Racisme in het voetbal

Hoe kon FC Den Bosch de plank zo misslaan?

Beeld Brechtje Rood

Pas een dag nadat een voetbalwedstrijd van FC Den Bosch werd stilgelegd vanwege racistische uitlatingen, verklaarde de club afstand te doen van de racistische teksten. Waarom duurde dat zo lang? 

Er was niet zoveel aan de hand geweest, zondagmiddag op de tribunes in Den Bosch. Racisme? Daarvan was al helemaal geen sprake. De teksten en geluiden van supporters richting voetballer Ahmad Mendes Moreira, die in tranen het veld verliet, waren niet discriminerend bedoeld. Bovenstaande zinnen omvatten, in het kort, de reactie van FC Den Bosch nadat de scheidsrechter de wedstrijd tussen FC Den Bosch en Excelsior tijdelijk had stilgelegd. Dat deed hij omdat racistische geluiden en teksten over Zwarte Piet klonken op het moment dat Mendes Moreira aan de bal was.

‘Blunder’

Maandag volgde een mea culpa uit Den Bosch. De reactie was een ‘blunder’. ‘FC Den Bosch heeft de plank volledig misgeslagen met haar te snelle statement’, staat nu op de site. Er bleek achteraf wel degelijk sprake van racisme vanaf de tribune, erkende de club. FC Den Bosch bood haar excuses aan, met name richting Mendes Moreira.

Hoe kon het dat FC Den Bosch de plank zo missloeg? In de eerste reactie van de club ontwaart hoogleraar cultuur en interactie Juliëtte Schaafsma (Tilburg University) een klassieke psychologische reflex. “Het is moeilijk om kritiek te hebben op je eigen groep, je wilt een positief beeld van je eigen club in stand houden en probeert negatief gedrag daarom weg te redeneren. Daar komt bij dat we in Nederland de neiging hebben om ver van de beladen term racisme te blijven, uit angst om onderdeel te worden van een enorm gepolariseerde discussie. Dat gebeurde nu ook.”

Politiek tintje

Dat FC Den Bosch in haar eerste reactie ook stelde te betreuren dat een maatschappelijke discussie met een nadrukkelijk politiek tintje (die rond Zwarte Piet, JvH) wordt gelinkt aan de club, past binnen dezelfde reflex, zegt Schaafsma. “Je beschermt je eigen groep door te zeggen dat de fout niet bij jou ligt maar dat bepaalde omstandigheden ertoe hebben geleid.”

Nederlanders vinden het maar moeilijk om toe te geven dat racisme ook hier voorkomt. Zo duurde het vorige week vijf dagen voordat de Haagse burgemeester Johan Remkes na een aanval op actiegroep Kick Out Zwarte Piet het woord racisme in de mond nam. 

Sigrun Scheve (53) komt uit Duitsland, maar woont inmiddels 22 jaar in Nederland. Ze werkt als teamleider preventie bij antidiscriminatiebureau Radar. “In Duitsland krijg je met de paplepel ingegoten dat mensen racistisch kunnen zijn, daar is de Tweede Wereldoorlog het bewijs van. Het viel me op dat het idee dat Nederlanders ook racistisch kunnen zijn hier niet bestond. Nederland is een tolerant land, zeggen mensen dan. Vluchtelingen, of mensen die een ander geloof aanhangen, zijn hier allemaal welkom.” 

Scheve geeft een praktijkvoorbeeld. “Hoewel het langzaam iets beter gaat, blijft het moeilijk om binnen te komen bij scholen, zorginstellingen, gemeenten of de politie. ‘Hier zijn geen gekleurde kinderen of homo’s, dus er is niemand die gediscrimineerd kan worden’, klinkt het dan. Er ontbreekt het besef dat racisme overal kan opborrelen. Dat komt ook omdat er vaak misverstanden zijn over racisme. Het gaat niet meteen over etnische zuiveringen. Een vooroordeel, kleineren, isoleren of niet gelijk behandelen is ook racisme.”

Bekende voetballers

Juist daarom is het zo belangrijk dat racisme nooit ontkend wordt, zegt Scheve. In die opvatting wordt ze gesteund door Hanneke Felten, onderzoeker en projectleider bij het Kennisplatform Integratie & Samenleving. De eerste reactie van FC Den Bosch stelde haar teleur. “Als je niet adequaat reageert op racistische incidenten lijkt het alsof zulke geluiden de norm zijn, het er bij hoort. De kans op herhaling is dan groter.”

Dat de burgemeester van Den Bosch, de KNVB en bekende voetballers het racistische gescheld op de tribunes van Den Bosch wel afkeurden is mooi, zegt Felten, maar belangrijker is het dat zo’n geluid komt uit de eigen omgeving van mensen die discrimineerden. “Als jij je vooral identificeert als aanhanger van Den Bosch, dan is het belangrijk wat de club zegt. De norm wordt namelijk gesteld door je eigen groep.”

De spijtbetuiging van FC Den Bosch, maandag, met het statement tegen racisme, doet Felten goed. “Alleen hadden ze dit natuurlijk wel meteen moeten doen, dat was krachtiger geweest.”

Lees ook: 

Racistische supporters hard straffen is nog niet zo eenvoudig

Het was nooit eerder vertoond in het Nederlandse betaald voetbal. Scheidsrechter Laurens Gerrets staakte zondagmiddag de eerstedivisiewedstrijd FC Den Bosch-Excelsior na racistische uitingen, zoals Zwarte Piet-liedjes en oerwoudgeluiden op het moment dat Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira aan de bal was. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden