Rapport Drugshandel

Hoe het stilzwijgen rond drugshandel te doorbreken?

Wapens die zijn gevonden bij een eerdere actie tegen criminelen. Beeld ANP

Rondom criminelen hangt vaak een cultuur van horen, zien en zwijgen. En soms profiteren ondernemers. Een verbod op cash betalingen zou helpen.

De georganiseerde misdaad kan haar gang gaan dankzij bescherming door familieleden of anderen die een oogje dichtknijpen. Zet bij de aanpak van criminelen daarom meer in op de meldingsbereidheid van de omgeving, stelt het WODC, het onderzoekscentrum van justitie, in een rapport dat vandaag verschijnt.

Voor het onderzoek bekeek het WODC de politiedossiers van dertig, veelal grootschalige, opsporingsonderzoeken. Daaruit blijkt onder meer dat maar weinig verdachten in het vizier komen van justitie door een tip van een burger of aangifte. Dat terwijl de kans groot is dat mensen in de omgeving van een crimineel heus wel iets vermoeden. Onderzoeker Edwin Kruisbergen noemt het voorbeeld van een partycentrum in Best dat diende als een marktplaats voor drugshandelaren. Dat er vreemde activiteiten plaatsvonden, moet ongetwijfeld zijn opgevallen. Toch konden criminelen er langdurig hun gang gaan.

Dat kan volgens Kruisbergen verschillende redenen hebben. “Angst kan een rol spelen. Maar ook een cultuur van horen, zien en zwijgen. Of juist desinteresse. Natuurlijk zijn de liquidaties veel in het nieuws op dit moment, maar verder zullen veel mensen denken dat ze weinig last hebben van drugshandel.” 

Over angst heen durven stappen

De groep die helemaal moeilijk te bewegen is tot het melden van misdaad, bestaat uit de mensen die het dichtst bij een verdachte staan, zoals familie en mededaders. Dat zij getuigen, zoals de zussen van Willem Holleeder deden, is een uitzondering, zegt de onderzoeker. “Hier speelt meeprofiteren een rol, maar soms ook angst. Je moet het dus van mensen hebben die over die angst heen durven te stappen.”

De meeste winst is te behalen bij de ‘gewone’ bedrijven die criminelen faciliteren, denkt Kruisbergen. Het zijn bijvoorbeeld ondernemers die grote bedragen contant geld aannemen in ruil voor spullen of diensten. “In het onderzoek kwamen we een reisbureau tegen dat voor een groep criminelen alle reizen naar Zuid-Amerika regelde. Voor tienduizenden euro’s per jaar werd contant afgerekend. Het kan zijn dat het reisbureau dat bewust doet om mee te profiteren. Maar er is ook een categorie ondernemers die misschien wel vermoedens heeft, maar besluit geen vragen te stellen.”

Beschermlaag om crimineel doorbreken

Er bestaat al een meldplicht voor ondernemers en dienstverleners als zij crimineel geld vermoeden. Justitie zou kunnen besluiten het reisbureau strafrechtelijk te vervolgen voor witwassen. Maar dat gebeurt lang niet altijd, omdat onderzoeken naar drugs­criminelen dan al snel uitwaaieren naar tal van bedrijven en opsporingsteams keuzes moeten maken, zegt Kruisbergen. Daarom zijn ook andere maatregelen nodig om te voorkomen dat ondernemers een oogje dichtknijpen. “Een tijd terug speelde dit bij glasblazers, die glazen bollen met pijpen leverden die gebruikt werden bij de xtc-productie. Justitie heeft toen een paar van hen vervolgd, maar ook via de branchevereniging gewaarschuwd: nu bekend is waar die bollen voor gebruikt worden, kan niemand meer doen alsof hij van niets weet.”

Maar of dat werkt bij iedere beroepsgroep? Een wondermiddel om de beschermlaag om een crimineel heen te doorbreken is er niet, schrijven de WODC-onderzoekers. Er zijn natuurlijk ook meer drastische maatregelen denkbaar, zegt Kruisbergen. Bijvoorbeeld een verbod op cash betalen boven een bepaald bedrag. “Die contante betalingen spelen een cruciale rol in de criminele wereld. Alles wat dat moeilijker maakt, zou kunnen helpen in de aanpak van de georganiseerde misdaad.”

Aanhoudingen in grootschalige wapenhandel

De politie sloeg gisteren een grote slag in de strijd tegen ­wapenhandel. Op veertien plekken in het land, waaronder Rotterdam en Den Haag, werden invallen gedaan. Acht mensen zijn aangehouden. Bij de actie zijn twee handvuurwapens, twee dozen munitie, cashgeld en 100 kilo vuurwerk in beslag genomen, aldus de politie.

Het zou gaan om een ‘hoog ­professionele bende’ die vele tientallen en mogelijk honderden wapens heeft verhandeld de afgelopen jaren. Het OM ziet vijf van de acht opgepakte mensen als hoofdverdachten van het ­criminele netwerk. Het gaat om mannen tussen de 22 en 42 jaar. Ze worden vrijdag voorgeleid aan de rechter-commissaris, die bepaalt of ze langer vast blijven zitten.

Volgens de politie leverden de verdachten de wapens aan andere criminelen, onder andere actief in de drugshandel. De ­wapens kwamen onder meer uit Slowakije en Kroatië.

Tijdens het onderzoek kwamen deals naar boven van soms wel tientallen wapens tegelijk, blijkt uit onderschepte informatie. “De doorloopsnelheid van de handel is enorm hoog. Het spul komt binnen, soms in grote hoeveelheden, en is dan direct weer weg”, aldus de politie. Dat toont volgens het onderzoeksteam de professionaliteit aan van “deze groothandel”. (ANP)

Lees ook:

De kracht van Martien R. is ook zijn zwakte

De bende van Martien R., die onlangs werd opgerold, was in 2014 onderwerp van een heus wetenschappelijk onderzoek naar de criminele woonwagenwereld

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden