Ruinerwold

Hoe kansrijk is een civiele procedure tegen zieke Ruinerwold-vader?

De boerderij in Ruinerwold. Beeld ANP
De boerderij in Ruinerwold.Beeld ANP

Door een civiele procedure te starten tegen vader en hoofdverdachte Gerrit Jan van D. in de Ruinerwold-zaak hopen de vier oudste kinderen alsnog op gerechtigheid. Hoe kansrijk is dat?

De vier oudste ‘Ruinerwold-kinderen’ weigeren zich neer te leggen bij het feit dat hun vader Gerrit Jan van D. op geen enkele manier wordt berecht voor wat hij hen heeft aangedaan. Daarom begint hun advocaat Corinne Jeekel nu een civiele procedure tegen hem.

Daarmee hopen de kinderen alsnog op gerechtigheid en erkenning. Onlangs is de strafzaak tegen Van D. gestaakt. Hij is door een eerder opgelopen beroerte niet in staat zijn verdediging te voeren. Zowel OM, deskundigen als de rechtbank zijn van oordeel dat een eerlijk proces tegen de vader onmogelijk is. Van D. is daarna vrijgelaten.

Hard gelag

Een hard gelag voor de vier oudste kinderen. In een documentaire die de afgelopen weken was te zien, vertelden zij over opsluitingen, mishandelingen en jarenlange afzondering. Als een burgerrechter vaststelt dat Van D. onrechtmatig heeft gehandeld, krijgen de kinderen alsnog erkenning voor het leed, stelt Jeekel, die de vier oudste kinderen bijstaat.

Gerrit Jan van D. heeft negen kinderen. Vier van de vijf jongste kinderen wonen weer bij hun vader en staan achter hem. Eén van die vijf heeft zijn vader onlangs ook de rug toegekeerd, maar heeft zich niet aangesloten bij de civiele zaak.

Geen strafzaak, maar wel een civiele veroordeling?

Van D. kan door de hersenbloeding die hij in 2016 kreeg niet meer praten en enkel knikken. Hij is halfzijdig verlamd en zijn zicht, geheugen en realiteitszin zijn ernstig aangetast. De vraag is nu of iemand die in een strafzaak zichzelf niet kan verdedigen, wel door een civiele rechter kan worden berecht.

Lodewijk Smeehuijzen, hoogleraar privaatrecht en plaatsvervangend rechter, stelt dat dit heel goed kan. Hij wijst op de grote verschillen tussen straf- en civiel recht. “Bij strafrecht gaat het om goed of fout, een moreel oordeel. Het aansprakelijkheidsrecht gaat primair over geld, namelijk de schadevergoeding.”

Om daar te komen, moet een rechter vaak eerst oordelen over iemands handelen, legt Smeehuijzen uit. “Daarmee kun je alsnog de erkenning krijgen waar het hen om te doen is.”

‘Oneigenlijk gebruik’?

Is het civiele recht daar wel voor bedoeld? “Een beetje hard gezegd: het heeft iets van oneigenlijk gebruik”, stelt de hoogleraar. “Dat morele oordeel had het strafrecht moeten geven, maar dat kan nu niet. De kinderen gebruiken nu het civiele recht om een oordeel te laten vellen over het gedrag van vader en dat kan prima.”

Ook Ruth de Bock zegt dat er wel degelijk aanknopingspunten zijn voor een succesvolle civiele procedure tegen vader. De Bock is deeltijdhoogleraar civiele rechtspleging aan de Universiteit van Amsterdam. Zij ziet dat het vaker gebeurt dat de inzet van een civiele zaak vooral gerechtelijke erkenning is. “Een civiele procedure kan net als een strafprocedure een middel tot waarheidsvinding zijn. Daarom zie je dat in dit soort zaken die weg bewandeld wordt. Het belangrijkste is dat de waarheid boven tafel komt.”

Slechte gezondheid speelt geen rol

Of Van D. zich wel of niet kan uiten tijdens een civiele zaak, speelt geen rol, weet hoogleraar Smeehuijzen. “Omdat het in het civiele recht niet gaat om het morele oordeel, maar om geld, worden minder zware eisen gesteld aan de staat van de gedaagde partij. Een vermogende zwakzinnige bijvoorbeeld, kun je goed dagvaarden.”

Het gaat volgens Smeehuijzen om vaststelling van de feiten. “De civiele rechter moet weten wat er is gebeurd. Heel vaak zijn er bewijsproblemen en dan moet de civiele rechter een inschatting maken van de waarschijnlijkheid dat het gebeurd is. In een zaak als deze weten we ook veel wel, en de rechter heeft daar dan wel een oplossing voor.”

Hoogleraar De Bock plaatst daar wel een kanttekening bij. Volgens haar kan nog meespelen dat Van D. degene die hem vertegenwoordigt in de zaak niet kan instrueren vanwege zijn beperkingen. “Hij moet een advocaat inschakelen, dat kan complexiteiten oproepen. Want als deze advocaat hem gaat vertegenwoordigen en niet goed met hem kan communiceren, is dat wel een probleem.”

Lees ook:

Vier oudste kinderen Ruinerwold beginnen civiele procedure tegen hun vader

Advocaat Corinne Jeekel wil namens de oudste vier kinderen in de Ruinerwoldzaak een civiele procedure beginnen tegen hun vader, Gerrit Jan van D. Jeekel zei woensdagavond in het televisieprogramma Op1 dat van D. eind volgende week een dagvaarding kan verwachten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden