De Laat in Alkmaar.

Pop-upredactieDe Laat

Hoe kan winkelstraat de Laat weer opkrabbelen uit de coronacrisis?

De Laat in Alkmaar.Beeld Olaf Kraak

Trouw deed  deze week dagelijks verslag van het reilen en zeilen in de Alkmaarse Laat, een geplaagde winkelstraat met veel leegstand. Hoe krabbelt de Laat - die model staat voor heel veel straten - op uit de coronacrisis? ‘Als een winkelgebied het moeilijk heeft trekt het zich terug.’

Ooit, toen winkelen nog gelijk stond aan ‘de stad in gaan’, werd de Laat in één adem genoemd met de Langestraat, die andere winkelstraat in het centrum van Alkmaar. De Laat, de straat waar deze krant de hele week was gestationeerd, betekende voor een groot deel van de bewoners van de kop van Noord-Holland een vast zaterdags uitje. Je zette de fiets neer bij Vroom & Dreesmann en dan kon het winkelfeest beginnen. Maar het online shoppen rukte op, de crisis in 2008 liet zijn sporen na en nu doet het coronavirus nog een schepje bovenop de ellende. Want het gaat beroerd met de Laat. Was het aantal zaterdagse passanten op de Laat in 2010 nog 18.000 man en vrouw sterk, in 2020 zijn er daar gemiddeld nog maar 10.600 van over, telde retailonderzoeksbureau Locatus.

Waar de Langestraat nauwelijks met leegstand te kampen heeft, worstelt de Laat met tal van open wonden. Het jongste slachtoffer is de geliefde luxe-modezaak Queens, die door de coronacrisis zijn drie filialen moest sluiten, waarvan twee op de Laat. “Ik was een gezond bedrijf met een vaste, trouwe klantenkring uit binnen- en buitenland”, zei Petra Zijlstra van Queens daar eerder over in de krant. “Mijn winkels draaiden voor een deel ook dankzij toeristen, maar nu die sinds half maart niet meer komen, heb ik kort daarop de winkels moeten sluiten. Als de vaste kosten dan doorlopen en de wintercollectie al moet worden ingekocht, lukt het gewoon niet meer.”

Alkmaar, 15-5-2020. foto's Verdieping PopUp winkelstraat De Laat. Foto's Olaf KraakBeeld Olaf Kraak

Verloedering

De grote vrees is dat het niet bij de winkels van Zijlstra blijft, dat bij meer ondernemers aan deze straat het water tot aan de lippen staat, dat het winkelend publiek straks tegen nog meer lege etalages aan moet koekeloeren. Je fiets niet meer bij Vroom & Dreesmann kunnen zetten is tot daaraan toe, maar waar houdt dit op? Karina Lems wordt er wel eens moedeloos van. Ze werkt al zo’n dertig jaar bij breiwinkel Naaldkunst, een zaak die hier al 80 jaar is gevestigd en niet stuk lijkt te krijgen. De Laat verloedert, merkt Lems (48) op. Ze ziet de toekomst somber in. “Leegstand is van alle tijden, maar lege panden werden nog maar tien jaar geleden zo weer gevuld door nieuwe winkeliers. Nu niet meer. Tegenover me staat al zes jaar een pand leeg. Dat hoofd van die makelaar met dat te huurbord in zijn handen blijft maar lachen, ik kan hem wel een klap geven”, lacht Lems.

Maar ook zo doet het al pijn. Want de makelaar die de borden geplaatst heeft, is Pieter Haverkamp, specialist in de aan- en verkoop van bedrijfspanden.“Ja, dit doet serieus au. Er staan nu een stuk of dertig panden leeg op de Laat, waarvan wij er tien in onze portefeuille hebben. Dit zijn objecten die normaliter helemaal niet te koop komen. De situatie in die straat is al een tijdje wrang maar sinds corona is er heel veel pijn.” Haverkamp vergelijkt de huidige toestand van winkelgebieden zoals hier met een dooie vis in de rivier: “Die kwam stroomafwaarts nog een heel eind maar als de stroom er niet meer is, is het gedaan met de actie.” 

Beeld Olaf Kraak

De makelaar benadrukt wel dat er een onderscheid moet worden gemaakt tussen het zwaar getroffen de Laat-Oost en de Laat-West, het gedeelte waar winkels volgens hem nog volop kans hebben. Hij pleit er dan ook voor dat er voor die twee delen van de straat verschillende plannen worden gemaakt. “Voor de Laat-Oost zou het bestemmingsplan verruimd moeten worden. Daar zou bij wijze van spreken alles moeten mogen, maar wonen heeft verreweg de voorkeur. Het westelijke deel moet gewoon kernwinkelgebied blijven, maar dan moet dat gebied wel worden versterkt.”

Zijn collega Freek de Miranda, van Bregman Bedrijfsmakelaardij (vijf panden op de Laat) denkt ook dat alle ballen op een zogenaamd kleiner kerngebied moeten. “Als een winkelgebied het moeilijk heeft trekt het zich terug. Je houdt dan een kleiner gebied over met sterke winkelstraten die een soort harde kern vormen.” Of de Laat daar (nog) toe behoort, betwijfelt hij. De Miranda pakt er een kaartje bij van de binnenstad van Alkmaar. Daarop staat in kleur aangegeven wat de waarde is van alle winkelstraten. Met de rode straten gaat het goed en met de oranje straten is ook niks aan de hand. Daar komen genoeg mensen. Maar de winkeldomeinen die de kleur geel hebben meegekregen, zijn volgens retailbureau Locatus ( dat het kaartje maakte op basis van het aantal passanten) aanzienlijk minder waard. En laat de Laat nou geel zijn. De Miranda: “Ik denk dat de Laat wat dat betreft vaak overschat wordt, de Langestraat is altijd al veel meer waard geweest.” Om dat nog eens te onderstrepen wijst hij op de vloer van zijn kantoor. Daar ligt een groot Monopolybord als vloerkleed met daarop de winkelstraten van Alkmaar. De waarde van de Langestraat: 400 Monopoly-euro, zegt het bord. De waarde van de Laat: 350 euro. “We zitten nu in een nieuwe realiteit. Ik zou de Laat nu op 200 Monopoly-euro taxeren. Bij wijze van, natuurlijk. Maar toch.”

Beeld Olaf Kraak

Online shoppen

Met die waardedaling staat de langste winkelstraat van Alkmaar (620 meter) natuurlijk niet op zichzelf, weten beide vastgoed-ondernemers. Deze winkelstraat, met een leegstaande V&D, een matig bezochte C&A, een Primark waar het ook veel drukker zou moeten zijn dan nu, waar modezaken, telefoonshops, kappers en beautysalons elkaar in de weg zitten, waar de Chinees ternauwernood een nieuwe eigenaresse kreeg. Die straat dus, die zou overal in Nederland kunnen zijn. De Laat staat model voor de algehele staat van de retail in het hele land, in Europa en misschien wel in de hele wereld.

“Uiteindelijk is het probleem natuurlijk veel groter, vooral sinds mensen online shoppen. Er is overbewinkeling”, constateert De Miranda. “In Alkmaar zitten vier Hema’s. Dan heeft Heerhugowaard nog een Hema en Heiloo. Dat gaat gewoon niet. Mensen kunnen hun euro maar één keer uitgeven en maar bij een eindig aantal winkels. Nou, tel de corona-gevolgen daarbij op en je moet concluderen dat het anders moet.”

Hoort bij ‘anders moeten’ niet ook een verlaging van de huurprijs? Daar moet De Miranda heel even over nadenken. Dan: “Pandeigenaren gaan pas bewegen als het rekensommetje verandert. Het moet dus eerst nog erger worden en er moet een ander perspectief zijn. Maar als de prijzen dalen, komt de Laat in beeld voor een nieuwe groep ondernemers en niet voor winkelen alleen.” Collega-makelaar Haverkamp wil uiteraard ook niet direct uitverkoop houden: “Maar na corona gelden nieuwe huurprijzen, dat besef is er. En ik adviseer opdrachtgevers, toekomstige huurders tegemoet te komen met een instroomhuur. Ik wil gevulde panden want dat is ook goed voor het pand ernaast.” Maar, zegt hij: “Je kunt de malaise in de retail niet alleen toeschrijven aan het huurprijzenniveau.”

Bankjes en wat groen

Het verkrijgen van een opgeleefde straat zit ook in andere dingen. Doe om te beginnen eens iets aan het uiterlijk van de Laat, vindt Karina Lems van breiwinkel Naaldkunst. “Plaats bankjes en zorg voor wat groen. En maak mooie foto’s voor op de lege panden. Nu ziet het er zo triest uit, het lijkt wel een oorlogsgebied.” Kunstgalerie-houder en lijstenmaker Klaus Kanis opperde deze week in de krant om de grachten weer terug te brengen in de gedempte Laat. “Dan hebben de mensen een reden om hier naartoe te komen.” Axel de Groot, voorzitter van Alkmaars Bolwerk, belangenvereniging van winkeliers, (horeca)ondernemers en eigenaren van commercieel vastgoed in de binnenstad: “Het liefste zouden wij zien dat de gemeente het pand van de V&D aankoopt en dat het Stedelijk Museum erin komt.” Ondernemer en gemeente-politicus Gosse Postma, van de doe-het-zelfwinkel op de Laat, pleit voor een mix van wonen en werken én winkelen.

Beeld Olaf Kraak

Plannen voor een herstructurering van het winkelgebied in het centrum zijn er al en de gemeente Alkmaar is ook volop met de straat aan de gang, vertelt Pieter Dijkman, wethouder van economische zaken. “De bus rijdt bijvoorbeeld al een tijdje niet meer door de Laat en het is de bedoeling dat de fiets straks ‘te gast’ is. We gaan echt investeren in het gebied.” Ook Dijkman vreest dat het virus de wankele positie van winkels aan de Laat geen goed heeft gedaan en de komende tijd ook niet gaat doen: “Ik heb het gevoel dat we er helaas nog niet zijn.” Daarom wil de gemeente helpen om de ondernemers door deze extra moeilijke coronatijd heen te helpen door verhuurders van panden op te roepen om de winkeliers een kans te geven. Dijkman: “Voor nu is het allereerste belang dat mensen veilig kunnen winkelen. Dat doen we door bijvoorbeeld te tellen hoeveel mensen er zijn en ze te informeren via matrixborden. Vervolgens gaan we versneld aan de slag met de Laat en de rest van de winkelstraten in de binnenstad. Door de coronacrisis moeten we misschien een tijdsprong maken.”

Beeld Thijs Van Dalen

De uiteindelijke oplossing om deze straat in het post-coronatijdperk weer te doen opkrabbelen, zo is iedereen het wel eens, is samenwerken en maatwerk leveren. Makelaar Haverkamp: “We zullen er bovenop komen maar de pijn moet worden gedeeld.” Collega De Miranda: “Het gaat heel langzaam, maar het gaat gebeuren, als iedereen offers brengt.” Dat betekent voor de Laat-Oost dat er afscheid moeten worden genomen van het idee dat dat stuk van de straat eeuwig is voorbestemd om te winkelen. En voor de Laat-West dat winkelen juist als vanouds weer een feestje wordt. Wie weet kan Alkmaar dan ook weer ouderwets de fiets neerzetten bij een weer gevuld V&D-pand.

Lees ook:

De pop-up redactie van Trouw volgde een week lang hoe de winkeliers van de Laat weer proberen op te krabbelen nu de corona-maatregelen versoepelen. Lees de andere verhalen over de ondernemers aan de Laat op trouw.nl/popup.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden