Kunst

Hoe schildert jong de ouderdom? Met eigenzinnige hoofddeksels en opvallende kleuren

Iriée Zamblé in haar studio in het Rembrandthuis, waar ze twee maanden artist in residence is.Beeld Joris Van Gennip

Het Rembrandthuis brengt een ode aan ouderen. Musea zoeken steeds vaker naar een maatschappelijk betrokken thema. Hoe brengt een jongere ouderdom in beeld?

Eigenlijk had het Rembrandthuis nu een expositie over de zeventiende-eeuwse olifant Hansken gepland, die onder anderen door Rembrandt zelf was getekend. Omdat die te duur bleek voor het kleinere aantal bezoekers door corona, is het een tentoonstelling over senioren geworden. Ouderen in plaats van een olifant? Samensteller Epco Runia: “Het ging de eerste coronamaanden alleen maar over kwetsbare ouderen. Wij willen ook de andere kant benoemen. Met onze expositie ‘Leef/Tijd’, een ode aan ouderen, onderzoeken we hoe gelaagd er in de zeventiende eeuw over hen werd gedacht. Aat Veldhoen doet dat voor de hedendaagse tijd.”

Om een lijn naar het nu te trekken, zijn twee jonge kunstenaars uitverkoren om twee maanden tussen het publiek te werken. Sommige critici betogen dat witte auteurs niet over zwarte levens kunnen schrijven. Daartegenover staat dat er veel literatuur is van een vrouw die een mannenperspectief kiest of zelfs van een man die blik en innerlijk van een tienermeisje weergeeft. Hoe zit dat in de beeldende kunst? ‘Kan’ een jongere zoals Iriée Zamblé (25) over senioren schilderen? Hoe doet zij dat?

Op haar werktafel in de open studio van het Rembrandthuis ligt ter inspiratie een stapel kleurige fotoprints, allemaal van ouderen. “Dat is mijn oma”, zegt ze bij de foto van een Ivoriaanse in traditionele kledij. Ook haar witte moeder zit erbij. “Zij is 67 en mijn beste vriendin. Ze kleedt zich mooi en geniet daarvan. Echt een voorbeeld van een krachtige moeder.”

‘Ik let nu meer op ouderen’

Gevraagd naar wat Zamblé nu leest, komt ze ook al op een 68-jarige: Bell Hooks, de Amerikaanse die ruim twintig boeken schreef over liefde, zelfkennis en ‘radicale openheid’. Om een connectie te maken met de expositie Leef/Tijd koos Zamblé ervoor dicht bij zichzelf te blijven: “Ik hou ervan mensen krachtig neer te zetten. Dat doe ik met jongeren ook. Ik bekijk en fotografeer ze op straat, en gebruik een foto of schets als startpunt voor een schilderij.” Voor deze expositie heeft ze haar beeld wel bijgesteld, geeft ze toe. “Mijn blik op straat is veranderd. Ik let nu meer op ouderen, en hoe zij zich kleden”, zegt Zamblé terwijl ze pulkt aan het grote gat in haar met verf besmeurde spijkerbroek.

Vindt ze ouderen saai? “Nee. Stijlvolle zelfverzekerdheid trekt me erg aan. Ik hou van mensen die er echt staan, trots, en mijn blik vangen. Dat geldt voor jongeren én voor ouderen.” Op de achterwand is het resultaat van haar nieuwe werk te zien op een paar grote doeken. Wat kleinere, kleurrijke schetsen tonen vrouwen met grote oorringen en eigenzinnige hoofddeksels. ‘Child, where’s my hug?’ vraagt een dame.

Boven in het museum zijn schilderijen en prenten uit de zeventiende eeuw te zien van ouderen, plus wat etsen van Aat Veldhoen. Die Amsterdamse schilder overleed twee jaar geleden, op 84-jarige leeftijd. “Na een hersenbloeding kon hij zijn rechterhand niet meer gebruiken, en begon hij met links te tekenen”, zegt Epco Runia. “Je ziet wat zoekende lijnen, dat werkt heel mooi bij de vrouw die hij met haar rollator afbeeldt.” Alle etsen en litho’s van Veldhoen zijn nu bij het Rembrandthuis ondergebracht.

Een extra laag aan de laatste levensperiode

Voor deze expositie hangen er vier werken van hem, en dat hadden er best meer mogen zijn. Zo maakt Veldhoens ets van een verkeersslachtoffer indruk, en dat geldt ook voor zijn naaktportret van mevrouw Vlek, destijds zijn buurvrouw van de groentewinkel op de Bloemgracht.

Aat Veldhoen, mevrouw Vlek, 1964lithografieBeeld Museum het rembrandthuis

Het cliché ‘vitaal’ is ook te zien in de tentoonstelling, maar duttende ouderen zijn in de meerderheid. “Zo gaven schilders destijds een extra laag aan de laatste levensperiode”, licht Runia (57) toe: “En als je lang moet poseren, dommel je weg. Maar kijk ook eens naar deze pannekoekenbakster uit 1635. Hoe zij in het centrum van alle generaties staat.”

De pannekoekenbakster, RembrandtBeeld Rembrandthuis

Eerder dit jaar bracht het Rembrandthuis al de expositie ‘HIER. Zwart in Rembrandts tijd’, over zwarte mensen in het Amsterdam van toen. Nu is er dan die speciale aandacht voor ouderen. “De kunstwereld is echt aan het veranderen. Dit is de museale toekomst, dat je kunst meer sociologisch gaat benaderen”, meent Runia. Zamblé stemt volmondig in: “Wat je in musea ziet, moet samenhangen met de wereld om ons heen en die reflecteren. Daardoor ontstaat ruimte voor meerstemmigheid in de beeldende kunst.”

U kunt Iriée Zamblé en haar collega Timothy Voges, plus de expositie ‘Leef/Tijd’ nog zien tot 30 november. 

Beeld Joris Van Gennip

Lees ook:

‘Herkenning in het museum, dat had ik nooit ervaren’

De eerste zwarte Amsterdammers waren geen slaven, maar trotse zeevaarders. Het Rembrandthuis vertelt over hen aan de hand van portretten van Rembrandt en zijn tijdgenoten. Voor Stephanie Archangel, die de tentoonstelling samenstelde, is het een heel persoonlijk verhaal geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden