Coronavirus

Het zicht op het virus neemt af, heeft het contactonderzoek nog wel zin?

Een klant van een koffiebar vult haar gegevens in vanwege een mogelijk contactonderzoek.Beeld ANP

Heeft het nog zin om op deze manier door te gaan met contactonderzoek?

We hebben meer zicht op het virus dan afgelopen voorjaar, zei minister Hugo de Jonge (volksgezondheid) vorige week tijdens de persconferentie. Dat klopt, maar als dinsdag het RIVM de nieuwe cijfers publiceert over het bron- en contactonderzoek, wordt wederom duidelijk dat het zicht afneemt. Functioneert het bron - contactonderzoek (bco) nog wel?

Het bco moet er onder meer voor zorgen dat het reproductiegetal, de bekende R, van het virus naar beneden gaat. Met een goed testbeleid en bron- en contactonderzoek is deze van de huidige 1,2 te verlagen naar 0,8, zo blijkt uit een onderzoek dat vorige maand verscheen in The Lancet. Dan moet per besmetting wel ongeveer 80 procent van de contacten worden opgespoord. 

Hoeveel procent de GGD’s weten te achterhalen is niet bekend. Het laatste cijfer, dat alweer enkele weken oud is, gaat uit van gemiddeld 2,8 contacten per positief getest persoon. Dat lijkt minder dan 80 procent, mede omdat een maand daarvoor de GGD nog gemiddeld 3,9 personen opspoorde, terwijl het sociale contact in die tijd juist groeide. Het kan zijn dat de afgenomen bereidheid om mee te werken aan het bco een rol speelt. Als mensen  geen enkel contact opgeven, drukt dat het gemiddelde. 

Beeld Louman & Friso

Hoogleraar dynamiek van infectieziekten aan de Universiteit Utrecht Mirjam Kretzschmar was een van de onderzoekers die meewerkten aan de publicatie in The Lancet. “Voor verlaging van het reproductiecijfer heeft het bco in de huidige vorm niet veel zin”, zegt ze. “Je moet je afvragen hoeveel energie je steekt in het bco en wat de effectiviteit is. Voor het reproductiecijfer is die in elk geval klein. Het is aan de politici om een afweging te maken of zij hiermee door willen gaan.”

Het helpt wel

Er zijn voldoende redenen om dat te doen, stelt Kretzschmar. “Het helpt wel iets tegen de verspreiding en verlagen van het reproductiegetal is niet het enige doel van een bco”, stelt zij. “Door het onderzoek krijg je informatie over hoe het virus zich verspreidt en waar het vandaan komt. Die kennis kun je gebruiken voor maatregelen om verspreiding tegen te gaan en nieuwe clusters van uitbraken te voorkomen.”

Dat is ook wat het kabinet doet. Het verwijst naar de cijfers uit het bco als onderbouwing voor zijn dringende advies thuis niet meer dan zes personen te ontvangen. Want ruim de helft van de besmettingen vindt plaats binnen gezinnen, zegt het kabinet. Dat klopt niet. Het gebeurt in ruim de helft van de bekende gevallen. Maar slechts 30 procent van besmettingshaarden is bekend. Als het kabinet spreekt over ruim de helft, gaat het dus om ruim de helft van die 30 procent. Oftewel: 15 procent van het geheel. Bij 70 procent van de besmettingen is niet duidelijk waar mensen deze hebben opgelopen. Het zou dus in theorie zo kunnen zijn dat cafés verantwoordelijk zijn voor een veel groter deel van de besmettingen dan families, zonder dat dit bekend is.

Minder gedetailleerd

De gegevens die het bco oplevert, zijn steeds minder gedetailleerd en daardoor minder bruikbaar. “Logisch”, zegt Kretzschmar, “want in deze fase van de pandemie is de verspreiding diffuus. Mensen gaan naar cafés, restaurants, de bioscoop. Zij kunnen het virus overal oplopen. Epidemiologisch onderzoek kan meer inzicht bieden. Bijvoorbeeld door te kijken hoe transmissie binnen gezinnen verloopt en wat de rol is van asymptomatische verspreiding.”

Het onderzoek waar Kretzschmar aan meewerkte, laat zien dat contactonderzoek in combinatie met testen wel degelijk het virus kan terugdringen. Maar dan moeten mensen wel snel naar de teststraat gaan en moet een groot deel van de contacten worden opgespoord, die vervolgens ook echt in quarantaine gaan. Op die drie onderdelen schiet Nederland tekort. Het virus maximaal controleren lukt niet met het huidige bco. Vasthouden aan die strategie heeft alleen zin bij meer testen en meer investeren in het bco.

Lees ook:

Het kabinet is de controle over het coronavirus aan het verliezen

Volgens het opschalingsplan van de GGD is er genoeg capaciteit voor bron- en contactonderzoek, maar de eerste regionale GGD’s moeten dit onderzoek nu al beperken. Het kabinet verliest daardoor het virus uit het zicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden