Medemens

Het vertrouwen in de samenleving zal weer dalen, voorspelt SCP

Buurtbingo's, jongeren die boodschappen doen voor ouderen en de lokale ondernemers steunen: de saamhorigheid was groot tijdens de piek van de pandemie. Beeld Maikel Samuels
Buurtbingo's, jongeren die boodschappen doen voor ouderen en de lokale ondernemers steunen: de saamhorigheid was groot tijdens de piek van de pandemie.Beeld Maikel Samuels

Midden in de coronacrisis vertrouwden Nederlanders elkaar en de politiek volop. Maar die positiviteit ebt na afloop van crises vaak weer weg, ontdekte het SCP. De samenleving verandert niet één twee drie.

Politici kregen tijdens de piek van de pandemie misschien pluimen van de bevolking, rijk rekenen kunnen ze zich niet. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) vermoedt dat het eerder gemeten gegroeide vertrouwen van Nederlanders in de politiek en samenleving weer zal dalen. De opvattingen van mensen over de samenleving veranderen namelijk niet zomaar blijvend, concludeert het onderzoeksinstituut in een nieuw rapport.

Voor ‘Verwachte gevolgen van corona voor de opvattingen en houdingen van Nederlanders’ vergeleek het SCP eerdere crises als overstromingen en terroristische aanslagen met het coronavirus. De onderzoekers ontwaarden patronen. “Het politieke vertrouwen stijgt eigenlijk altijd”, stelt Emily Miltenburg. “Wetenschappers noemen dat rallying around the flag. In angstige tijden scharen mensen zich graag achter een sterke leider. In een land zonder president straalt dat vertrouwen vaak op het hele kabinet af. Dat komt voort uit onzekerheid, maar kan ook waardering voor de eenheid en daadkracht van de regering zijn.”

De metingen stammen uit april, een maand waarin de intelligente lockdown nog volop van kracht was. “Ik durf er wel een wedje op te leggen dat het vertrouwen in de politiek nu alweer wat is geslonken.” Miltenburg noemt de vele demonstraties tegen de coronamaatregelen. “Net als het vertrouwen in de medemens trouwens. We zagen een enorme stijging van saamhorigheid tijdens het begin van de coronacrisis, net als in Amerika na 9/11. Mensen hadden het idee dat ze anderen om hulp konden vragen, geloofden in de eerlijkheid van medeburgers. Maar na zo’n piek ebt dat effect altijd weer weg.”

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Wat jammer.

“Het is eigenlijk alleen maar gezond dat het weer wat daalt. Het politieke vertrouwen is in Nederland namelijk ook zonder crisis hoog. We zitten in de subtop, samen met landen als Zweden. Nu is het dus nóg hoger. Maar in een westerse democratie wil je niet dat burgers politici blind vertrouwen en kritiekloos achter de regering aanlopen. Discussie is belangrijk. Of de coalitie tijdens de verkiezingen kan profiteren van de waardering? Voor die voorspelling is het nog te vroeg. Maart is ver weg.”

Met welke crisis is deze noodtoestand het best te vergelijken?

“Als geheel is deze pandemie uniek. Maar wanneer je het totaalpakket ophakt in stukjes, zijn er wel lessen uit het verleden te trekken. Het begin, de acute crisissituatie waarin dat enge virus onze kant op kwam, lijkt het meest op een terroristische aanval. Die draait ook om externe dreiging, een vijand van buitenaf. Voor de economische crisis die nu voor de deur staat, kunnen we kijken naar de financiële crisis vanaf 2008. En als je het hebt over stigmatisering, kunnen we leren van eerdere epidemieën als SARS.”

In het rapport schrijft u dat ‘sociale uitsluiting en discriminatie’ op de loer liggen. Hoe zit dat precies?

“Dat hebben we gezien bij eerdere epidemieën. Al hebben we geen harde cijfers, er zijn aanwijzingen dat discriminatie ook in deze crisis is toegenomen. In het begin zagen we bijvoorbeeld dat mensen met een Oost-Aziatisch uiterlijk vaker in verband werden gebracht met het virus. En nu de crisis zich voortsleept, kunnen andere kwetsbare groepen als ouderen of mensen met overgewicht, gestigmatiseerd worden. Dat is geen constatering van ons, maar een waarschuwing. Onze boodschap aan de politiek en maatschappij is om waakzaam te zijn voor sociale uitsluiting. Aan deze crisis heeft niemand schuld, er moet geen zondebok worden aangewezen.”

Heeft u nog meer adviezen? Wat kan de samenleving leren van het onderzoek?

“Een lastige vraag. Misschien dat we ons niet te rijk moeten rekenen. Dat het eigenlijk een kwestie van tijd is voordat die ‘vertrouwensbonus’, zoals we de piek noemen, afneemt. Het idee dat de wereld fundamenteel anders is na corona, ligt niet voor de hand. Opvattingen schieten na afloop van crises meestal weer terug. Een samenleving verandert op den duur natuurlijk wel, maar politieke waarden verschuiven vaak langzaam over generaties heen.”

Lees ook:

De crisis vergroot het verschil tussen arm en rijk, zeggen hoogleraren - tenzij wordt ingegrepen

Er is een wijdverbreid idee dat grote schokken in de samenleving sociale ongelijkheid verkleint. Maar dat klopt niet, nu dus ook niet, zeggen twee vooraanstaande wetenschappers. Tenzij de overheid ingrijpt.

Deze jongeren zijn discriminatie zat: ‘Bestrijd het virus, niet de mensen’

Sinds de uitbraak van het nieuwe coronavirus in Wuhan, ervaren Chinese Nederlanders meer discriminatie. Drie jongeren vertellen wat ze te horen krijgen op straat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden