InterviewMaria van den Muijsenbergh

Hoogleraar waarschuwt: met het nieuwe coronabeleid vergroot het kabinet de kloof tussen arm en rijk

Wie in een sorteercentrum werkt, kan niet thuiswerken. Beeld ANP
Wie in een sorteercentrum werkt, kan niet thuiswerken.Beeld ANP

Met ‘eigen verantwoordelijkheid’ als nieuw uitgangspunt in de pandemie vergroot het kabinet de gezondheidskloof tussen arm en rijk, waarschuwt hoogleraar Maria van den Muijsenbergh.

Johan van Heerde

Zo’n vijftien mensen per dag gaan er nu dood door corona in Nederland. Maar de coronadoden zijn niet gelijk verdeeld. Ze zijn vaker arm dan rijk en hebben vaker een migratieachtergrond dan Nederlandse wortels. Deze kloof kwam deze week duidelijk naar voren in een nieuw rapport van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Ook nieuw is de toekomstvisie van het kabinet op de corona-aanpak. Het document van 39 kantjes werd vrijdag gepresenteerd door minister Ernst Kuipers van volksgezondheid. De visie laat zich in twee woorden samenvatten: eigen verantwoordelijkheid. De bal ligt bij de samenleving, die zelf moet ingrijpen als het aantal besmettingen weer stijgt.

Maar de armen en sociaal zwakkeren dan? Doet Nederland wel genoeg om te voorkomen dat in de volgende coronagolf weer veel meer mensen met een zwakkere sociale status doodgaan aan het virus?

Huisarts en hoogleraar gezondheidsverschillen Maria van den Muijsenbergh van de Radboud Universiteit en het expertisecentrum Pharos heeft er een hard hoofd in. Ze maakt zich zorgen over de ‘liberale’ visie op corona van dit kabinet.

Onder de zeventig jaar oud was in het eerste coronajaar het risico op overlijden voor arme mensen 3,8 keer zo groot. Wat is uw verklaring hiervoor?

“Door hun leefomstandigheden raken mensen met een laag inkomen waarschijnlijk vaker besmet met het virus. Ze wonen met meer mensen op minder vierkante meters, kunnen niet thuiswerken, zijn aangewezen op het openbaar vervoer en worden slecht bereikt door de overheid.

“Daarnaast is bekend dat arme mensen en mensen met een migratieachtergrond meer onderliggende ziektes hebben en dus een grotere kans op ernstige ziekte en overlijden hebben als ze eenmaal besmet zijn. Een derde oorzaak speelt pas na het eerste jaar en is dus nog niet in de cijfers meegerekend: de vaccinatiegraad onder de laagste inkomensgroep is echt lager dan in de hoogste. Ik vrees dat de sterftecijfers over afgelopen jaar voor sociaal zwakkeren nog slechter uitvallen.”

Wat is uw probleem met het motto ‘eigen verantwoordelijkheid’?

“Ik vind het totaal onrealistisch om te verwachten dat mensen zelf wel weer een mondkapje gaan dragen als dat nodig is, of weer afstand gaan houden. Maar los daarvan ademt de term eigen verantwoordelijkheid het liberalisme, waardoor economisch zwakke groepen weer worden benadeeld.

“Mensen als u en ik kunnen als het nodig is thuiswerken of hebben in huis de ruimte om een beetje afstand te houden als we corona krijgen. Maar wat als je een baan hebt met minder zeggenschap, zoals in een sorteercentrum voor pakketjes of in een slachthuis? Dan kun je helemaal niet thuiswerken en loop je geheid meer risico op een corona-infectie.”

Hoe zouden we deze mensen wel helpen?

“Ik mis aandacht voor mensen die voor hun inkomen afhankelijk zijn van laagbetaald werk buitenshuis. Daar moeten we over nadenken. Een voorbeeld is financiële ondersteuning voor mensen die niet kunnen thuiswerken, maar vanwege het virus wel even willen thuisblijven. Hier ligt ook een verantwoordelijkheid voor werkgevers.

“Een ander voorbeeld is serieus investeren in wijkverpleging en thuiszorg, zodat ook mensen die niet kunnen terugvallen op mantelzorg, bijvoorbeeld omdat kinderen niet zomaar minder kunnen gaan werken, thuis goed kunnen worden geholpen.”

U zegt dat er geld bij moet komen om de coronakloof te verkleinen?

“Gezondheidsverschillen draaien voornamelijk om geld. Neem de zelftests die voortaan vooral gebruikt worden. Hartstikke goed hoor, dat die tests gratis beschikbaar worden gesteld voor minima, maar een groeiende groep arme mensen verdient nog te veel en valt buiten de boot. De prijs wordt een drempel om je te laten testen en zo ontstaat er op het gebied van corona een tweedeling tussen arm en rijk. Die kloof gaat alleen maar toenemen.”

Waarom?

“De torenhoge inflatie raakt arme groepen het hardst. Ondertussen lezen we dat vooral rijke mensen profiteren van de energievergoeding en accijnsverlaging. Meer mensen zullen er economisch op achteruitgaan en chronische stress door een gebrek aan geld maakt ongezond, weten we. Stresshormonen zorgen voor een grotere kans op hart- en vaatziekten en suikerziekte en hebben een negatieve impact op de hersenen. Zo zijn arme mensen altijd kwetsbaarder als ze corona krijgen.”

Dit klinkt als een fundamenteel probleem.

“Er moeten radicaal andere keuzes worden gemaakt om kwetsbare mensen beter te helpen. Daarom juich ik het ontzettend toe dat het kabinet denkt aan een Maatschappelijk Impact Team als tegenhanger van het Outbreak Management Team. Bedenk je wel dat de gezondheidskloof de maatschappij ontzettend veel geld kost, bijvoorbeeld aan zorg en ondersteuning. Investeringen in bestaanszekerheid betalen zich terug.”

Lees ook:

Kabinet legt corona-aanpak neer bij de samenleving

Werkgevers, winkels en horeca mogen zelf gaan bedenken hoe het coronavirus het beste in toom gehouden kan worden, komende winter en daarna.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden