Zorg

Het zorgpersoneel is moe, fysiek en emotioneel. ‘Je bijt je kiezen op elkaar’

Zorgpersoneel op de ic van het Rotterdam Maasstad ziekenhuis. Beeld Arie Kievit
Zorgpersoneel op de ic van het Rotterdam Maasstad ziekenhuis.Beeld Arie Kievit

Door grote personeelstekorten en roosterproblemen hebben veel zorgmedewerkers geen tijd gehad om met Kerst uit te rusten. Aan de huidige coronagolf lijkt voorlopig geen einde te komen.

Robin Goudsmit

Een beetje bijkomen van een gek, druk jaar tijdens de kerstvakantie: voor veel zorgmedewerkers zit het er niet in. Met een tekort van tienduizenden medewerkers en toenemende druk op de zorg vanwege corona staat het water veel ziekenhuizen en andere zorginstellingen aan de lippen.

Wie vakantie wil opnemen, kan dat vanwege roosterproblemen vaak niet doen, weet Michel van Erp van beroepsvereniging voor zorgprofessionals Nu’91. Precieze cijfers over hoeveel uur er precies in de zorg wordt overgewerkt zijn er niet, maar volgens hem zijn werkdagen van twaalf uur al lang geen uitzondering meer.

“Sommigen doen dat tien dagen achter elkaar.” Compensatieregelingen voor zorgpersoneel dat heeft overgewerkt kunnen door de personeelstekorten niet gerealiseerd worden. “Je kan de mooiste regelingen hebben, maar er moeten toch handjes aan het bed komen.”

Hoog ziekteverzuim

Ook het ziekteverzuim onder zorgpersoneel is hoog dit jaar: volgens de Nederlandse Zorgautoriteit ligt die in ziekenhuizen op ongeveer 8 procent, terwijl vorig jaar in de hele zorgsector dat cijfer rond de 6 procent schommelde. Dat is deels te verklaren door coronabesmettingen en quarantaine. Volgens Van Erp is het echter ook een teken van de vermoeidheid die onder zorgmedewerkers heerst. “Je kan echt ziek worden van de druk.”

In verpleeghuizen slaat inmiddels emotionele vermoeidheid toe, zegt hij. “Verpleeghuismedewerkers zijn opgeleid om met de dood om te gaan, maar niet op zo’n grote schaal. Je krijgt toch binding met de mensen die je verzorgt. De dubbelrol van vriend en verzorgende gaat zich in coronatijd uiteindelijk wreken.”

Britt Grevelink, ic-verpleegkundige bij Spaarne Gasthuis in Haarlem. Beeld Patrick Post
Britt Grevelink, ic-verpleegkundige bij Spaarne Gasthuis in Haarlem.Beeld Patrick Post

‘Je bijt je kiezen op elkaar’
Britt Grevelink (27), ic-verpleegkundige

De 27-jarige Britt Grevelink, ic-verpleegkundige, rent de hele dag de benen uit haar lijf. “Op een covid-ic ben je constant bezig: alles installeren, intuberen.” In de koffiekamer van het Spaarne Gasthuis in Haarlem gingen zij en haar collega’s anderhalve week geleden bij elkaar staan. Op afstand, dat wel, maar om een beetje steun te bieden. “Je denkt: nú moet er toch een einde aan komen. Maar dat doet het niet.”

Grevelink is in maart afgestudeerd. Ze koos voor de ic omdat ze verdieping wilde als verpleegkundige. Haar carrière kende wel een heftige start, zegt ze. Ze merkt de laatste weken een duidelijk verschil met de eerste coronagolf. “Toen nam het aantal covid-patiënten op de ic op een gegeven moment af. Maar nu komen er alleen maar meer bij.” Haar laatste vakantie was in september. Het nieuwe jaar zal ze verwelkomen in het ziekenhuis.

Grevelink maakt een kordate indruk, ze ziet er niet uit als iemand die zich snel gewonnen geeft. Maar er zijn momenten dat ze er doorheen zit. Een knuffel kan af en toe, mits in volledige ic-uitrusting. “Het is nog steeds pak tegen pak, niet huid op huid. Maar het helpt.”

Ze mist ontspanning. “Een terrasje pakken, dát zou fijn zijn. Nu kom ik thuis, eet en slaap ik, en ga ik weer aan het werk.” De laconieke houding van mensen rond de feestdagen irriteert haar. “Ik moet op de covid-afdeling ook gezonde veertigers afscheid laten nemen van hun geliefden voordat we ze in slaap brengen, zonder te weten of ze weer wakker worden. Dan hou ik de telefoon vast zodat ze kunnen videobellen.” Hoe is dat? Na een korte stilte: “Nou, je bijt je kiezen op elkaar.”

Ook als de energie uit het puntje van haar tenen moet komen, geeft ze alles, vertelt ze. “Ik zing nog steeds op de afdeling, vooral voor ouderen die een beetje in de war zijn. Dan pak ik de iPad, zetten we Vader Abraham op, liedjes van vroeger. Als het moet, doe ik zo gek als een deur.”

Emma Dekker werkt in een verpleeghuis waar de werkdruk de afgelopen tijd hoog was. Beeld Reyer Boxem
Emma Dekker werkt in een verpleeghuis waar de werkdruk de afgelopen tijd hoog was.Beeld Reyer Boxem

‘Die lege bedden, dat maakt indruk’
Emma Dekker (65), verzorgende in verpleeghuis Heymanscentrum in Groningen

Ze had zich het laatste jaar van haar werkende leven een beetje anders voorgesteld, zegt Emma Dekker (65) met een lachje. “Ik dacht, ik ga dit jaar rustig naar mijn pensioen toewerken. Ik had nooit gedacht dat ik dit nog ging meemaken.”

Dekker, die eerste verzorgende is op een afdeling voor mensen met dementie, heeft samen met haar collega’s het coronavirus lang buiten de deur kunnen houden. Pas tijdens de tweede golf sloop corona het verpleeghuis binnen. Het sloeg hard toe. Vijf bewoners stierven, zes van de acht leden van Dekkers team werden ziek. “Die lege bedden, dat maakt indruk.”

De zieken zorgden voor een groot roosterprobleem. “Het is zo pittig geweest. Er was veel te weinig personeel. Hoewel er goede uitzendkrachten bijkwamen, bleef het toch lastig. Je blijft schuiven: kan er iemand minder bij mij werken, zodat er ergens anders iemand bij kan komen?” In het verpleeghuis wordt nog steeds hard gewerkt om de zorg op peil te houden. “Maar de rek is er op een gegeven moment uit, je loopt constant op je tenen.”

Op Dekkers afdeling is het extra ingewikkeld. “De bewoners moeten vanwege de besmetting op hun kamers blijven. Dat probeer je uit te leggen, maar dat is moeilijk als iemand dementeert. Het kost veel energie.”

Dekker nam schoorvoetend een paar dagen vrij met Kerst. “Je blijft toch denken: verdorie, ik wil dolgraag werken, ook nu er zó weinig collega’s zijn. Maar je moet ook aan je eigen gezondheid denken. Ik dacht: ik móet opladen.”

De afgelopen dagen heeft ze veel gelezen en gewandeld. “Ik zit vol met adrenaline van het werk. Ik moest even proberen om mijn hoofd weer blanco te laten worden.” Op Oudejaarsdag begint ze weer, haar werkdag eindigt om vier uur ‘s middags. Dekker wil opblijven tot twaalf uur, vertelt ze, ook al gaat de wekker om half zes weer voor de volgende werkdag. Ze gaat samen met haar man terugkijken op 2020. Want wát een jaar was het. “Dit zal me altijd bijblijven.”

Lees ook:

Kritieke patiënt is de dupe van coronadrukte

De kritieke zorg voor bijvoorbeeld kankerpatiënten had overeind moeten blijven. Maar de ziekenhuizen zijn zo overbelast, dat dat vaak niet meer lukt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden