Blik op de toekomst

Hoe kunnen we ons beter voorbereiden op een volgende gezondheidscrisis?

Het zou goed zijn om een soort van strategische voorraad te hebben van zaken waaraan in een pandemie tekorten zouden kunnen ontstaan, stelt gezondheidseconoom Jochen Mierau. ‘Denk aan mondkapjes en ontsmettingsmiddelen.’ Beeld ANP
Het zou goed zijn om een soort van strategische voorraad te hebben van zaken waaraan in een pandemie tekorten zouden kunnen ontstaan, stelt gezondheidseconoom Jochen Mierau. ‘Denk aan mondkapjes en ontsmettingsmiddelen.’Beeld ANP

Mogelijk is Europa op weg naar ‘een soort pandemisch eindspel’, stelt de Europese chef van Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Welke lessen kunnen we leren van de coronacrisis? Trouw vroeg het twee hoogleraren.

Isabel Baneke

Corona zal niet het laatste virus zijn dat de wereld teistert. En nu de Wereldgezondheidsorganisatie WHO voorzichtig optimisme toont over de beheersbaarheid van de pandemie, trekt André Rouvoet aan de bel. De landelijke GGD-voorzitter waarschuwt in een NOS-interview dat de publieke gezondheidszorg onvoldoende is voorbereid op een nieuwe gezondheidscrisis. Wat kan er beter?

Gezondheidseconoom Jochen Mierau hamert op de publieke gezondheid. “Tijdens deze pandemie hebben we gezien dat mensen met onderliggend lijden als overgewicht een bovengemiddeld hoge kans hadden op een zwaar ziekteverloop. Ook belandden zij vaker dan gemiddeld op de ic. Daar zit duidelijk een uitdaging.”

Meten is weten

Het terugdringen van obesitas, beweegarmoede of het aantal rokers is volgens hem niet alleen een kwestie van geld. “Het begint vooral bij lef van beleidsmakers om zich af te laten rekenen op de gezondheidsuitkomsten die bereikt worden. Zo is het aantal mensen met overgewicht sinds begin jaren negentig ruim verdubbeld, maar is er nog geen minister van volksgezondheid geweest die zich daarvoor in de Kamer moest verantwoorden”, zegt de Groningse hoogleraar.

Worden klimaat- of begrotingsdoelen niet gehaald, dan worden politici wél op het matje geroepen. “Ik stel voor dat we volksgezondheid net zo serieus nemen, zodat die mate van vrijblijvendheid verdwijnt.” Meten is daarbij weten. “De gezondheid van Nederlanders stellen we via allerlei landelijke en vrij abstracte metingen vast. Zo verschijnt eens in de zoveel jaar de nationale Gezondheidsenquête, en hebben we de Gezondheidsmonitor.”

Maar over het gezondheidsniveau van een bepaalde wijk weten we niets, gaat Mierau verder. “Wanneer we wijkgericht beleid voeren, kunnen we daarna dus ook niet evalueren of dat gewerkt heeft. We moeten écht zicht krijgen op de gezondheid.” Hij beseft dat gezondheidsbeleid politiek gezien niet opportuun is. “Maar blijft de maatschappelijke waardering van gezondheid achter, dan zullen we niet goed zijn voorbereid op een volgende pandemie.”

De Leidse hoogleraar en crisisexpert Arjen Boin deelt die opvatting. Hij rept over ‘een soort deltaplan voor verbetering van de volksgezondheid’. “Met een paar maatregelen en een verhaaltje kom je er niet, dat hebben we ook weer gezien tijdens deze pandemie. Mensen dwingen tot bepaald gedrag is hartstikke moeilijk.”

Flexibiliteit om op te kunnen schalen

Een andere les die de twee wetenschappers noemen: werk samen. “Op Europees niveau zijn er deze pandemie initiatieven ontstaan om gezamenlijk medisch materiaal in te kopen”, weet Boin. Ook zijn er plannen om strategische voorraden aan te leggen voor een volgende pandemie. “Dat loopt. Maar wat betreft de respons op crises zouden we net zo goed internationaal moeten samenwerken. Het schiep verwarring dat we wél in België en Duitsland konden shoppen, en niet in Nederland. Met de open grenzen zouden we het beleid beter kunnen coördineren.”

De flexibiliteit om in nood op te kunnen schalen ontbreekt eveneens. “Neem ontsmettingsmiddel”, zegt Mierau. “Dat is gewoon alcohol. In ruil voor een soort pandemievoorbereidingstoeslag zou je met bedrijven als Hooghoudt en Heineken kunnen afspreken dat zij binnen twee weken ontsmettingsmiddelen produceren wanneer de pleuris uitbreekt. Hetzelfde geldt voor de zorg. Daar kunnen we nadenken over reservisten. Dan heb ik het over mensen van buiten de zorg die tijdens een crisis kunnen bijspringen, maar ook over het bijscholen van verpleegkundigen, zodat zij in nood op de ic kunnen helpen.”

WHO voorzichtig optimistisch

Gezondheidsorganisatie WHO noemt het ‘aannemelijk’ dat Europa door de omikronvariant op weg is naar ‘een soort pandemisch eindspel’. Directeur Hans Kluge van de Europese tak sprak dit weekend tegen het Franse persbureau AFP de verwachting uit dat de pandemie tegen het einde van het jaar beheersbaarder wordt. Kluge schat dat voor maart 60 procent van de Europeanen besmet is geweest met de omikronvariant. Na de huidige coronagolf zou dan een periode van maanden volgen waarin er weinig besmettingen zullen plaatsvinden, waarna covid aan het eind van het jaar terugkeert. “Niet als pandemie, maar als beter beheersbare endemische ziekte zoals de griep.” Wel houdt hij een slag om de arm. “Dit virus heeft ons meer dan eens verrast, dus we moeten heel voorzichtig zijn.”

Lees ook:

Een blik op wat de coronacrisis ons over onszelf heeft geleerd

Nu er een einde komt aan de anderhalvemetersamenleving en de meeste coronamaatregelen zijn afgeschaft, is het tijd voor een blik in de spiegel, zegt Denker des Vaderlands Paul van Tongeren. Die blik kan ons veel over onszelf leren.

Europa wil begrotingslessen trekken uit de crisis

Toen de pandemie uitbrak, liet Europa de begrotingsregels los. In 2023 moeten die regels terugkomen. Of moeten ze misschien anders? De Europese Commissie opent de discussie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden