Sociale media

Hoe kon Amsterdam de signalen over de Dam-demonstratie zo verkeerd inschatten?

De demonstranten stonden opeengepakt op de Dam in Amsterdam.Beeld ANP

Plots stond de Dam vol met mensen. En dat terwijl de animo online niet bijzonder groot leek. Waar ging die oproep tot demonstreren dan viraal? 

Het was een volslagen verrassing dat er maandagavond zo veel meer mensen op de Dam stonden dan verwacht. Zowel voor de organisatie, het collectief Kick Out Zwarte Piet, als voor de zogeheten driehoek van burgemeester, politie en justitie. Waarom hebben ze de signalen op sociale media zo verkeerd ingeschat?

Het valt emeritus hoogleraar communicatiewetenschap Jan van Dijk ook een beetje tegen. “Als ze een goede analyse hadden gedaan, hadden ze meer kunnen weten. Misschien hebben ze niet de juiste dingen onderzocht.” Van Dijk deed onderzoek naar het in 2012 uit de hand gelopen verjaardagsfeestje Project X Haren. Destijds sprongen alle seinen op rood toen duizenden mensen aankondigden het openbare facebook-evenement te willen bezoeken. Een groot verschil met toen, zegt Van Dijk “is dat er toen uiteindelijk minder mensen kwamen dan er werden verwacht”. Dat was mede te danken aan waarschuwingen en oproepen om niet te komen.

Versleutelde berichten

Op de Dam stonden juist veel meer mensen. Van Dijk denkt dat berichtenapp WhatsApp daarin een rol kan hebben gespeeld. “Dat was in 2012 nog niet zo’n belangrijk communicatiemiddel.” Het verschil is dat WhatsApp veel sneller is, ‘eigenlijk net als een telefoon’. “Daarom is het meer geschikt voor een snelle mobilisatie van grote groepen. Als iemand leest dat zijn vrienden op de Dam staan, is het makkelijk om er ook even langs te gaan.” Bovendien is het voor de politie veel moeilijker om te analyseren en te controleren omdat de berichten niet openbaar en zelfs vaak versleuteld zijn. “En informatie die je niet hebt, kun je ook niet aan de burgemeester geven”, aldus Van Dijk.

Of het werkelijk aan WhatsApp lag dat de oproep om naar de Dam te komen viraal ging, moet onderzoek uitwijzen, maar in deze tijd is een analyse van traditionele sociale media als Facebook en Twitter ‘niet meer zaligmakend’, vindt Van Dijk. Wel had de politie op de Dam eerder moeten aanvoelen dat het uit de hand ging lopen. “Dan hadden ze via dezelfde sociale media kunnen oproepen om niet meer te komen.”

Lees ook:

Te veel mensen op de Dam? Onzin, zegt activist Naomie Pieter. ‘We stonden daar voor onze grondrechten’

Naomie Pieter (30) is een van de drijvende krachten achter de demonstraties van BlackLivesMatter in Nederland. Na het protest in Rotterdam zullen meer acties volgen, zegt ze. “Ik zie zoveel onrecht om me heen. Ik kan mijn ogen er niet voor sluiten.”

Reconstructie: Zo liep de Dam vol met demonstranten

Hoe verliep de aanloop naar de massale demonstratie maandag in Amsterdam? Een voorlopige reconstructie aan de hand van uitspraken van betrokkenen achteraf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden