Staatsexcuus

Hoeveel kans maakt de zaak van afstandsmoeder Trudy Scheele-Gertsen?

Trudy Scheele-Gertsen stond in de jaren zestig als ongehuwde moeder haar kind gedwongen af. Beeld Bram Petraeus

De zaak van Trudy Scheele-Gertsen is onderdeel van een juridische trend om historisch onrecht jaren later alsnog recht te zetten.

De zaak van Trudy Scheele-Gertsen, die in de jaren zestig haar zoon moest afstaan en daarvoor de staat aansprakelijk stelt, is juridisch gezien ‘buitengewoon interessant’, zegt hoogleraar aansprakelijkheidsrecht Marc Loth van Tilburg University. “We zien steeds meer zaken waarin benadeelden erkenning zoeken voor historisch onrecht”, zegt Loth. Vorig jaar schreef hij voor vakgenoten een boek over het fenomeen en over de mogelijkheden die de wet biedt.

In principe is die wet niet geschreven op de mogelijkheid om onrecht dat ooit normaal werd gevonden na tientallen jaren alsnog recht te zetten. “Dat is best voor te stellen, vanuit het oogpunt van rechtszekerheid”, zegt Loth. “Maar je kunt ook beargumenteren dat fundamentele mensenrechten zijn geschonden, en dat die niet plaats- en tijdsafhankelijk zijn. Het wordt interessant om te zien hoe beide partijen dit aanpakken en hoe de rechter oordeelt.”

‘We hoeven niet te praten over verjaring’

De eerste horde zal volgens Loth zijn de rechter ervan te overtuigen dat de zaak niet verjaard is. Scheele-Gertsen stond haar zoon af in 1968 en in principe zijn aansprakelijkheidszaken na twintig jaar verjaard. Maar daar heeft de rechter eerder van afgeweken, bijvoorbeeld in de zaak van de weduwen van Rawagedeh. Hun mannen werden in 1947 doodgeschoten door Nederlandse militairen. Daarvoor ontvingen zij in 2011 excuses en een schadevergoeding van de Nederlandse staat. Die zaak werd gevoerd door Prakken d’Oliveira, hetzelfde advocatenkantoor dat Scheele-Gertsen bijstaat. Loth: “De vraag is: Is de rechter bereid om die termijn op te rekken?”.

Zover hoeft het overigens niet te komen, benadrukt advocaat Lisa- Marie Komp van Prakken d’Oliveira. “Als beide partijen een oplossing willen vinden, hoeven we niet te praten over verjaring.” Het ministerie zou zonder tussenkomst van een rechter de eisen van Scheele-Gertsen kunnen inwilligen en haar excuses kunnen maken.

Een woordvoerder van minister Sander Dekker (rechtsbescherming) laat weten dat het ministerie niet kan reageren op individuele gevallen maar zegt wel dat ‘in het algemeen’ de omstandigheden voor vrouwen die in de jaren vijftig, zestig en zeventig ongehuwd zwanger raakten ‘zo waren dat het hen heel moeilijk werd gemaakt hun eigen leven vorm te geven en eigen keuzes te maken’.

Ooit werd het normaal gevonden

Eind september start een onderzoek naar de periode dat veel vrouwen hun kind hebben afgestaan. Scheele-Gertsen eist onder meer dat een aantal onderwerpen in dat onderzoek aan bod komen.

De vraag die op tafel ligt, is: Kan de staat verantwoordelijk worden gehouden voor handelen dat ooit, nog niet eens zo heel lang geleden, normaal werd gevonden? Of wordt in feite de tijdgeest aangeklaagd? Directeur Anniek de Ruijter van Bureau Clara Wichmann, dat principiële zaken over vrouwenrechten steunt en ook deze zaak ondersteunt, is er stellig over. “De wet schreef toen al voor dat moeders en kinderen in principe niet gescheiden mogen worden. Twee artsen (de psychiaters Heijmans en Trimbos, red.,) hebben ervoor gezorgd dat er een norm ontstond die ertoe leidde dat duizenden vrouwen hun kind hebben moeten afstaan. De staat had vrouwen daar tegen moeten beschermen. En heeft dat niet gedaan.”

Lees ook:

Trudy Scheele-Gertsen stelt de Staat aansprakelijk voor gedwongen afstaan van haar kind

Meer dan tienduizend moeders stonden in de jaren vijftig, zestig en zeventig hun kind af. Trudy Scheele-Gertsen (73) stapt nu als eerste van hen naar de rechter. ‘Wat er met mij en hem gebeurd is, is mensonterend’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden