InterviewDemonstratie op de Dam

Hoogleraar staatsrecht: Halsema had absoluut moeten ingrijpen

Burgemeester Femke Halsema met demonstranten tijdens het protest op de DamBeeld ANP

Femke Halsema had de demonstratie op de Dam nooit op haar beloop mogen laten, zegt hoogleraar staatsrecht Wim Voermans. De noodverordening legt het demonstratierecht aan banden.

Haar optreden getuigt van weinig fantasie en daadkracht, vindt Wim Voermans. Met lede ogen zag de hoogleraar staatsrecht van de Universiteit Leiden aan hoe burgemeester Femke Halsema maandag niet ingreep, maar de demonstratie tegen racisme en politiegeweld op haar beloop liet. Sterker nog: omringd door duizenden mensen liep ze glimlachend over de Dam.

Door niet in te grijpen, heeft de Amsterdamse burgemeester een grove fout gemaakt, zegt Voermans. De noodverordening is immers nog altijd van kracht, en artikel 2.1 daarvan schrijft voor dat mensen anderhalve meter afstand moeten houden in het belang van de volksgezondheid. “Ja, het recht op demonstratie is verankerd in de grondwet”, zegt Voermans. “Maar de wet schrijft ook voor dat het demonstratierecht beperkt kan worden door de noodverordening. In Amsterdam hielden mensen niet genoeg afstand. Halsema had dus absoluut kunnen en moeten ingrijpen.”

Mogelijk gezondheidsrisico’s

Halsema gaf deze week in een brief aan de gemeenteraad toe dat de beelden van de drukte maandag op de Dam ‘pijnlijk’ waren voor mensen die zich afgelopen weken wel aan de coronamaatregelen hebben gehouden. Volgens haar werd het te druk en kon de politie, tenzij met harde hand, niet meer ingrijpen. “Daardoor zijn er mogelijk gezondheidsrisico’s ontstaan”, aldus Halsema.

Halsema wijt het gebrek aan handhaving aan een slechte ‘informatiepositie’. Ze had een paar honderd mensen verwacht, maar al snel bleek het om zo’n 5000 mensen te gaan. Dat plaatste haar voor een ‘ingewikkelde keuze’ omdat optreden kon leiden tot escalatie, geweld, paniek en verdrukking.

Dat argument veegt Voermans van tafel. “Als burgemeester is het je taak om zoiets heel goed te monitoren. Deze demonstratie was aangemeld bij de gemeente. Op Facebook hadden duizenden mensen aangegeven dat ze van plan waren te komen. Dat geeft wel een indicatie.”

Consequenties

Halsema moet zich volgende week verantwoorden in de Amsterdamse gemeenteraad. Het is aan hen om over haar te oordelen, zegt Voermans. “Of ze moet aftreden, is een politieke vraag. Daar ga ik niet over. Maar als je het puur juridisch bekijkt, zijn er fouten gemaakt. Dat kan consequenties hebben. Halsema is ook voorzitter van de veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. De regels daarvoor worden gemaakt door minister Ferd Grapperhaus, en de voorzitters van de veiligheidsregio’s moeten die uitvoeren. Als een burgemeester daar niet aan meewerkt, zoals hier gebeurde, zou het kunnen dat zij ontslagen wordt als voorzitter van de veiligheidsregio. Dat is de uiterste consequentie.”

Burgemeester Hubert Bruls, voorzitter van de 25 Veiligheidsregio’s, betoonde zich milder tegenover Halsema. “Het begrip is heel groot”, zei hij na een beraad met alle burgemeesters van de Veiligheidsregio’s. Bruls wil niet oordelen of zijn collega juist gehandeld heeft of niet. “Als burgemeester leg je verantwoording af aan de gemeenteraad. Het is aan de raad om daarover te oordelen.”

Volgens Bruls moet er in Nederland per demonstratie worden bekeken met hoeveel mensen een protest veilig kan worden gehouden. Hij concludeerde dat de demonstraties in Den Haag en Groningen deze week ‘perfect’ verliepen.

Lees ook:
Te veel mensen op de Dam? Onzin, zegt activist Naomie Pieter

Naomie Pieter (30) is een van de drijvende krachten achter de demonstraties van BlackLivesMatter in Nederland. Na het protest in Rotterdam zullen meer acties volgen, zegt ze. “Ik zie zoveel onrecht om me heen. Ik kan mijn ogen er niet voor sluiten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden