Coronavirus

Hoe beloon je een vaccinatie tegen corona?

Een man wordt ingeent tegen het griepvirus. Ouderen laten zich normaal gesproken meestal inenten via de huisarts, maar vanwege het coronavirus gebeurt dit nu vaak in dorpshuizen en sporthallen.Beeld HH, ANP

Krijgen gevaccineerden volgend jaar privileges? Wordt een prik tegen Covid-19 beloond met vrijheden of een geste? Farmaceuten kwamen de afgelopen weken met hoopvolle resultaten van testen met hun vaccins. Daarop raakte de discussie over vaccinaties in een stroomversnelling.

Want willen mensen wel de prik, als een vaccin straks wordt toegelaten? Volgens onderzoeksbureau I&O Research daalt de bereidheid onder Nederlanders om zich te laten vaccineren. Het RIVM en TU Delft zien juist dat drie op de vier mensen nog twijfelen. Zij zeggen: richt je niet op de weigeraars, maar op de twijfelaars. 

Hoe trek je die twijfelaars over de streep? Kabinetspartijen VVD en D66 flirtten woensdag met het idee van privileges voor mensen die zijn ingeënt. Premier Mark Rutte zei: “We moeten dit goed doordenken en hier nader over spreken.” ChristenUnie en CDA willen een onderzoek naar het vraagstuk.

Belonen is beter 

Medisch ethicus Guy Widdershoven is van mening dat de manier waarop de discussie nu wordt gevoerd, contraproductief is. “Mensen twijfelen over het vaccin en dan helpt het niet als politici het hebben over een vaccinatiedrang of -plicht. Dat schrikt mensen af”, zegt de hoogleraar aan het Amsterdam UMC. “De vraag hoe we een inenting kunnen belonen, klinkt aantrekkelijker. Dat motiveert mensen.”

Widdershoven vervolgt: “We moeten vermijden dat mensen voor een inenting kiezen uit een extrinsieke motivatie, zoals een financiële vergoeding. Het gaat erom dat mensen het belang van groepsbescherming tegen dit virus inzien.  We proberen als samenleving een virusuitbraak het hoofd te bieden.”

Een klein cadeautje of een onkostenvergoeding zou bijvoorbeeld kunnen. Bloedbank Sanquin geeft bij iedere tiende donatie een kleinigheidje zoals een mok of een strandlaken. Dat is toegestaan, al is de handel in lichaamseigen materiaal wel verboden. Widdershoven ziet wel iets in een kleine beloning bij een inenting tegen Covid-19, die de nadruk legt op dat gevoel van solidariteit. “Een kaartje voor de film bijvoorbeeld, dat je weer samen iets mag doen. Het moet een teken van waardering zijn, en niet een vorm van omkoping.”

Gevoelens van wantrouwen

Hoogleraar filosofie Marcel Verweij (Wageningen University) is geen liefhebber van het begrip beloning, die term werkt volgens hem misschien wel averechts. “Mensen kunnen dan denken: het kabinet probeert mij over te halen met een geste, er zal wel iets niet in de haak zijn met die prik.”

Dat wil volgens het voormalig lid van de Gezondheidsraad niet zeggen dat een inenting niets oplevert. “Natuurlijk voelt het als een beloning als gevaccineerden wel naar het café mogen en anderen niet. En zo zal het ook werken. Maar ik denk dat het belangrijk is dat een beloning niet de onderbouwing wordt van het beleid.”

Volgens Verweij draait het namelijk om vrijheid. “De vrijheidsbeperkingen die nu van kracht zijn, moet je denk ik niet langer laten lopen dan strikt noodzakelijk. Ervan uitgaande dat het vaccin je beschermt tegen het besmetten van anderen, en ik hoop heel erg dat het vaccin daartoe in staat is, is het bieden van vrijheden na een inenting gerechtvaardigd. Dat kan betekenen dat gevaccineerden naar een restaurant of festival mogen, dat past binnen die redenering”, zegt Verweij. 

Op basis van beschikbaarheid

Alles valt of staat met de beschikbaarheid van het vaccin, zegt Verweij. “Als maar een beperkte groep zich kan laten inenten kan het unfair voelen als zij privileges krijgen.” Maar, zegt de hoogleraar, als een werkend coronavaccin breed beschikbaar is, moeten mensen die zich niet laten vaccineren niet miepen over minder vrijheden. Hij wijst erop dat er landen zijn waar je alleen naar toe mag als je je laat vaccineren tegen gele koorts. “Dan heeft het ook geen zin om te zeuren dat het niet eerlijk is. Je kunt daar gewoon niet naar toe.”

Medisch-ethicus Widdershoven vindt het onverstandig om mensen die zich niet hebben laten inenten vrijheden te ontnemen. “Het idee om bepaalde groepen uit te sluiten in bijvoorbeeld publieke gebouwen of de horeca vind ik bedenkelijk. Alleen bij concrete risico's zou je dat kunnen doen. Zo kan ik me rondom vliegreizen voorstellen dat vaccinaties een rol gaan spelen.”

Lees ook: 

Gezondheidsraad adviseert: geef ouderen en kwetsbaren als eersten een vaccin

Als een vaccin tegen het coronavirus beschikbaar is, moeten ouderen en kwetsbaren als eersten worden ingeënt. Dat advies heeft de Gezondheidsraad donderdag aan minister De Jonge aangeboden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden