Belastingdienst

Het toeslagenstelsel moet op de schop, maar hoe?

Aanpassing van het systeem van toeslagen is de komende jaren een van de belangrijkste politieke thema’s. Wat zijn de mogelijkheden?

“Het toeslagensysteem heeft zijn langste tijd gehad. Het bedenken van een beter systeem zal niet makkelijk zijn, maar is wel nodig.” Bij zijn vertrek als staatssecretaris van financiën liet Menno Snel woensdag deze hartekreet achter.

Snel legt daarmee de vinger op de zere plek. Bij veel politieke partijen is het besef doorgedrongen dat het toeslagenstelsel voor huur, zorg, en kinderopvang onhoudbaar is. Hoe het anders kan, is de komende twee jaar een van de belangrijkste thema’s in Den Haag. Het vraagt om een compleet nieuw systeem van belastingtarieven en -kortingen. Bij het formeren van een volgend kabinet staan politieke leiders voor de taak er een knoop over door te hakken. 

Het toeslagenstelsel is failliet, omdat het bedrag dat ermee gemoeid is inmiddels is opgelopen naar 13 miljard euro. In 5 miljoen huishoudens komt een toeslag binnen. De omvang en de complexiteit betekenen dat het risico dat een gezin te veel geld krijgt en dat later terug moet betalen, maar dat niet kan, gigantisch is. Die analyse maakte ook een groep topambtenaren vorige maand. Ze zijn nu aan het nadenken over hoe het beter kan. Wat zijn voorlopig de opties?

Aparte organisatie

Snel zette als staatssecretaris al een onderzoek in gang om het uitkeren en terugvorderen van toeslagen onder te brengen in een aparte organisatie. ‘Toeslagen’ is nu een onderdeel van de Belastingdienst en daarmee een vreemde eend in de bijt. De Belastingdienst is helemaal ingericht voor het innen van geld en is niet bedreven in het betalen en terugvorderen. “Het is ongelukkig”, zei Snel. Een aparte organisatie inrichten lijkt vooral een cosmetische operatie. Een andere suggestie die de groep topambtenaren vorige maand noemde, biedt mogelijk meer soelaas. Wees voorzichtiger met het uitbetalen van toeslagen. Keer niet alles uit maar slechts 80 of 90 procent. Dan daalt het aantal terugvorderingen. De vraag is of de burgers die geen buffers hebben om terug te betalen en de grootste risico’s lopen daarmee worden geholpen.

Huishoudtoeslag

Het vorige kabinet probeerde een ‘eenvoudiger’ toeslag in te voeren. De zorgtoeslag, de huurtoeslag, het kindgebonden budget en twee toeslagen voor ouderen zouden worden samengevoegd tot één ‘huishoudtoeslag’. Maar het tweede kabinet Rutte durfde dat in 2014 niet aan. Het was lastig om antwoord te geven op de vraag wie recht heeft op zo’n nieuwe toeslag en wie niet. Bovendien was er onzekerheid of de Belastingdienst de uitvoering van een nieuw systeem zou aankunnen. Dat is anno 2019 nog steeds de vraag.

Gratis kinderopvang

GroenLinks en de SP willen de kinderopvangtoeslag afschaffen. Voor de 3,4 miljard euro die de overheid hiermee bespaart, kan kinderopvang (ten dele) gratis worden. Om drie dagen per week gratis opvang aan te bieden, moet er overigens nog wel een paar miljard extra bij, meent GroenLinks. Het volgende kabinet zou het toeslagenstelsel daarna volledig op de kop moeten zetten.

Hogere uitkeringen

Het stelsel met toeslagen werd in 2006 ingevoerd om burgers met een smalle beurs te helpen. Als de uitkeringen en het minimumloon flink worden verhoogd, zouden de toeslagen overbodig kunnen worden. Dit klinkt eenvoudig maar is politiek lastig te realiseren. Het kan bijvoorbeeld alleen in combinatie met andere maatregelen. Want ook met een hoger minimumloon is kinderopvang te duur voor lagere inkomens. De vraag is ook of huurwoningen zonder toeslagen nog voldoende bereikbaar zijn voor lagere inkomen. Bovendien lokken hogere uitkeringen en een hoger minimumloon een ingewikkelde politieke discussie uit over alle lonen. Zijn de verschillen te klein of nog steeds te groot?

Lees ook: 

Vertrek Snel mag niet vergeefs zijn

Het aftreden van Menno Snel als staatssecretaris van financiën was onvermijdelijk. Tegelijkertijd heeft eenieder (inclusief Snel zelf) het grootste gelijk die erop wees dat dit de problemen er bij de Belastingdienst niet kleiner op maakt.

Snel waarschuwt bij zijn aftreden: Nieuwe fouten zullen er echt komen

Staatssecretaris Snel, die een zware portefeuille had, trad af. Voor het kabinet komt zijn vertrek op een slecht moment.

Waarom dit kabinet het toeslagenmonster niet gaat temmen

Achter de kindertoeslagaffaire en het negeren van klachten van burgers bij de Belastingdienst schuilt een groter probleem. Het hele toeslagenstelsel is voor burgers te ingewikkeld geworden. En voor de politiek een bijna onverslaanbare draak.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden