Vier vragenHete hangijzers

Hoe staan we tegenover ons Nederlanderschap? Deze onderzoeker ontdekte drie types

 Winkelend publiek in de binnenstad van Utrecht, gezien vanaf de Domtoren.  Beeld ANP
Winkelend publiek in de binnenstad van Utrecht, gezien vanaf de Domtoren.Beeld ANP

Juliette de Wit promoveerde donderdag op sociale normen, nationale identiteit én hete hangijzers uit het publieke debat, zoals Zwarte Piet en immigratie. Bijzonder: ze is van huis uit econoom. Vier vragen aan de promovenda.

Robin Goudsmit

Een econoom die onderzoek doet naar normen en waarden, dat klinkt als een ongewone combinatie.

“Het klassieke economische beeld van de mens is dat hij handelt uit eigenbelang. De homo economicus dus. Maar ook economen kijken steeds meer naar hoe burgerschapsnormen bijvoorbeeld samenhangen met economische groei. Als mensen vaker iets doen voor het algemeen belang, zoals vrijwilligerswerk, versterkt dat het vertrouwen in de samenleving. En dat zorgt er weer voor dat mensen gemakkelijker zakelijke contracten afsluiten.

“Ik heb een achtergrond in de filosofie en wilde in mijn onderzoek kijken naar hoe je sociale concepten zoals normen en waarden beter in economische modellen kunt vatten. In de filosofie is het gebruikelijker om vanuit theoretisch perspectief te kijken naar hoe de opvattingen van mensen samenhangen met wat ándere mensen doen. Ik heb geprobeerd om ook dat gedeelte te incorporeren.”

Oké, stel dat we sociale concepten beter kunnen meten. Wat kunnen we daar dan vervolgens mee?

“Eén van de dingen die je kunt doen is aannames over de samenleving controleren. Klopt het dat jonge mensen zich veel minder aan de regels willen houden dan ouderen, bijvoorbeeld. Dat kan handig zijn voor beleidsmakers.”

Juliette de Wit. Beeld Carolien Koetsier
Juliette de Wit.Beeld Carolien Koetsier

U heeft ook onderzoek gedaan naar hoe de opvattingen van mensen samenhangen met hun gevoelens over Nederland. Wat kwam daar uit?

“Dat onderzoek deed ik samen met het Sociaal Cultureel Planbureau. We ondervroegen een kleine vijfduizend mensen over hoe ze zich verbonden voelen met Nederland. Grofweg konden we drie types onderscheiden: mensen die hechten aan Nederlandse tradities en feestdagen zoals Koningsdag. Zij vinden ook symbolen, zoals de vlag, belangrijk. Een tweede type voelt zich juist Nederlander vanwege burgerschap. Zij vinden solidariteit belangrijk, mensenrechten, de rechtstaat. Een derde type heeft gewoon niet zo veel op met Nederland.

“12 procent van de ondervraagden heeft veruit het meest gemeen met het eerste type. Slechts één procent lijkt het meest op het burgerschapstype. En 83 procent is gemixt.

“Wat blijkt, is dat deze types samenhangen met een stelsel aan opvattingen. Mensen die bij het eerste type horen, zijn erg vóór Zwarte Piet bijvoorbeeld, terwijl het burgerschapstype juist die traditie wil veranderen. Ook stemgedrag hangt samen met gevoelens over Nederland. Respondenten die zich sterk identificeren met symbolen en tradities, stemmen eerder op een partij als de PVV, het CDA en de VVD, terwijl iemand die zich met burgerlijke vrijheden verbindt eerder stemt op een partij als GroenLinks of PvdA.”

Een Nederland gevuld met drie types die tegenover elkaar staan klinkt als een gepolariseerd land.

“Veruit de meeste mensen hebben kenmerken van alle drie de types. Mijn vermoeden is dus dat, alhoewel we het heel veel hebben over polarisatie, er toch genoeg ruimte is om met elkaar in gesprek te gaan en het eens te worden.”

Lees ook:

Econoom Sjoerd Beugelsdijk: Ik snap de wanhoop van mensen die zich niet gehoord voelen

Iedereen wil gehoord worden, maar luisteren we ook echt naar elkaar, en waar komt die behoefte vandaan om elkaar online verbale handgranaten toe te werpen? Econoom Sjoerd Beugelsdijk ziet een Nederland dat dreigt te splijten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden