Vluchtelingencrisis

Honger, verhuizingen en geen zorg: opvang van gevluchte kinderen in Nederland is ‘onleefbaar’

Afghaanse vluchtelingen bij aankomst in het asielzoekerscentrum in ’s-Gravendeel.  Beeld Arie Kievit
Afghaanse vluchtelingen bij aankomst in het asielzoekerscentrum in ’s-Gravendeel.Beeld Arie Kievit

Het is dramatisch gesteld met de (nood)opvang van gevluchte kinderen in Nederland. Hulporganisaties roepen op om snel humane asielopvang te regelen. ‘Sommigen lijden honger.’

Stefan Keukenkamp en Robin Goudsmit

De situatie in de noodopvang en het asielzoekerscentrum in Ter Apel is onleefbaar voor gevluchte kinderen. Hun belangen kwamen in de afgelopen twaalf maanden ernstig in de knel. De toegang tot (psychische) zorg en onderwijs laat ernstige gebreken zien, kinderen moeten te vaak verhuizen en hebben soms zelfs honger. Het gevolg is ernstige schade in de ontwikkeling, sociaal en fysiek.

Deze alarmerende bevindingen staan in een maandag te verschijnen rapport over de asielopvang van kinderen en hun ouders, in opdracht van Werkgroep Kind in azc. Daarin werken hulporganisaties samen, waaronder Unicef, Vluchtelingenwerk en Defence for Children. ‘In de reguliere opvang is er al veel mis maar in de noodopvang is het echt dramatisch gesteld’, staat in het rapport. Het gaat hier niet om de opvang van Oekraïense kinderen door gemeenten.

Kinderrechten met voeten getreden

Zo’n tweeduizend kinderen bevinden zich samen met hun ouders in noodopvanglocaties van het Centraal orgaan opvang asielzoekers (Coa). “Zo groot zijn die aantallen niet. Waarom lukt het niet om deze kinderen humaan te huisvesten?”, vraagt Arja Oomkens, coördinator van Werkgroep Kind in azc. In de reguliere asielopvang gaat het om ongeveer achtduizend kinderen. Vluchtelingenwerk noemt de omstandigheden vooral het afgelopen halfjaar ‘extreem zorgelijk’. “De opvang zit bomvol, het systeem is vastgelopen en dat heeft grote consequenties voor kinderen”, zegt zegsvrouw Evita Bloemheuvel.

Vrijdag maakte het kabinet bekend dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid ‘op hoog ambtelijk en bestuurlijk niveau’ de coördinatie van de hele asielopvang op zich moet nemen vanwege de grote problemen. “Dit is om je voor te schamen”, zei premier Mark Rutte. De werkgroep hoopt dat de crisisaanpak oog heeft voor de leefomstandigheden van kinderen.

In de noodopvang is de situatie het schrijnendst, stellen de onderzoekers. Daar worden kinderrechten voortdurend met voeten getreden. “Het bieden van goed onderwijs, goede zorg, begeleiding en psychische hulp is praktisch onmogelijk”, zegt Oomkens.

Kinderen voelen zich onveilig, slapen slecht en raken sociaal in een isolement. Ook kampen sommige kinderen op deze locaties voor noodopvang met honger, omdat ze het Nederlandse eten niet kennen. “Ze eten slecht en zijn in sommige gevallen zelfs ondervoed.” Ouders mogen vanwege onder meer brandveiligheid niet zelf eten bereiden.

Veertien keer verhuizen in vier jaar

De vele verhuizingen hebben grote impact op de ontwikkeling van kinderen. Uit de vragenlijst die voor het onderzoek is verspreid onder hulpverleners blijkt dat naar schatting één op de drie kinderen de afgelopen twaalf maanden minstens drie keer is verhuisd. Dat geldt ook voor kinderen in de reguliere opvang.

Een van de kinderen die in het onderzoek wordt genoemd heeft autisme en is in vier jaar veertien keer verhuisd. “Er is geen continuïteit, kinderen moeten hun vriendjes weer gedag zeggen”, zegt Oomkens. Behalve noodopvang bestaat sinds kort ook crisisnoodopvang. “Dat betekent ongeveer een week verblijf, in hallen of plekken die zijn ingericht voor opvang bij incidenten, rampen en crises.”

Volgens de werkgroep is kleinschalige opvang de sleutel om de omstandigheden te verbeteren. “Dit soort opvang kan op centrale plekken, in woonwijken, waar meer draagvlak is”, zegt Bloemheuvel van Vluchtelingenwerk. “Kinderen zijn dan dichter bij school en Nederlandse vriendjes, wat de integratie verbetert.” Ze wijst op de opvang van Oekraïners door gemeenten. “Die is vaak kleinschalig en werkt in de meeste gevallen goed.”

Het Coa schrijft in een reactie op het rapport dat er ‘nu echt iets moet gebeuren en snel maatregelen nodig zijn’. “In de huidige situatie voldoen wij niet aan de kwaliteitseisen waar wij aan willen voldoen”, aldus een woordvoerder.

Inspecties zien zelfde problemen

Tegelijk met het rapport van de hulporganisaties verscheen een brandbrief van de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd over de opvang van asielkinderen. Zij zien precies hetzelfde als de hulporganisaties en roepen de staatssecretaris van asiel, Eric van der Burg, in een brandbrief op om in te grijpen.

De opvang verkeert ‘in een staat van crisis’, en blijft alleen nog draaien dankzij de “enorme inspanningen en bevlogenheid” van de medewerkers, aldus de inspectiediensten. Toen de inspectie ging kijken bij de centrale ontvangstlocatie zaten er drie keer zoveel alleenstaande minderjarigen als normaal de bedoeling is: 170 in plaats van 55. Er wordt niet meer goed op ze gelet. Hun kamers worden vies, samen eten zit er vaak niet in en er ontstaan onveilige situaties doordat groepjes kinderen en jongeren met elkaar ruziën. Er worden zelfs minderjarigen beroofd.

De inspecties vonden nog meer problemen. Zo wordt in de azc’s geprobeerd gezinnen bij elkaar te houden, maar komt het voor dat er vanwege het beddentekort wildvreemden bij ze in huis geplaatst worden. Een locatie in Leeuwarden is zo provisorisch ingericht dat de inspecties vinden dat daar sprake is van een ‘schrijnende situatie’, waar beter geen kinderen zouden kunnen zitten voor langere tijd. Dat gebeurt toch.

De inspecties begrijpen niet dat voorzieningen voor Oekraïners beter geregeld lijken te zijn, en die plekken niet eens allemaal benut worden. Ze wijzen erop dat discriminatie volgens het kinderrechtenverdrag verboden is.

Lees ook:

Inwoners en asielzoekers van Ter Apel voelen zich in de steek gelaten. ‘Dringt het door dat het crisis is?’

Ter Apel en asielzoekers zijn meer dan 25 jaar met elkaar verweven. Maar in de Groningse gemeente lopen de gemoederen op nu het al maanden crisis is in het bekende asielzoekerscentrum. Is er zicht op een oplossing?

Kabinet stelt crisiscoördinator aan voor vastgelopen opvang in Ter Apel; dit weekend 300 extra opvangplekken

Het kabinet wil af van het dagelijkse beeld van asielzoekers die in Ter Apel op stoelen en in tenten de nacht moeten doorbrengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden