Rellen Rotterdam

Hoe kon het zo uit de hand lopen in Rotterdam? ‘Dit geweld lijkt een stap verder te zijn gegaan’

Vernielingen op de Coolsingel in het centrum van Rotterdam.  ANP JEFFREY GROENEWEG Beeld ANP
Vernielingen op de Coolsingel in het centrum van Rotterdam. ANP JEFFREY GROENEWEGBeeld ANP

De gemeente en de politie wisten dat er een demonstratie aan zat te komen vrijdagavond. Maar dat de vlam zo snel in de pan sloeg, leek een totale verrassing. Hoe kan dat?

Kristel van Teeffelen

Rond acht uur vrijdagavond stonden enkele tientallen agenten klaar in Rotterdam om een groep demonstranten op te vangen. Uit “inlichtingen” was gebleken dat zij naar het centrum zouden komen om hun ongenoegen te uiten over het coronabeleid van de overheid. Die demonstratie was formeel niet aangemeld, maar besloten werd ruimte te geven om “stoom af te blazen en leuzen te roepen”, aldus burgemeester Aboutaleb.

Nog geen uur later liep het vreselijk uit de hand in de Maasstad. Relschoppers keerden zich met vuurwerk en stenen tegen de politie. In de stad werden auto’s in brand gestoken en agenten voelden zich zo bedreigd dat zij gericht schoten op mensen. Het gevolg van de onlusten: meerdere gewonden, waaronder agenten. Twee mensen liggen nog in het ziekenhuis met een schotwond.

Gelegenheidsrellen

Dat de opkomst onderschat lijkt te zijn, betekent niet direct dat er iets mis was met de inlichtingen van de politie, zegt Edward van der Torre. Hij is van LokaleZaken, een organisatie gespecialiseerd in veiligheid en bestuur. Van der Torre deed onder meer onderzoek naar de rellen in Utrecht in de ‘coronazomer’ van 2020.

“Wel zou het goed zijn om te evalueren of er in Rotterdam misschien groepen aanwezig waren waar de politie geen goed zicht op heeft. Niet met als doel om aan te tonen dat er fouten zijn gemaakt, maar wel om te kijken wat je hier nou van kunt leren.”

Dit soort rellen laten zich nou eenmaal niet altijd voorspellen, zegt Van der Torre. “Het moet allemaal samenkomen. Er zullen mensen tussen zitten die alvast wat stenen in hun rugzak meenemen, maar er zijn er ook die gebruik maken van de gelegenheid. Als ze het idee hebben dat ze na het gooien van een steen direct worden opgepakt, dan zullen ze het wel laten. Maar als ze merken dat de politie met te weinig is, dat er veel mensen op straat zijn en de situatie dus onoverzichtelijk is, dan doen ze het wel.” Omstanders die alleen even komen kijken, bijvoorbeeld uit sensatiezucht, spelen daarmee dus ook een rol in de onoverzichtelijke situatie die ontstaat.

Polarisatie

Blijft de vraag waarom zoveel mensen zich met geweld tegen de politie keerden? De rellen van vrijdagavond verbazen Hans Moors van onderzoeksbureau EMMA, die momenteel onderzoek doet naar de avondklokrellen van begin dit jaar in Brabantse gemeenten, niet zozeer. Wel de mate van geweld. “Er lijkt in Rotterdam heel hard op de man af te zijn gevochten. In Eindhoven en Den Bosch ging het tijdens de avondklokrellen toch vooral over plunderingen en vernielingen. Dit geweld lijkt een stap verder te zijn gegaan.”

Volgens Moors geven de autoriteiten op dit moment nog te weinig gewicht aan de boosheid en de zorgen die bij mensen leven. “Het beleid rond corona raakt mensen diep in hun persoonlijke overtuiging. Er is bij een grotere groep mensen dan voorheen een explosief mengsel ontstaan. Ik vraag me af of daar goed zicht op is.”

Wel benadrukt hij dat het uiteindelijk een relatief kleine groep is die daadwerkelijk geweld gebruikt. De grootste groep mensen vertrekt bij een geweldsuitbarsting of kijkt toe. Dat laatste geeft dan wel weer een soort legitimering aan de groep gewelddadige relschoppers, aldus Moors. “Ze kunnen dat ervaren als aanmoediging of zeggen: zie je wel, we zijn met veel.”

Polarisatie verklaart niet alles

Dat er op dit moment boosheid is in de samenleving door de coronacrisis, zien we allemaal, zegt onderzoeker Van der Torre. “Daar heb je geen wetenschapper voor nodig.” Maar dat er polarisatie is in de samenleving, of dat sommige groepen zich achtergesteld voelen, verklaart niet alles, stelt hij. “Iemand die boos is, moet nog wel in de trein of auto naar Rotterdam stappen.”

Daarom kijkt Van der Torre liever naar de directe aanloop van de rellen en de mobilisatie ervan. Wat is er precies gebeurd dat de situatie zo uit de hand liep? Voor Rotterdam vrijdagavond heeft hij geen verklaring zonder er onderzoek naar te doen. Wel kan hij met zijn kennis over rellen wat algemene effecten aanwijzen die vaak meespelen.

Sociale media - hoe voor de hand liggend ook - jagen de onlusten bijvoorbeeld aan. “Dat hangt wel samen met verslaggeving in de gewone media en een vorm van persoonlijk contact, wat zorgt dat zo’n oproep om te gaan rellen mond-tot-mond gaat.” Met andere woorden: hebben de ‘gewone’ media geen aandacht voor de situatie, dan is het mobiliserende effect van sociale media ook minder groot.

Competitiedrang

Daarnaast is de plek van de rellen van belang. Gaat het om een aansprekende plek - Utrecht Kanaleneiland is bijvoorbeeld in heel het land bekend - dan is de kans groter dat er meer mensen op afkomen. Voor Rotterdam geldt dat ook, zegt Van der Torre. “Bovendien is er recent nog door de politie in Rotterdam geweld gebruikt tijdens de woondemonstratie, waar de politie later dronebeelden van online heeft gezet. Omdat dat vrij recent is gebeurd, kan het zijn dat mensen eerder de neiging hebben om naar Rotterdam te vertrekken om er eens een kijkje te nemen, zeker degenen die al een pest hebben aan de politie.”

Wat in de zomer van 2020 ook een rol speelde bij de oproer die toen in meerdere steden ontstond, is competitiedrang. Oftewel: in Den Haag is het uit de hand gelopen, laten we aantonen dat we dat in Utrecht ook kunnen. Of Rotterdam hetzelfde effect gaat hebben, is de vraag. Een coronademonstratie in Amsterdam zaterdagmiddag is officieel afgelast vanwege de gebeurtenissen vrijdagavond, toch zijn er honderden mensen naar de hoofdstad gekomen. Een demonstratie in Breda gaat door met extra veiligheidsmaatregelen.

Lees ook:

Hartje Rotterdam veranderde in een paar uur tijd in een politiestaat

De binnenstad van Rotterdam veranderde vrijdagavond na een demonstratie tegen corona in een grimmig slagveld. Een ooggetuigenverslag.

De Rotterdamse relschoppers vonden elkaar via Telegram

De coronarellen in Rotterdam werden van tevoren aangekondigd op Telegram. Video’s van Dockers United, een van de actiegroepen die waarschijnlijk aanwezig was, gingen op die berichtendienst al een week rond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden