Uitsluiting

Hoe het is om als ‘kind van de satan’ gezien te worden

null Beeld Ilse van Kraaij
Beeld Ilse van Kraaij

Jim Winter verloor alles en ontwikkelde slaapproblemen, de coronatijd werd voor Gerda Gorter nog eenzamer: wat het ‘onmenselijke’ uitsluitingsbeleid met ex-leden van de Jehovah’s Getuigen doet.

Het was op een doodgewone werkdag, nu vier jaar geleden, dat de telefoon op het kantoor van Jim Winter rinkelde. Aan de lijn twee ouderlingen van de gemeente van Jehovah’s Getuigen in zijn woonplaats Tilburg. Hun boodschap: ze gingen een interne rechtszaak tegen hem beginnen, wegens ‘porneia’, ofwel: hoererij.

Stond hij daar, met de telefoon in zijn handen. De afgelopen periode flitste door zijn hoofd. Sinds hij kanker kreeg aan zijn dikke darm, waren dingen in een stroomversnelling gekomen. De ziekte wierp hem terug op het wezenlijke des levens, en hij begon vragen te stellen bij allerlei zaken die hij had zien gebeuren in al die jaren dat hij Getuige van Jehovah was.

Een groep van dertig ex-Jehovah’s Getuigen wil dat justitie ingrijpt in het volgens hen ‘mensonterende’ uitsluitingsbeleid van de religieuze organisatie. Middels een collectieve aangifte van aanzetten tot discriminatie en haat, willen zij een strafrechtelijk onderzoek naar de uitwerking van dit beleid afdwingen.

Hij kreeg moeite met de theologie en de manier waarop de Getuigen seksueel misbruik binnenskamers afhandelden. Hij probeerde over zijn twijfels te praten met zijn vrouw, maar die wilde er niets van weten. Uiteindelijk scheidde ze zelfs van hem, omdat ze geloofde dat hij een slechte invloed had op haar geloof.

Hij vond ‘troost in de armen van een andere vrouw’, zegt hij. Zijn beste vriend en zijn ex wisten ervan. Omdat het om een ‘wereldse’ vrouw ging, geen Getuige, was er volgens de ouderlingen sprake van ‘hoererij’ en was een interne rechtszaak op zijn plaats. Zijn ex-vrouw en vriend getuigden tegen hem. Het oordeel: hij werd uitgesloten.

Vreselijke periode

Al zijn vroegere vrienden, zijn ex-vrouw en andere gemeenteleden negeerden hem vanaf dat moment, zoals de gangbare praktijk is. Net hersteld van de kanker was Winter alles kwijt. “Het was vreselijk, die periode”, zegt hij daar nu over. Hij was heel emotioneel en sliep slecht. Hij had niemand om op terug te vallen.

Zijn huisarts, bij wie hij uiteindelijk aanklopte, was ‘een redder in nood’. Hij regelde psychische ondersteuning en raadde hem mindfulness aan om met de situatie om te gaan. Langzaam leerde hij op eigen benen te staan en bouwde een netwerk op buiten de religieuze gemeenschap waartoe hij vanaf zijn tiende had behoord.

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Volgens de Jehovah’s Getuigen is het een persoonlijk besluit of je ex-leden negeert, legt hij uit. “Dat is typisch hun woordgymnastiek. Want in het onderwijs dat ze geven en de lectuur die ze verspreiden, is alles erop gericht het denkpatroon van leden te beïnvloeden, zodat ze bijna niet anders kunnen.”

Zo worden uitgeslotenen en afvalligen ‘kinderen van de satan’ genoemd en wordt omgang met hen als zeer schadelijk omschreven, zegt hij. Het negeren is volgens de leer het beste voor de uitgeslotenen zelf, omdat ze dan sneller terugkeren. “Daarom vind ik deze praktijk erger dan pesten, daar kun je nog wat aan doen, dit is een heel systéém.”

Zelfs niet groeten

Dat de keuze om ex-leden wel te benaderen je intern op kritiek kan komen te staan, ervoer ook Gerda Gorter in haar gemeente in het noorden van Nederland. Als ex-leden toch naar de dienst kwamen – wat wel mag – werden ze soms gegroet of maakten gemeenteleden een kort praatje. “Maar in een doordeweekse bijeenkomst werd toen duidelijk benadrukt dat dát niet de bedoeling was”, zegt ze.

Ze kent inmiddels talloze schrijnende verhalen. Een vrouw die een tijdlang in haar auto sliep, omdat ze niet meer thuis mocht wonen na uitsluiting. Een vijftienjarige, uit de gemeenschap gezet, die haar ouders ontzettend mist. Een jongeman die uit de kast kwam, op die grond werd verstoten en nu door zijn familie is doodverklaard.

Haar eigen verhaal, wil Gorter zeggen, is het ergste niet. Zij ging, verontwaardigd over dit beleid, in de loop der tijd al minder vaak naar de bijeenkomsten. Maar toen kreeg haar moeder kanker en dus bleef ze toch lid, om te voorkomen dat die geen contact meer met haar wilde.

In die tijd dat ze minder actief was, probeerden haar gemeenteleden haar te bewegen terug te keren. Ze kwamen aan de deur, stuurden kaartjes, kwamen aan het begin van de coronatijd een presentje brengen dat aan een hengel hing. Een goede vriendin uit de gemeente ondersteunde haar waar ze kon.

‘Je wordt emotioneel gestenigd’

Tot het moment dat ze, een paar maanden nadat haar moeder overleed, op Facebook kritiek uitte op de manier waarop de Jehovah’s Getuigen omgaan met misbruik. Die goede vriendin blokte haar, net als andere leden van de gemeente waarin ze opgroeide. Als ze hen nu tegenkomt, wordt ze compleet genegeerd.

Dat ontwijken startte midden in de coronatijd. “Daardoor was het een heel rare, eenzame tijd”, zegt ze. Inmiddels probeert ze een nieuw netwerk op te bouwen. Ze gelooft dat veel Jehovah’s Getuigen het negeren van uitgeslotenen of afvalligen óók vreselijk vinden, juist daarom is het belangrijk er iets aan te doen, zegt ze. “Ik wil nu van me laten horen.”

Voor Winter geldt hetzelfde: “Je wordt in principe emotioneel gestenigd als uitgeslotene, dat moet strafbaar worden.” Voor hem is het nog steeds een ‘open wond’, zegt hij. “Mijn familie is mij ontnomen.” En als hij zijn vrouw tegenkomt in de supermarkt, kijkt ze de andere kant op. “Ik krijg nog een brok in mijn keel. Hoe kan dat als je 26 jaar getrouwd bent geweest?”

Lees ook:

Ex-getuigen openen aanval op ‘traumatisch’ uitsluitingsbeleid

Na een succesvolle rechtszaak in België, gaat een groep Nederlandse Jehovah’s Getuigen nu ook de strijd aan met het ‘discriminerende’ uitsluitingsbeleid. ‘Het is een sociaal doodsoordeel.’

‘Dit is ons geheim. Als je je mond opendoet, zal ik je wat aandoen.’

In 2017 publiceerde Trouw een serie onderzoeksverhalen over de manier waarop de Jehovah’s Getuigen seksueel misbruik binnenskamers afhandelen. Van de allereerste misbruikverhalen tot een profiel van Bethel, het hoofdkantoor van de Jehovah’s Getuigen in Nederland: het valt te lezen in ons dossier over de religieuze gemeenschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden