Johan Derksen

Hoe doe je dat, mannen als Derksen aanspreken op hun ‘grappen’?

Archiefbeeld van Johan Derksen. Beeld Brunopress
Archiefbeeld van Johan Derksen.Beeld Brunopress

Niemand ging tegen Johan Derksen in, toen hij aan de talkshowtafel van Vandaag Inside vertelde dat hij een vrouw heeft misbruikt. Hoe hadden ze hem aan kunnen spreken op zijn gedrag?

Isabel Baneke

René van der Gijp kwam niet meer bij. “Hebben jullie ’m nog wel aangedaan?”, reageerde hij proestend op het verhaal van Johan Derksen. Ook cabaretier Steven Brunswijk moest lachen toen hij hoorde dat de analist als twintiger een voorwerp in een bewusteloze vrouw had gedrukt. “Ik vraag mij af: hoe groot was die kaars?” Met zijn repliek ontlokte Derksen een nieuw schatersalvo bij zijn publiek. “Het was een flinke kaars.”

Karlijn de Blécourt van Rutgers, expertisecentrum seksualiteit, noemt de reacties van de mannen aan de talkshowtafel bedroevend. “Door mee te lachen ontken je de ernst van wat er is gebeurd. Je bagatelliseert seksueel geweld, normaliseert verkrachting.” Wie zwijgt doet dat overigens ook, gaat ze verder, zoals presentator Wilfred Genee in dit geval. “Hij had natuurlijk eveneens kunnen en moeten ingrijpen.”

‘Het is een mechanisme dat breder speelt’

De uitzending van Vandaag Inside toont volgens haar dat de samenleving nog een lange weg te gaan heeft als het gaat over de aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag. “Twee MeToo-golven ten spijt blijkt de cultuur tergend traag te veranderen.” Dat merkt De Blécourt ook op andere plekken, zoals in de sportschool of op feestjes. “Omstanders kijken toch nog vaak weg wanneer zij getuige zijn van seksueel getinte opmerkingen die over het randje zijn. Het is een mechanisme dat breder speelt.”

Om jongeren aan te sporen elkaar wél aan te spreken op gedrag dat niet door de beugel kan, is Rutgers deze maand de campagne #IkZegErWatVan gestart. Met onder meer lesmateriaal en een podcast wil het kenniscentrum stereotiepe gendernormen ter discussie te stellen bij de jeugd.

“We maken bijvoorbeeld duidelijk dat het vreemd is dat mannen ‘koningen’ zijn als ze veel seks hebben, terwijl vrouwen dan als ‘slet’ worden bestempeld”, legt De Blécourt uit. “Door jongeren bewust te maken van dat soort ongelijkheden, hopen we het patroon van wegkijken of meedoen te doorbreken. We willen ervoor zorgen dat zij hun mond opentrekken.

Tips: hoe grijp je in?

Maar hoe doe je dat dan, iemand aanspreken op zijn of haar gedrag? “Dat kan soms best eng of lastig zijn”, erkent De Blécourt. “Vaak speelt groepsdruk mee. Je wilt niet degene zijn die de sfeer verpest, een partypooper zijn. Of je kunt bang zijn zelf het mikpunt te worden van grappen. Toch is mijn belangrijkste advies: zet je over dat soort angsten heen. Slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag zijn altijd belangrijker dan jouw ego.”

Jens van Tricht sluit zich daarbij aan. Hij is oprichter van Emancipator, een organisatie die door middel van workshops mannen van hun vrouwonvriendelijke attitude probeert af te helpen. “Het begint ermee dat je zelf niet van dat soort ‘grappen’ maakt, en dat je actief niet lacht wanneer iemand anders dat wel doet. Maar wil je als omstander echt een verschil maken, dan kun je het beste het gesprek aangaan.”

“Is of voelt het daarvoor niet veilig genoeg, kun je achteraf medestanders zoeken”, raadt Van Tricht aan. “Vraag een maatje wat hij of zij ervan vond, en bedenk hoe je zulke situaties in het vervolg samen kunt voorkomen. Ook de grappenmaker kun je eventueel nadien aanspreken op zijn gedrag. Waarom deed hij of zij dat? Door diegene niet en plein public op de vingers te tikken, bied je die persoon een elegante uitweg.”

Ook De Blécourt heeft nog een aantal praktische tips. “Probeer vijandigheid te vermijden en houd het bij jezelf. Begin dus met woorden als ‘ik voel’, ‘ik denk’, of ‘ik zie dat zo’. En leg uit waarom je dat vindt, onderbouw je visie.” Ook kan het nuttig zijn om eens met je vriendengroep te bespreken hoe jullie elkaar willen aanspreken op dit soort gedrag. “Wacht niet af tot het gebeurt, maar wees het voor. En tot slot: onthoud dat de meerderheid precies weet waar de morele grenzen liggen, dat je zeker niet de enige zult zijn die zo’n grap eigenlijk niet oké vindt.”

Lees ook:

Toont Johan Derksen aan dat er sinds #MeToo nog te weinig is veranderd?

Critici vragen zich af hoe het kan dat Johan Derksen zich nog altijd vrij voelt om op televisie over ongewenst gedrag te vertellen. Heeft #MeToo dan zo weinig veranderd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden