond Puck Middelkamp en Frank Blessing.Beeld Werry Crone

Wat moet er gebeuren met de Gouden Koets? Het Amsterdam Museum reist met deze vraag door het land. Moet het beladen vehikel voorgoed van de weg, of mag hij gerust nog een tijd doorrijden?

Vastberaden loopt een man in strakke spijkerbroek over de Utrechtse Stadhuisbrug. Bij een rode zuil kun je daar deze vrijdagmiddag op een groot vel papier je mening of overdenkingen over de Gouden Koets achterlaten. De man hoeft niet lang na te denken. Hij pent neer: ‘prachtige traditie’.

De zuil is onderdeel van een rondreizende pop-upexpositie van het Amsterdam Museum. Daar staat sinds juni de Gouden Koets opgesteld, die al enige tijd controversieel is vanwege een koloniaal tafereel op een van de zijpanelen. Het museum wil daarom in alle provinciehoofdsteden van het publiek weten wat er met de koets moet gebeuren. Is het tijd om het rijtuig voorgoed te parkeren, of kan de koning er gerust in blijven plaatsnemen?

Iconisch erfgoed

Bij de panelen in Utrecht kunnen mensen daarom hun gedachten over het rijtuig opschrijven, inspreken of opnemen in een videoboodschap. Drie museummedewerkers lopen rond om de mensen meer te vertellen. Ook kun je bij een groot rek bladeren door de geschiedenis van de koets. Een oudere heer met een broodje kroket in zijn hand komt, na eerst te hebben gezegd niet mee te willen doen, terug om de afbeelding van het koloniale paneel wat beter te bekijken. Aandachtig bekijkt hij de afbeelding van de witte vrouw op een troon die Nederland voorstelt, met aan haar voeten de ‘giften’ die worden aangereikt door zwarte en Aziatische mensen.

“De Gouden Koets is iconisch erfgoed”, zegt Janine Fluyt van het Amsterdam Museum. “Daar slaan mensen op aan.” Is het niet lastig om in gesprek te gaan over zo’n gevoelig onderdeel van de geschiedenis? “We willen heel graag een gefundeerde dialoog, daarom geven we mensen informatie over de historische achtergrond van de koets. Het lukt tot nu toe heel goed.”

Veel mensen die langskomen, denken opvallend oplossingsgericht mee over het lot van de koets. “Wij stellen voor: zet de koets in het museum en laat Willem-Alexander en Máxima op een gouden tandem door Den Haag fietsen op Prinsjesdag”, zegt Puck Middelkamp (21), nadat ze samen met studiegenoten Daan Kanne (21) en Frank Blessing (20) een videoboodschap heeft gemaakt. “Dat is ook democratischer: op de fiets, net als iedereen.” Blessing, serieuzer: “Als je de koets met zo’n koloniale voorstelling erop laat rondrijden, dan komt dat over alsof je nog steeds achter die ideeën staat.”

De Gouden Koets in het Amsterdam Museum. Na een restauratie van ruim vijf jaar is het voertuig voor het eerst weer voor publiek te zien. Beeld Brunopress
De Gouden Koets in het Amsterdam Museum. Na een restauratie van ruim vijf jaar is het voertuig voor het eerst weer voor publiek te zien.Beeld Brunopress

Ouderwets machtsvertoon met een koloniaal randje

Inmiddels heeft de mobiele installatie ook al Groningen, Assen, Leeuwarden en Middelburg aangedaan. Uit de verzamelde opinies is nog geen eenduidige conclusie te trekken. Veel mensen zien het rijtuig als traditioneel onderdeel van de monarchie. Anderen zien er juist ouderwets machtsvertoon in met een koloniaal randje. Opvallend veel mensen wijzen op de jarenlange restauratie die de koets net heeft ondergaan. Als er dan al zoveel geld tegenaan is gegooid, laat hem dan maar rijden, vinden sommigen.

Uiteindelijk is de koets bezit van de koning en moet hij besluiten wat er met het rijtuig gebeurt. De resultaten van het onderzoek zullen nog wel bekend worden gemaakt, zegt Fluyt. Maar ze denkt niet dat er een map met conclusies op het bureau in Paleis Huis ten Bosch zal belanden. De koning kan overigens wel kennis nemen van de meningen van zijn landgenoten op de website van het project.

Ondertussen komt ook postbode Ronald van den Berg (46) voorbij. Hij wil ook wel even een videoboodschap maken, want “anders komen alleen de schreeuwers aan het woord”. Gelukkig is deze pop-up ‘niet schreeuwerig’. Zijn mening over de koets is ‘tweeledig’. “Ten eerste is het een cultureel-historisch element, het is er nou eenmaal. Anderzijds kan ik me best voorstellen dat we misschien een lijst moeten opstellen met de vijftig culturele objecten die het meeste ergernis opwekken.”

Die objecten kunnen dan eventueel worden opgeborgen, suggereert hij. “Dan hebben we die discussie in één keer gehad en hoeven we het er niet meer over te hebben. En als de koets erop komt, nou ja, pech voor de koets.”

Lees ook:

De Gouden Koets staat nu in een museum, maar komt hij daar ooit nog wel uit?

Na een restauratie van vijf jaar is de Gouden Koets weer te zien voor publiek. Op 18 juni opende in het Amsterdam Museum een tentoonstelling.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden