Tweede Wereldoorlog 23 van Trouw

Historicus Peter Bak werpt nieuw licht op het ultimatum aan Trouw tijdens Tweede Wereldoorlog

Peter Bak (links) presenteerde gisteren zijn boek over het ultimatum aan Trouw. Beeld Werry Crone

Het beruchte, zeer beklemmende, ultimatum aan verzetskrant Trouw tijdens de Tweede Wereldoorlog stond gisteren centraal op een bijeenkomst in het Verzetsmuseum. 

Haar vader Sieuwert Bruins Slot, overleden in 1972, heeft het er zijn hele leven moeilijk mee gehad, vertelde Mia Bruins Slot (84), gisteren in het Amsterdamse Verzetsmuseum. Ze doelt op het ultimatum waarover de top van verzetskrant Trouw in augustus 1944 vergaderde. Haar vader was daarbij. Na de oorlog werd hij de eerste hoofdredacteur van de krant.

Stop met het verspreiden van Trouw, dan sparen wij de levens van 23 verspreiders van de krant, luidde kortweg de eis van de nazi’s. Unaniem besloot de top van Trouw niet op het ultimatum in te gaan. De 23 werden in Kamp Vught gefusilleerd. Dochter Bruins Slot: “Hij sprak er weinig over, stopte dit weg. Hij vond het te verschrikkelijk. Maar hij heeft zijn mening nooit herzien. Toegeven aan de Duitsers kon hij niet.”

Zij was woensdag een van de aanwezigen bij de presentatie van het nieuwe boek van journalist Peter Bak ‘Duivels dilemma. De dood van 23 verspreiders van verzetsblad Trouw’. Verschillende nabestaanden getuigden hoe pijnlijk de kwestie voor hun families is geweest en soms nog is.

Geen echt ultimatum

Het is een complexe geschiedenis, erkende de schrijver. Want zo mogelijk nog wranger in de hele kwestie, is dat pas na onderzoek in de jaren negentig duidelijk werd dat er hoogstwaarschijnlijk helemaal geen echt ultimatum is geweest. De Duitsers bleken allang van plan geweest te zijn om de Trouw-verspreiders te executeren. “Ze wilden een voorbeeld stellen”, zegt Bak.

Historicus Peter Bak. Beeld Merlin Daleman

Het briefje met het ultimatum dat voorlag op de vergadering van de Trouw-top in Amsterdam in augustus 1944, kwam uit kringen van wanhopige familieleden, schrijft Bak in zijn boek. Zij dachten dat als de Trouw-top de Duitsers zouden aanbieden te stoppen met de krant, hun in Vught vastzittende geliefden misschien wel gespaard zouden worden.

“Mijn vader heeft dat dus nooit geweten”, vertelt Mia Bruins Slot. Deze onthulling kwam pas na zijn dood. Hij meende dat het ultimatum echt was en van de Duitsers afkomstig.

Geen juiste beslissing

Dick de Mildt (62), achterneef van Johannes Reinier de Mildt, een van de 23 geëxecuteerden, verklaarde gisteren het niet eens te zijn met het toen genomen besluit om door te gaan met de krant.

“Ik heb er diep over nagedacht, maar ik vind het geen juiste beslissing. De geallieerden rukten al op, het ging om misschien twee of drie nummers van Trouw en dan zou de bevrijding er zijn. Ik kan daar niet achter staan.”

Cees van der Laan, de huidige hoofdredacteur van Trouw, nam het eerste exemplaar van het boek van Bak in ontvangst. Het laatste woord is, zo zei Bak, waarschijnlijk nog niet gezegd met zijn boek over het ultimatum. “Ik hou er rekening mee dat er nog brieven kunnen opduiken met nieuwe aanvullende informatie.”

Lees ook: 

Deze historicus blijft erbij: het ultimatum van de nazi’s aan Trouw was fake

Stop met het verspreiden van Trouw om de levens van 23 mannen te sparen. Zo luidde het duivelse ultimatum waarover de top van Trouw vandaag precies 75 jaar geleden vergaderde. Volgende maand verschijnt een boek van historicus Peter Bak over deze pijnlijke kwestie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden