AnalyseTbs

Hoe laat je een tbs’er terugkeren in de samenleving die tegen hem beschermd moet worden?

GGZ-instelling de Woenselse Poort in Eindhoven. De Woenselse Poort behandelt mensen met meervoudige, complexe en langdurende psychiatrische problemen.Beeld ANP

Een tbs-maatregel wordt soms gezien als de manier om iemand zo lang mogelijk van de straat te houden. Ondertussen werkt de branche hard om tbs’ers een leven buiten de kliniek te geven. Staat dat op gespannen voet met elkaar?

Het Openbaar Ministerie had nog getwijfeld een levenslange celstraf te eisen. Maar gezien het doel om de maatschappij niet opnieuw te confronteren met deze gevaarlijk man, die een Utrechtse vrouw verkrachtte en om het leven bracht, viel de keuze uiteindelijk op een tijdelijke gevangenisstraf plus tbs met dwangverpleging. Bij levenslang mag iemand na 25 jaar vragen om te beginnen aan een re-integratietraject, luidde de redenering. Bij een tijdelijke celstraf plus tbs is de kans aanzienlijk dat iemand langer van straat is. En áls hij dan mag terugkeren in de samenleving, dan in ieder geval niet zonder behandeling. 

Bovenstaande was in een notedop de afweging van het OM in de zaak Michael P. De eis werd 28 jaar cel plus tbs. Zowel de rechtbank als het gerechtshof in hoger beroep ging daarin mee. 

Dat beeld van tbs als de manier om iemand zo lang mogelijk uit de samenleving te weren, klonk de afgelopen jaren wel vaker door bij ernstige strafzaken. Zoals bij Bekir E., die een 16-jarig meisje doodschoot in haar Rotterdamse school. De officier van justitie had vanwege de gruwelijkheid van zijn daden levenslang overwogen, maar de eis werd toch een tijdelijke celstraf en tbs, omdat hij anders misschien wel te snel en onbehandeld buiten zou staan.

Uitschieters naar beneden en boven

Tbs met dwangverpleging kan inderdaad eindeloos worden verlengd. Zeker als de maatregel wordt gecombineerd met een lange celstraf, betekent het dat iemand flinke tijd van straat is. Maar garanties zijn er niet. De gemiddelde behandelduur in een tbs-kliniek ligt rond de acht jaar. Natuurlijk zijn er daarbij uitschieters naar beneden en boven. Boven betekent in dit geval: iemand komt op de ‘longstay’-afdeling terecht, omdat behandeling niet aanslaat. 

Toch is ook die afdeling niet meer altijd het eindstation, bleek maandag uit cijfers van de Landelijke Adviescommissie Plaatsing Langdurige Forensische Psychiatrische Zorg, oftewel de LAP. De helft van de patiënten die de afgelopen jaren op de longstay terecht kwamen, woont door inzet van de branche om patiënten perspectief te geven, inmiddels in een minder beveiligde instelling of zelfs zelfstandig. 

Het tweeledige doel van tbs

Hoe kan die inzet om de impasse bij een patiënt te doorbreken samengaan met het beeld van tbs als de manier om iemand uit de samenleving te weren? De verklaring ligt gedeeltelijk in het doel van de tbs-maatregel, die tweeledig is. Zo is het ene doel, waar het OM de nadruk op legt, om de samenleving te beschermen tegen iemand die vanwege een ernstige stoornis of gebrekkige ontwikkeling groot risico loopt nogmaals de fout in te gaan. Het andere doel is om iemand beter te maken zodat hij veilig terug kan keren in de maatschappij. De twee doelen zijn geen tegenstelling, maar bestaan naast elkaar.

Dus als de officier van justitie een lange celstraf plus tbs eist, dan kan hij er niet zeker van zijn dat iemand de rest van zijn leven achter de hekken van de kliniek zit. Daar is tbs simpelweg niet voor bedoeld. Andersom heeft een patiënt geen garantie ooit nog uit het systeem te komen. Want ook al lukte het de helft van de longstay-patiënten om buiten de tbs-kliniek te functioneren, de andere helft zit er nog gewoon. Dat zal duren tot het volgens behandelaars niet langer gevaarlijk is om iemand in een minder beveiligde omgeving te laten wonen. En dat moment komt misschien wel nooit. 

Lees ook:

Longstay niet meer eindstation voor tbs’er, de helft stroomt uit

Er is meer aandacht voor het perspectief van tbs-patiënten op de longstay. De helft van hen kon die afdeling in de afgelopen jaren verlaten.

Tbs, achter de tralies of beide. Wat is erger?

De rechter besliste vorige week over het lot van Thijs H., de 28-jarige student die drie willekeurige hondenbezitters doodstak. Het Openbaar Ministerie eiste tbs met dwangverpleging én een lange celstraf. Een opmerkelijke combinatie, vinden de experts.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden