Vaccinaties

Hoeveel mensen zijn ingeënt tegen corona? Dat weten we niet, door juridisch gesteggel

Een flacon met het Janssen-vaccin op een GGD-priklocatie. Hoeveel mensen in Nederland inmiddels zijn gevaccineerd, is niet exact duidelijk. Beeld ANP
Een flacon met het Janssen-vaccin op een GGD-priklocatie. Hoeveel mensen in Nederland inmiddels zijn gevaccineerd, is niet exact duidelijk.Beeld ANP

Nog steeds is onduidelijk hoeveel coronavaccinaties er zijn gezet. Dat komt doordat het RIVM en ICT-bedrijven maandenlang hebben gesteggeld over privacy, zo blijkt uit een reconstructie van Trouw.

De landelijke registratie van coronavaccinaties is vanaf de eerste inenting op achterstand geraakt omdat het RIVM en ICT-leveranciers in de zorg met elkaar botsten over de privacy van gevaccineerden. Softwarebedrijven pleitten in januari voor zorgvuldigheid terwijl het RIVM haast had, er werd immers al ingeënt. De juridische discussie liep zo hoog op dat uitvoerders van de vaccinatiecampagne zoals huisartsen, verpleeghuizen en andere zorginstellingen maandenlang niet alle vaccinatieregistraties konden opsturen naar het RIVM.

Dat blijkt uit een reconstructie door Trouw van de vaccinatieregistratie. Op dit moment ontbreken er nog tussen de 700.000 en 800.000 inentingen in het centrale systeem van het RIVM. Dat heeft verschillende gevolgen. Zo hebben deskundigen en het Outbreak Management Team nog altijd geen goed zicht op de vaccinatiegraad, juist nu de besmettingen weer opflakkeren en het OMT het kabinet weer moet adviseren.

Ingeënt, maar volgens de app niet

Ook zorgen de achterstanden van vaccinatieregistraties voor problemen bij het gebruik van de CoronaCheck-app. Bij de ingebruikname van de app ontbraken meer dan een miljoen vaccinatieregistraties. Een door het ministerie opgerichte ‘taskforce’ moet het probleem oplossen, maar dat is nog niet gelukt. Tot de dag van vandaag krijgt niet iedereen die is ingeënt een groen vinkje in de CoronaCheck-app.

Nederland begon op 6 januari als laatste EU-land met vaccineren. Kritiek hierop pareerde minister Hugo de Jonge door te zeggen dat onze vaccinatiecampagne tenminste ‘zorgvuldig’ zou zijn. Maar het registreren van de prikken ging toch mis.

Het probleem ontstond nadat vlak voor de start van de vaccinatiecampagne alsnog werd besloten om mensen vooraf toestemming te vragen voor het vastleggen van hun vaccinatie bij het RIVM. Eerder wilde het RIVM dat alle registraties van gevaccineerden automatisch naar het instituut zouden gaan, maar dat bleek in strijd met de privacywet, stelde onder meer de Autoriteit Persoonsgegevens.

Hierop bedacht het RIVM in korte tijd een alternatieve aanlevering van geanonimiseerde gegevens van mensen die geen toestemming gaven. Maar wederom ging het RIVM voorbij aan de Nederlandse privacywet. Ook van mensen die geen toestemming gaven voor een registratie bij het RIVM, verlangde het instituut allerlei herleidbare persoonsgegevens zoals het geboortejaar, geslacht en de postcode.

‘Dit kan echt niet'

Softwareleveranciers van zorginstellingen die op basis van de specificaties van het RIVM hun systemen moesten ombouwen, stonden perplex. “Onze functionaris gegevensbescherming zei: ‘Dit kan echt niet. Dit is totaal niet anoniem. Die mensen zijn eenvoudig te herleiden.’ Dus zijn we er vol tegenin gegaan”, vertelt directeur Thomas Ferguson van leverancier Gerimedica.

“Het RIVM was op het punt van privacy minder scherp dan wij”, beaamt Robert van Wijk. Hij is algemeen directeur van FarMedvisie, leverancier van een informatiesysteem dat in de GGZ wordt gebruikt. Volgens Van Wijk kregen ICT-leveranciers een defensieve reactie van het RIVM. “Wij zijn specialisten op het gebied van informatiebeveiliging, dan verwacht je dat als wij zeggen dat de privacy niet geborgd is, de mensen van het RIVM dat accepteren.”

Stevige gesprekken

Gevraagd naar een reactie, erkent het RIVM dat er over privacy ‘stevige gesprekken’ zijn gevoerd. Het uitgangspunt van het RIVM was: voor het inzicht in de voortgang, effectiviteit en veiligheid van het vaccinatieprogramma kunnen gegevens niet gedetailleerd genoeg zijn, maar dat botst inderdaad met anonimiteit. Naar schatting 8 procent van de Nederlanders geeft geen toestemming voor het doorgeven van hun gegevens aan het RIVM.

Onder druk van de softwarebedrijven en zorgkoepels haalt het RIVM bakzeil. Het idee van ‘geanonimiseerde registratie’ verdwijnt en daarvoor komt iets anders in de plaats: ‘procesinformatie’. Hierin staan slechts enkele kale, onherleidbare gegevens van mensen die geen toestemming geven voor doorgifte van hun vaccinatie aan het RIVM.

Maar het kwaad is dan al geschied. Pas in mei komt de aanlevering van procesinformatie op gang. Er zijn dan al zo’n zeven miljoen prikken gezet en in bijvoorbeeld verpleeghuizen is de vaccinatiecampagne dan al achter de rug.

Lees ook:

Altijd haperde de registratie van vaccinaties

Nog altijd zijn honderdduizenden registraties van inentingen tegen corona niet terug te vinden in de database van het RIVM? Hoe kan dat? Een reconstructie van de registratie van vaccinaties.

Yentl (17) wil een prik, haar moeder is fel tegen.

Nu ook jongeren van 12 tot 18 jaar een uitnodiging krijgen voor een coronaprik, leidt dat soms tot discussie binnen het gezin. Yentl (17): ‘Ik luister nu liever naar het kabinet dan naar mijn moeder’.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden