Mondkapjes

Hoe zinvol is het dragen van een mondkapje?

Medisch personeel bereidt zich voor op de Ironman 5150. De olympische afstandstriatlon vond altijd plaats in Maastricht, maar werd vanwege de coronamaatregelen verplaatst naar een evenemententerrein.Beeld ANP

Burgemeester Femke Halsema van Amsterdam roept op tot het dragen van een mondkapje in alle publiek toegankelijke binnenruimtes, dus niet alleen in de winkels. De burgemeesters van Rotterdam, Den Haag en Eindhoven houden een vergelijkbaar pleidooi. Maar is er al hard bewijs voor het nut van het dragen van een mondkapje? 

Jaap van Dissel is stellig over mondkapjes. Als iedereen zich aan de maatregelen houdt, zei de directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding zaterdag in deze krant, is de toegevoegde waarde van het mondkapje gering. Alleen in situaties waarin het lastig is om anderhalve meter afstand te bewaren, kan het extra bescherming bieden. In een algemene mondkapjesplicht ziet Van Dissel niets. Hij haalde een Noorse studie aan waaruit bleek dat duizenden mensen een kapje moesten dragen om één besmetting per week te voorkomen.

Dat leverde hem de nodige kritiek op. De Noorse studie ging uit van een lage virusdruk. Toen het rapport in juni uitkwam, lag die in Noorwegen op vijf nieuwe besmettingen per week per 100.000 inwoners. In Nederland zijn het er nu 17 per 100.000 per dag – ruim honderd per week. Daar zegt het rapport niets over, maar als je de grafiek doortrekt, kom je uit op 10.000 mondkapjesdragers om één besmetting per week te voorkomen.

Verwaarloosbaar effect?

Tenminste, de grafiek die de Noren gebaseerd hebben op een Chinese studie van dit voorjaar. Die concludeerde dat de kapjes de verspreiding van het virus met 40 procent verminderen. Amerikaans onderzoek, dat de Noren eveneens meenamen, kwam in dezelfde periode uit op een vermindering van zes procent. Dan zijn er vele tienduizenden nodig en is het effect van de mondkapjesplicht op de verspreiding te verwaarlozen.

Het Outbreak Management Team kwam al in mei tot de conclusie dat ‘de literatuur over het effect van het dragen van niet-medische mondmaskers in de openbare ruimten niet eenduidig is en de resultaten uit de beschikbare studies elkaar tegenspreken’. 

De kapjes zijn volgens het OMT in ieder geval niet geschikt ter vervanging van de anderhalve meter of de hygiënische maatregelen. Alleen bij mensen die al besmettelijk zijn maar nog geen klachten vertonen, zou het mondkapje effect hebben. Maar dat effect is gering: deze presymptomatische patiënten verspreiden volgens het OMT weinig virus.

Volgens een Duitse studie kunnen de mondkapjes de verspreiding van het virus echter met 40 procent verminderen. En een groot Amerikaans overzichtsonderzoek liet in augustus zien dat in de landen waar de overheid het gebruik aanmoedigt, de virusdruk het laagst is. Al spelen daar ook sociale en culturele normen een rol.

Conflicterende uitkomsten

En dat is dan weer precies wat Van Dissel benadrukte in het interview in Trouw: je kunt landen niet zomaar met elkaar vergelijken, juist vanwege die culturele verschillen. Op zijn beurt zag hij dat in Frankrijk en Spanje waar de mondkapjes in de openbare ruimte verplicht zijn, de epidemie het hevigst oplaait.

Uit deze brij van conflicterende uitkomsten trekt de Amerikaanse evenknie van Van Dissel, Robert Redfield van het Centers for Disease Control and Prevention (CDC), een tegenovergestelde conclusie. Hoe meer mensen in de openbare ruimte hun mond en neus bedekken, schreef hij in juli in het artsenblad JAMA, des te meer wordt de samenleving beschermd. In het openbaar deed hij daar twee weken geleden een schepje bovenop. “Mondkapjes bieden een betere bescherming dan een mogelijk vaccin”, zei hij in de Senaat. “Als alle Amerikanen er een zouden dragen, hadden we de epidemie in zes tot twaalf weken onder controle.”

Op zijn site raadt het CDC het publiek dan ook aan in het openbaar mondkapjes te dragen, vooral als de anderhalve meter afstand niet goed te bewaren is.

Schijnveiligheid

Het OMT is voorlopig terughoudend. Volgens het OMT ‘kan mondneusbescherming een gevoel van schijnveiligheid creëren waardoor andere maatregelen niet goed meer opgevolgd worden. In dat geval kan het gebruik van niet-medische maskers die maar een beperkte bescherming bieden leiden tot een toename van infecties met COVID-19’. Ofwel: verplicht mondkapjes en mensen houden zich niet meer aan de anderhalve meter of ze blijven bij klachten niet thuis.

Gedragswetenschappers trekken die gedachtegang in twijfel. Mensen passen hun risicogedrag niet aan als er beschermende maatregelen worden ingevoerd, schreven ze deze zomer in het British Medical Journal. Dat hebben we aan de autogordel of de fietshelm al gezien, men wordt daar niet roekelozer van. Collega’s hebben er al vaak op gewezen dat we met die redenering aan een dood paard trekken, schreven ze. “Laten we dit paard nu maar voorgoed begraven.”

Lees ook:

‘Het testbeleid is niet het probleem, ons gedrag is het probleem’

Volgens OMT-voorzitter Jaap van Dissel is de huidige situatie niet vergelijkbaar met begin maart. 'We hebben het virus nu beter in beeld.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden