Vijf vragenApenpokken

Hoe besmettelijk zijn apenpokken? Alles wat we nu weten over het apenpokkenvirus

 Voordat de blaasjes en bultjes op de huid verschijnen, krijgen mensen last van klachten als koorts, hoofdpijn, rugpijn en gezwollen lymfeklieren.  Beeld via REUTERS
Voordat de blaasjes en bultjes op de huid verschijnen, krijgen mensen last van klachten als koorts, hoofdpijn, rugpijn en gezwollen lymfeklieren.Beeld via REUTERS

Het apenpokkenvirus is bij een tweede persoon in Nederland vastgesteld, maakte het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zaterdag bekend. Besmettingen of vermoedens daarvan moeten vanaf nu worden gemeld. Alles wat je moet weten over deze oprukkende ziekte.

Redactie Trouw

Lopen we gevaar op een nieuwe pandemie, zoals met Covid-19?

Zo'n vaart loopt het niet, maar de snelle opmars in Europa verbaast virologen wel. Het virus is al opgedoken in onder meer Engeland, Spanje, Portugal, België en sinds vrijdag telt ook Nederland enkele patiënten. In totaal zijn er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie meer dan tachtig vastgestelde gevallen in elf landen waar het virus normaal niet voorkwam. In elf andere Afrikaanse landen is het virus al decennia aanwezig. Na het weekend volgt een update hierover.

De uitbraak van apenpokken is volgens hoogleraar Chantal Bleeker-Rovers van het Radboudumc veel beter te stoppen dan corona. “Er is geen reden tot paniek”, zegt Bleeker, gespecialiseerd in uitbraken van infectiezieken, tegen het ANP. Wel verwacht ze dat de ziekte “weer veel inspanning gaat vragen” van het RIVM, de GGD’en “en de hele zorgketen”.

Hoe herken je de ziekte?

Om de overdracht te stoppen, is het belangrijk dat mensen alert zijn op de klachten die het veroorzaakt en dan in isolatie gaan. De eerste symptomen ontstaan na 5 tot 21 dagen. Voordat de blaasjes en bultjes op de huid verschijnen, krijgen mensen last van klachten als koorts, hoofdpijn, rugpijn en gezwollen lymfeklieren. Bleeker-Rovers adviseert mensen die contact hebben gehad met een vermoedelijke patiënt die de ziekte heeft, of die ergens zijn geweest waar besmettingen zijn ontstaan, zoals het Darklands festival in België, om bij deze symptomen al contact met een arts op te nemen.

Ook de bekende Belgische viroloog Marc Van Ranst deelde al foto's op Twitter zodat mensen zelf alert kunnen zijn op verschijnselen:

Hoe besmettelijk is het apenpokkenvirus en hoe loop je het op?

Het is minder besmettelijk dan corona, maar de wijze van overdracht vertoont enkele overeenkomsten. Het virus kan binnendringen via de slijmvliezen in de mond, neus of open wondjes, aldus het RIVM. De meeste besmettingen vinden plaats na nauw of langdurig contact in een zelfde ruimte of seksueel contact. Iemand is zelf pas besmettelijk als de blaasjes verschijnen. De druppeltjes uit de blaasjes en de mond/keelholte bevatten het virus. Nog niet zeker is of de ziekte zich ook via zwevende druppeltjes (aerosolen) verspreidt, aldus viroloog Van Ranst tegen het Belgische VRT.

Hoe gevaarlijk is de ziekte en is er een vaccin?

Niet zo gevaarlijk als het ‘menselijke’ pokkenvirus en ook minder erg dan corona. De kans is klein dat je er aan doodgaat, zeggen virologen, maar toch kan het een ernstig ziektebeeld geven. Bovendien hou je er littekens aan over. Internist-infectioloog Bleeker-Rovers wijst erop dat kinderen, zwangeren en mensen met een verstoord afweersysteem meer risico lopen op complicaties en overlijden. “De meeste mensen herstellen na twee tot vier weken vanzelf. Zij blijven besmettelijk totdat de korstjes zijn ingedroogd.”

Gelukkig bestaan er al vaccins. Dezelfde vaccins die gebruikt werden tegen het ‘menselijke’ pokkenvirus, werken namelijk ook tegen apenpokken. Worden die op tijd toegediend bij de eerste symptomen, dan kunnen ze ook de kans op een ernstig verloop van de ziekte verlagen.

Oudere mensen die vroeger tegen de inmiddels uitgeroeide ouderwetse pokken zijn ingeënt, zijn al grotendeels beschermd volgens Van Ranst. Inenting tegen de ouderwetse pokken zat tot de jaren zeventig in het Rijksvaccinatieprogramma.

Het RIVM heeft 100.000 vaccins klaarliggen. Wereldwijd zijn er na de aanslagen van 9/11 nieuwe vaccins bijgemaakt, toen de wereld vreesde voor bio-terreuraanslagen met het pokkenvirus dat nog in enkele laboratoria wordt bewaard.

Een eerder doorgemaakte besmetting met waterpokken helpt niet tegen de apenpokken want dat gaat om een ander type virus.

Waar komen de apenpokken vandaan en wat is het precies voor ziekte?

Het is vernoemd naar apen, maar het virus wordt voornamelijk overgedragen door knaagdieren. Het dook voor het eerst op in 1958 bij apen en kreeg toen zijn naam. Niet te verwarren met de term apenpokken die op de Antillen en in Suriname wordt gebruikt voor krentenbaard, een andere aandoening. Deskundigen gebruiken daarom liever de term monkeypox. Bij de mens kwam het voor het eerst voor in 1970 in de Democratische Republiek Congo. Het is een zoönose, een ziekte die uit de dierenwereld overslaat op de mens.

Voor zover ze nu weten is de variant die in Europa opduikt de ‘West-Afrikaanse’, een minder erge variant dan die in Centraal-Afrika al langer heerst. Het is een DNA-virus, dat minder snel muteert dan het coronavirus.

Hoe gaan we de apenpokken bestrijden in Nederland?

Het apenpokkenvirus is op advies van het RIVM aangemerkt als A-ziekte, wat betekent dat besmettingen of vermoedens daarvan direct moeten worden gemeld. De ziekte is vast te stellen met een pcr-test. België heeft voor zieken al een quarantaineplicht van drie weken ingevoerd. Viroloog Van Ranst vindt het nog te vroeg voor een grootschalige inentingscampagne. Hij pleit vooral voor meer bewustwording van de verschijnselen. Een mondkapje dragen is ook nog niet nodig volgens hem. Wel is meer onderzoek naar de verspreiding nodig.

Lees ook:
RIVM verwacht meer gevallen van de apenpokken

Deze week werd het virusvoor het eerst in Nederland vastgesteld.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden